Czytaj więcej"/> Drukuj
Konstantynopol stał się siedzibą patriarchy w 381, gdy do czterech dotychczasowych stolic patriarszych - Rzymu, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy - Sobór Konstantynopolitański I dodał piątą: Nowy Rzym (gr. Nea Roma), czyli Konstantynopol, sytuując ją jako drugą w hierarchii patriarchatów. Ustanowienie stolicy patriarszej w Konstantynopolu było wynikiem zabiegów biskupów tego miasta, dotychczas skromnych sufraganów Heraklei. Wśród hierarchii, wiernych i cesarzy przeważył pogląd, że skoro dotychczasowe Bizancjum, którego znaczenie wynikało "tylko" z ruchu handlowego przez Bosfor, stało się stolicą wschodniej części Cesarstwa, to powinno zostać wyniesione do rangi równej Rzymowi - starej stolicy. Mimo przeciwdziałania papieży kolejne sobory powszechne przyznały biskupom Konstantynopola godność patriarszą i wydzieliły im kanoniczne terytorium, składające się ostatecznie z całej europejskiej części Cesarstwa Wschodniorzymskiego, diecezji Ilirii (należącej do Cesarstwa Zachodniorzymskiego) i całej Azji Mniejszej.
Patriarchowie Konstantynopola objęli przewodnią rolę w kościele wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego, który później stał się cerkwią prawosławną. Na osiągnięcie tej pozycji złożyło się kilka czynników. Pierwszym (chronologicznie) było to, że cesarze bizantyjscy faworyzowali patriarchów rezydujących w ich stolicy, którzy też naturalną koleją rzeczy mieli największe możliwości działania u tronu. Dalej: pozostałe patriarsze stolice Wschodu, Aleksandria, Antiochia i Jerozolima, wcześnie znalazły się pod władzą muzułmanów, co automatycznie odebrało im wiele z ich pierwotnego znaczenia - przestały być jakakolwiek konkurencją dla Konstantynopola. Po upadku Konstantynopola znaczenie jego patriarchów, paradoksalnie, jeszcze wzrosło, ponieważ w systemie millet, zgodnie z którym Turcy osmańscy urządzili swoje państwo, patriarcha konstantynopolitański został uznany za głowę całego rum millet ("narodu rzymskiego" - wiernych cerkwi prawosławnej), z czym wiązała się pewna władza świecka, a przede wszystkim fiskalna i finansowa. Uzależnienie patriarchów Antiochii, Aleksandrii i Jerozolimy od patriarchy Konstantynopola doszło do tego stopnia, że niektórzy z nich rezydowali w Konstantynopolu, a nie w swoich stolicach.
Wszystko to działo się w warunkach nieustannego konfliktu z Rzymem, który tlił się od początku istnienia patriarchatu, niekiedy otwarcie, innym razem tylko w formie nieprzychylnej postawy wobec "łacinników". Przejawami tego konfliktu były zwłaszcza schizmy: akacjańska (482-519), focjańska (867-893) i ostatnia, nie zakończona jak dotąd, wielka schizma wschodnia (1054). Patriarchowie Konstantynopola konsekwentnie odmawiają papieżom w Kościele prymatu innego, niż honorowy, uważając siebie, patriarchów ekumenicznych, za równych "papieżom rzymskim".
Zarówno wrogość wobec Rzymu, jak i władza nad całym prawosławiem wydają się słabnąć od początku XX wieku. Po upadku Imperium Osmańskiego upadła świecka władza patriarchów. W obecnej strukturze cerkwi prawosławnej dominują partykularne cerkwie autokefaliczne, niezależne jurysdykcyjnie od patriarchy ekumenicznego, a tylko uznające jego zwierzchnictwo duchowe. W cerkwi osłabł wpływ kultury greckiej, a i Konstantynopol przestał być jej ośrodkiem. 7 grudnia 1965 papież Paweł VI i patriarcha Atenagoras odwołali wzajemne klątwy rzucone jeszcze w 1054. Stosunki między Rzymem a Konstantynopolem uległy po tym fakcie ogólnemu ociepleniu, choć nie doszło jeszcze do interkomunii ani do wypracowania wspólnego stanowiska w sprawach wiary. Najdalszym krokiem w tym kierunku pozostaje prawosławno-katolicka Deklaracja z Balamand z 1993.
Poza patriarchą prawosławnym od 1461 w Konstantynopolu rezyduje jeszcze monofizycki patriarcha kościoła ormiańskiego. Nie ma natomiast w Konstantynopolu patriarchy łacińskiego (katolickiego). Jedynym okresem w dziejach, gdy w Konstantynopolu rezydowali patriarchowie łacińscy, pozostaje niesławnej pamięci okres Cesarstwa Łacińskiego (1204-1261). Prawosławni patriarchowie konstantynopolitańscy rezydowali wtedy, wraz z dworem cesarskim, w Nicei.

