Czytaj więcej"/> Drukuj
Stefan_Banach -
Stefan Banach (urodzony 30 marca 1892 w Krakowie - zmarł 31 sierpnia 1945 we Lwowie) - matematyk polski o światowej sławie należący do tak zwanej Lwowskiej Szkoły Matematycznej.
Urodził się w Krakowie, jego ojcem - choć nie jest to końca pewne - był Stefan Greczek, a matką Katarzyna Banach. Wychowywał się w rodzinie zastępczej (Franciszki Płowej i jej córki, Marii Puchalskiej). Uczęszczał do IV Gimnazjum w Krakowie (1902-1910).
Po maturze pracował w księgarni krakowskiej. Matematykę studiował jako samouk. W latach 1911 - 1913 zaliczył egzaminem częściowym (tzw. półdyplom) dwa lata studiów na Politechnice Lwowskiej.
Po wybuchu I wojny światowej pracował jako nadzorca przy budowie dróg. Po powrocie do Krakowa zarabiał na życie korepetycjami. Nadal studiował sam.
W 1916 prof. Hugo Steinhaus zainteresował się przypadkowo spotkanym Banachem. Spotkanie zaowocowało wspólną publikacją i wieloletnią współpracą. W 1920 dzięki wstawiennictwu Steinhausa Banach otrzymał asystenturę (do 1922) w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej u prof. Antoniego Łomnickiego. W 1920 doktoryzował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie tezy: Sur les opérations dans les ensembles abstraits et leur application aux équations intégrales (Fundamenta Mathematicae, III, 1922), w której zawarł podstawowe twierdzenia analizy funkcjonalnej, nowej dyscypliny matematyki.
W 1922 habilitował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza (decyzja Rady Wydziału z 30 czerwca) i 22 lipca tego roku otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego, a w 1927 na profesora zwyczajnego tego uniwersytetu. W 1924 został członkiem PAU. W latach 1922-1939 kierował II Katedrą Matematyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza, rozwijając - obok dużej aktywności dydaktycznej - wielką działalność naukowo-badawczą. Stał się wkrótce największym autorytetem w analizie funkcjonalnej. Dokoła niego (spotykając się w słynnej kawiarni Szkockiej) koncentruje się plejada młodych talentów; wyrasta - pod kierownictwem Steinhausa - nowa, Lwowska Szkoła Matematyczna, która wkrótce, bo już w 1929 roku, zaczyna wydawać własny organ, poświęcony analizie funkcjonalnej - Studia Mathematica. W 1932 ukazuje się w druku słynne dzieło Banacha Theorie des operations lineaires jako pierwszy tom nowego wydawnictwa Monografie Matematyczne, którego był jednym z założycieli. Dzieło to przyczyniło się w dużym stopniu do spopularyzowania osiągnięć Banacha wsród ogółu matematyków i do rozwoju analizy funkcjonalnej. O zainteresowaniu świata matematycznego osobą Banacha świadczy między innymi fakt powierzenia mu jednego z odczytów plenarnych na Międzynarodowym Kongresie Matematycznym w Oslo w 1936. O uznaniu zasług Banacha w kraju świadczy też i to, że był kilkakrotnie laureatem nagród naukowych, a w 1939 roku zostaje wybrany na prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego.
Dzięki znajomym matematykom rosyjskim po wkroczeniu Sowietów pozostał na Uniwersytecie im. Franki na stanowisku kierownika I Katedry Analizy Matematycznej (1939-1941 i 1944-1945). W latach 1939-1941 był dziekanem Wydziału Filozoficznego tego uniwersytetu.
Był wytrawnym wykładowcą, autorem wielu podręczników, także podręczników matematycznych dla szkół średnich.
Pierwsze jego prace dotyczyły szeregów Fouriera (w pierwszej opublikowanej wspólnie z Steinhausem pracy rozstrzygnął negatywnie problem przeciętnej zbieżności sum częściowych szeregu Fouriera), funkcji i szeregów ortogonalnych, równań Maxwella, funkcji pochodnych funkcji mierzalnych, teorii miary. W pracy doktorskiej (opublikowanej w 1922) i w monografii Théorie des opérations linéaires podał aksjomatyczną definicję przestrzeni, nazwanych później jego imieniem (przestrzeń Banacha), ugruntował ostatecznie podstawy analizy funkcjonalnej, podał jej fundamentalne twierdzenia, wprowadził jej terminologię, którą zaakceptowali matematycy na całym świecie, podał pierwszy w świecie wykład analizy funkcjonalnej.
Był autorem ponad 60 prac naukowych i twórcą wielu twierdzeń o fundamentalnym znaczeniu dla wielu działów matematyki. Styl pracy Banacha, jego niezwykła intuicja naukowa, bezpośredniość i otwartość pozwoliły mu (wraz z Steinhausem) na stworzenie Lwowskiej Szkoły Matematycznej. W 1924 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1931 członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkiem przybranym (1923) i członkiem czynnym (1927) Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem założycielem (1919) Polskiego Towarzystwa Matematycznego i jego wiceprezesem (1932-1936) oraz prezesem (1939-1945). W 1930 otrzymał nagrodę naukową miasta Lwowa. W latach 1936-1939 był wiceprzewodniczącym Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych. W 1939 PAU przyznała mu wielką nagrodę.
Po zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie (22 września 1939) był profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, dziekanem Wydziału Matematyczno-Filozoficznego, został też członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Chociaż stronił od polityki, zgodził się zostać delegatem do Lwowskiej Rady Miejskiej.
W czasie okupacji niemieckiej (1941-1944) Lwowa, wraz z wieloma innymi przedstawicielami nauki, kultury, członków ruchu oporu, młodzieży gimnazjalnej i akademickiej we Lwowie zarabiał na utrzymanie rodziny (żony Łucji i syna Stefana, później wybitnego neurochirurga) jako karmiciel wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym profesora Rudolfa Weigla, dzięki czemu posiadał dokument, który skutecznie chronił przed rozmaitymi represjami okupantów.
Jego przygotowywany powrót do Krakowa uniemożliwiła ciężka choroba. Zmarł na raka płuc 31 sierpnia 1945 w mieszkaniu zaprzyjaźnionej rodziny lwowskich kupców Riedlów we Lwowie]. Został pochowany w ich grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie tuż obok grobu Marii Konopnickiej. Polskie Towarzystwo Matematyczne ufundowało nagrodę naukową im. Banacha (1946), jego imieniem nazwano ulice w miastach uniwersyteckich, w 1972 utworzono Międzynarodowe Centrum Matematyczne im. S. Banacha. Jest uważany za geniusza matematycznego.
Źródło: opracowanie 'Zofii Pawlikowskiej-Brożek dla Słownika matematyków polskich, Prószyński i S-ka (w przygotowaniu)
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-07-30 10:04:54