Czytaj więcej"/> Drukuj
Forma muzyczna o nazwie symfonia to trzy- lub czteroczęściowy utwór muzyczny na orkiestrę, popularny w XVIII i XIX wieku . Symfonia jest orkiestrowym odpowiednikiem sonaty.
Części symfonii: Formą pokrewnę symfonii jest sonata i koncert.
Do znanych twórców symfonii należą:
Franz Joseph Haydn - 104 symfonie
Wolfgang Amadeus Mozart - 41 symfonie
Ludwig van Beethoven - 9 symfonii
Franz Schubert - 9 symfonii
Robert Schumann - 4 symfonie
Antonin Dworzak - 9 symfonii
Feliks Mendelssohn - 22 symfonie
Hector Berlioz - 2 symfonie
Gustav Mahler - 10 symfonii
Ferenc Liszt - 3 symfonie
Jean Sibelius - 8 symfonii
Camille Saint-Saëns - 5 symfonii
Georges Bizet - 2 symfonie
Piotr Czajkowski - 9 symfonii
Dymitr Szostakowicz - 16 symfonii
Richard Wagner - 2 symfonie
Igor Strawiński - 5 symfonii
Mieczysław Karłowicz - 1 symfonia
Karol Szymanowski - 4 symfonie
Witold Lutosławski - 4 symfonie
Krzysztof Penderecki - 7 symfonii
Henryk Mikołaj Górecki - 3 symfonie

Symfonia jest to reprezentatywny gatunek muzyki orkiestrowej. Można ją też uznać za sonatę na orkiestrę. Ukształtowanie się symfonii miało miejsce pod koniec XVIII w. Jednak historia powstania symfonii jest o wiele dłuższa i sięga przełomu XVI i XVII wieku. Wtedy to G. Gabrieli przekształcił formy wokalu i chanson w utwory instrumentalne.
Początki symfonii - orkiestrowy wstęp - opery, kantaty, oratorium nazwano we Włoszech sinfonią, a we Francji uwerturą. Ustalono wtedy skład symfonii, 3-częściowej: szybkiej, wolnej, szybkiej.
W pierwszej ważnej epoce dla symfonii – klasycyzmie zapoczątkowano 4-częściową symfonię: 1- szybka w formie sonatowej, 2- wolna, 3-menuet, 4-szybki finał najczęściej w postaci ronda. Szkoła mannheimska ustaliła skład orkiestry klasycznej, stworzyła podstawy klasycznej instrumentacji, wykorzystała brzmienie orkiestry do niuansów i kontrastów dynamiki, rozpowszechniła typ czteroczęściowej symfonii z menuetem. Symfonia stała się w epoce klasycznej najważniejszą formą muzyki orkiestrowej. J. Haydn i W. A. Mozart przejęli klasyczny model symfonii, ale z większą dozą wyobraźni. Tematy symfonii Haydna mają wigor i jędrność rytmicznej ludowej melodii, menuety bardziej przypominają tańce ludowe niż dworskie i są często miniaturą formy sonatowej. Jego twórczość charakteryzuje się spokojnym początkiem odznaczającym się religijnym skupieniem, natomiast w promiennych finałach forma ronda krzyżuje się z sonatową. Haydn komponując 114 symfonii rozwinął wstęp i przetworzenie allegra sonatowego, poddawał konstrukcję wiecznym eksperymentom z wielką pomysłowością połączył doskonałość formy, brzmienia i charakteru w ostatnich symfoniach – „londyńskich”. Mozart zaczął pisać symfonie (ponad 50) na wzór J. Ch. Bacha i G. Sammartiniego, potem zaczął wykorzystywać francuski styl galant, nadał mu polot, pozostawił swój geniusz na doświadczeniach szkoły mannheimskiej w dziedzinie instrumentacji i formy. Jego trzy ostatnie symfonie – g-moll, Es-;dur i C-dur Jowiszowa należą do największych arcydzieł. Symfonie L. Van Beethovena (uczeń Haydna) to rozbudowa formy (zmiany łączników, cody) i orkiestry (zwiększenie udziału instrumentów dętych, perkusji), pogłębianie ekspresji (wzbogacenie harmonii, kontrasty dynamiki, recytatyw kontrabasów w finale IX symfonii). Beethoven wytyczył rozwój muzyki na cały XIX w. Z twórczości orkiestrowej na pierwsze miejsce wysuwają się symfonie:
·III - Es-dur zwana Eroica (1803)
·V – c-moll (1808)
·VI – F-dur zwana Pastoralną (1808)
·VII – A-dur, którą Ryszard Wagner nazwał „apoteozą tańca”.
·IX – d-moll (1824), z finałową kantatą do słów Ody do radości Schillera wyrażającą ideę ogólnoludzkiego braterstwa.

Symfonia epoki Romantyzmu była połączeniem klasycznej formy i techniki kompozytorskiej Beethovena z romantyczną ekspresją i wpływem pieśni na charakter tematów. Rozwinęły się także tendencje programowe. Pojawiły się także pomysły wprowadzenia motywu przewodniego. Generalną tendencją romantyzmu było rozbudowa formy, aparatu orkiestry i gęstnienia brzmienia. Do najwybitniejszych twórców tej epoki należeli: R. Schumann, którego symfonie przenikała romantyczna ekspresja, F. Schubert, F. Mendelssohn, J. Brahams, którego 4 symfonie będące filarami światowego repertuaru koncertowego, P. Czajkowski, z którym wiąże się rozwój programowości emocjonalnej, A. Bruckner, który zespolił wagnerowską harmonię i organowe brzmienie orkiestry z techniką Beethovena, G. Mahler i H. Berlioz, którzy tworzyli symfonie często przekraczające godzinę, a ich orkiestry często nie mieściły się na scenie.
W XX wieku Symfonia jako gatunek muzyki orkiestrowej straciła na znaczeniu, nie mniej obecna była w twórczości wielu wybitnych kompozytorów: Prokofiewa, Szostakowicza, Pendereckiego, czy Lutosławskiego. Często zarzucano klasyczne wzorce formalne, tworząc utwory o swobodnej, a czasem wręcz eksperymentalnej budowie.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-09-16 17:36:26