Lista biskupów Bizancjum i patriarchów Konstantynopola

święty Andrzej Apostołzałożyciel, przed r. 38
Stachys 38-54
Onezym 54-68
Polikarp I69-89
Plutarch89-105
Sedecjon105-114
Diogenes114-129
Eleuteriusz129-136
Feliks136-141
Polikarp II141-144
Atenodor144-148
Euzois148-154
Wawrzyniec154-166
Alipiusz166-169
Pertinaks169-187
Olimpian187-198
Marek I198-211
Filadelfus211-217
Cyriak I217-230
Kastyn230-237
Eugeniusz I237-242
Tytus242-272
Domecjusz272-284
Rufin I284-293
Probus293-306
Metrofan306-314
Aleksander314-337
Paweł II337-339, 342-342, 346-351
Euzebiusz z Nikomedii339-341
Macedoniusz I342-346, 351-360
Eudoksjusz z Antiochii360-370
Demofil370-379
Ewagriusz379
Grzegorz I z Nazjanzu379-381
Maksym I Cynik380
Nektariusz381-397
Jan I Chryzostom398-404
Arsacjusz z Tarsu404-405
Attykus406-425
Syzyniusz I426-427
Nestoriusz428-431
Maksymian431-434
Proklos434-446
Flawian446-449
Anatoliusz449-458
Gennadiusz I458-471
Akacjusz471-488
Frawitas488-489
Eufemiusz489-495
Macedoniusz II495-511
Tymoteusz I511-518
Jan II Kapadocki518-520
Epifaniusz520-535
Antym I535-536
Menas536-552
Eutychiusz552-565, 577-582
Jan III Scholastyk565-577
Jan IV Postnik582-595
Cyriak II596-606
Tomasz I607-610
Sergiusz I610-638
Pyrrus I638-641, 654
Paweł II641-653
Piotr654-666
Tomasz II667-669
Jan V669-675
Konstantyn I675-677
Teodor I677-679, 686-687
Jerzy I679-686
Paweł III687-693
Kallinik I693-705
Cyrus705-711
Jan VI712-715
Germanus I715-730
Anastazy730-754
Konstantyn II754-766
Nicetas I766-780
Paweł IV780-784
Tarazjusz 784-806
Nicefor I806-815
Teodot I Kassiteras815-821
Antoni I Kassimates821-836
Jan VII Gramatyk836-843
Metody I843-847
Ignacy I847-858, 867-877
Focjusz I Wielki858-867, 877-886
Stefan I886-893
Antoni II Kauleas893-901
Mikołaj I Mistyk901-907, 912-925
Eutymiusz I Synkellos907-912
Stefan II z Amasei925-928
Tryfon928-931
Teofilakt933-956
Polieuktos956-970
Bazyli I Skamandrenos970-974
Antoni III Studyta974-980
Mikołaj II Chryzoberges984-996
Syzyniusz II996-998
Sergiusz II999-1019
Eustacjusz1019-1025
Aleksy I Studyta1025-1043
Michał I Cerulariusz1043-1058
Konstantyn III Lichudes1059-1063
Jan VIII Ksifilinos1064-1075
Kosma I Jerozolimski1075-1081
Eustracjusz Garidas1081-1084
Mikołaj III Gramatyk1084-1111
Jan IX Agapet1111-1134
Leon Styppes1134-1143
Michał II Kurkuas1143-1146
Kosma II Attykos1146-1147
Mikołaj IV Muzalon1147-1151
Teodot II1151-1153
Neofit I1153
Konstantyn IV Chliarenos1154-1145
Łukasz Chryzoberges1156-1169
Michał III z Anchialos1170-1177
Charyton Eugeniotes1177-1178
Teodozjusz I Borradiotes1179-1183
Bazyli II Kamateros1183-1186
Nicetas II Muntanes1186-1189
Leoncjusz Teotokites1189-1190
Dozyteusz1190-1191
Jerzy II Kifilinos1191-1198
Jan X Kamateros1198-1206
Michał IV Autorejan1207-1213
Teodor II Eirenikos1213-1215
Maksymus II1215
Manuel I Charitopulos1215-1222
Germanus II1222-1240
Metody II1240
Manuel II1244-1255
Arseniusz Autorejan1255-1259, 1261-1267
Nicefor II1260-1261
Germanus III1267
Józef I Galezjotes1267-1275
Jan XI Bekkos1275-1289
Grzegorz II Cyprius1283-1289
Atanazy I1289-1293, 1303-1309
Jan XII1294-1303
Nefon I1310-1314
Jan XIII Glikis1315-1320
Gerazym I1320-1321
Izajasz1323-1334
Jan XIV Kalekas1334-1347
Izydor1347-1350
Kalikst I1350-1354, 1355-1363
Filoteusz Kokkinos1354-1355, 1364-1376
Makary1376-1379, 1390-1391
Nil Kerameus1379-1388
Antoni IV1389-1390, 1391-1397
Kalikst II Ksantopulos1397
Mateusz I1397-1410
Eutymiusz II1410-1416
Józef II1416-1439
Metrofan II1440-1443
Grzegorz III Mammas1443-1450
Atanazy II1450-1453
Gennadiusz II Scholar1453-1456, 1458, 1462-1463, 1464
Izydor II Ksantopulos1456-1457
Sofroniusz I Syropulos1463-1464
Joazaf1464, 1464-1466
Marek II Ksylokarawes1466
Symeon I z Trapezuntu1466, 1471-1474, 1481-1486
Dionizy I1466-1471, 1489-1491
Rafał I1475-1476
Maksym III Manasses1476-1481
Nefon II1486-1488, 1497-1498, 1502
Maksym IV1491-1497
Joachim I1498-1502, 1504
Pachomiusz I1503-1504, 1504-1513
Teolept I1513-1522
Jeremiasz I1522-1545
Joannik I1546
Dionizy II1546-1555
Joazaf II1555-1556
Metrofan III1565-1572, 1579-1580
Jeremiasz II Tranos1572-1579, 1580-1584, 1587-1595
Pachomiusz II1584-1585
Teolept II1585-1586
Mateusz II1596, 1598-1602, 1603
Gabriel I1596
Teofan I Karikes1597
Melecjusz I Pegas1597-1598, 1601
Neofit II1602-1603, 1607-1612
Rafał II1603-1607
Tymoteusz1612-1620
Cyryl I Lukaris1612, 1620-1623, 1623-1635, 1637-1638
Grzegorz IV z Amasei1623
Antym II1623
Cyryl II Kontares1633, 1635-1636, 1638-1639
Atanazy III Patelaros1634
Neofit III Nicejski1636-1637
Parteniusz I1639-1644
Parteniusz II1644-1646, 1648-1651
Joannik II1646-1648, 1651-1656
Cyryl III1652, 1654
Paisjusz I1652-1655
Parteniusz III1656-1657
Gabriel II1657
Parteniusz IV1657-1662, 1665-1667, 1671, 1675-1676, 1684, 1685
Dionizy III1662-1665
Klemens1667
Metody III1668-1671
Dionizy IV Muselimes1671-1673, 1676-1679, 1682-1684, 1686, 1687, 1693-1694
Gerazym II1673-1674
Atanazy IV1679
Jakub1679-1682, 1685-1688
Kallinik II1688, 1689-1693, 1694-1702
Neofit IV1688
Gabriel III1702-1707
Neofit V1707
Cyprian I1707-1709, 1713-1714
Atanazy V1709-1711
Cyryl IV1711-1713
Kosma III1714-1716
Jeremiasz III1716-1726, 1732-1733
Paisjusz II1726-1732, 1740-1743, 1744-1748
Serafim I1733-1734
Neofit VI1734-1740, 1743-1744
Cyryl V1748-1751, 1752-1757
Kallinik III1757
Serafim II1757-1761
Joannik III1761-1763
Samuel I Chaceres1763-1768, 1773-1774
Melecjusz II1768-1769
Teodozjusz I1769-1773
Sofroniusz II1774-1780
Gabriel IV1780-1785
Prokopiusz I1785-1789
Neofit VII1789-1794, 1798-1801
Gerazym III1794-1797
Grzegorz V1797-1798, 1806-1808, 1818-1821
Kallinik IV1801-1806, 1808-1809
Jeremiasz IV1809-1813
Cyryl VI1813-1818
Eugeniusz II1821-1822
Antym III1822-1824
Chryzant I1824-1826
Agatangelos I1826-1830
Konstancjusz I1830-1834
Konstancjusz II1834-1835
Grzegorz VI1835-1840, 1867-1871
Antym IV1840-1841, 1848-1852
Antym V1841-1842
Germanus IV1842-1845, 1852-1853
Melecjusz III1845
Antym VI1845-1848, 1853-1855, 1871-1873
Cyryl VII1855-1860
Joachim II1860-1863, 1873-1878
Sofroniusz III1863-1866
Joachim III1878-1884, 1901-1912
Joachim IV1884-1887
Dionizy V1887-1891
Neofit VIII1891-1894
Antym VII1895-1897
Konstantyn V1897-1901
Germanus V1913-1918
Melecjusz IV Metaksakis1921-1923
Grzegorz VII1923-1924
Konstantyn VI1924-1925
Bazyli III1925-1929
Focjusz II1929-1935
Beniamin1936-1946
Maksym V1946-1948
Atenagoras I1948-1972
Dymitr I1972-1991
Bartłomiej Iod 1991

Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-06-25 05:07:18