Czytaj więcej"/> Drukuj

Starożytność

W VII i VI wieku p.n.e. na Krymie powstały pierwsze kolonie greckie o dźwięcznie brzmiących nazwach (Chersonises, Eupatoria). Wkrótce wykształciło się z nich tzw. państwo bosforańskie. W połowie I wieku n.e. prowadził tu działalność apostolską św Andrzej.W III i IV wieku naszej ery nad obszarami dzisiejszej Ukrainy zwierzchnictwo roztaczały plemiona Gotów, które utrzymywały się na tym terenie jeszcze przez długi czas. W późniejszym okresie liczne plemiona azjatyckie (Hunowie, Awarowie i Madziarzy) dokonywały przemarszu przez południową Ukrainę.

Początki państwowości

We wczesnym średniowieczu zamieszkane przez Słowian ziemie nadczarnomorskie stały się obszarem penetracji szwedzkich Waregów. Od nazwy jednego z ich plemion, Rusów, wywodzi się nazwa Rusi. Jeden z wareskich wodzów o imieniu Ruryk zdołał skupić pod swą władzą znaczną grupę plemion słowiańskich i dał początek dynastii Rurykowiczów władających w następnych wiekach Rusią Kijowską, obejmującą m.in. większość dzisiejszej Ukrainy ale również część terenów należących obecnie do Rosji i Białorusi i mającą swój centralny ośrodek w Kijowie.
W 988 potomek Ruryka Włodzimierz Wielki przyjął chrzest z Bizancjum. Umocniony został tym samym wpływ kultury greckiej na Rusi. Choć państwo Rurykowiczów było najludniejszym i największym pod względem powierzchni w Europie na jego potencjale odbijały się ciągłe walki wewnętrzne, a także zagrożenie ze strony ludów koczowniczych zamieszkujących stepy nadczarnomorskie (Połowcy, Pieczyngowie). W XIII wieku południowe części dzisiejszej Ukrainy (Krym, Tauryda, Odessa) opanowane zostają przez Złotą Ordę. Ruś Kijowska znalazła się wówczas w okresie rozbicia dzielnicowego, zaś główny ośrodek ukraińskiej państwowości przeniósł się do Rusi Halicko-Włodzimierskiej.

Rozbiór państwa

W XIV wieku tereny położone wokół Lwowa i Przemyśla (tzw. Ruś Czerwona) zostały włączone na zasadach autonomicznych do Królestwa Polskiego. Od tego też czasu datuje się zwrot polskiej polityki zagranicznej z zachodu na wschód. Język ruski stał się jednym z oficjalnych języków w państwie polskim. Na krótki czas Ruś Halicko-Włodzimierska została przejęta przez Królestwo Węgier (czasy panownia króla Ludwika), pod koniec XIV wieku Jadwiga odzyskała te tereny dla Polski. Na terenie Rusi Czerwonej powstały województwa: ruskie (ze stolicą we Lwowie), bełzkie oraz podolskie (stolica Kamieniec Podolski). W owym czasie rozpoczeła się ich kolonizacja przez polską szlachtę.

Ruś Kijowska

Ziemie z Kijowem, Wołyniem i Czernihowem prawie całkowicie opanowane zostały w XII i XIV wieku przez Wielkie Księstwo Litewskie, które sięgało wówczas do Morza Czarnego. W wyniku unii krewskiej dynastia Jagiellonów roztaczyła swe zwierzchnictwo nad całym teretorium Rusi.

Rzeczpospolita Obojga Narodów

W wyniku unii lubelskiej z 1569 roku do Korony (Królestwa Polskiego) przyłączone zostały obszary dzisiejszej Ukrainy, pomimo gwałtownych protestów posłów litewskich. Na własność króla polskiego przeszły województwa wołyńskie (stolicą w Łucku), kijowskie, bracławskie oraz czernihowskie. W 1596 Ruscy biskupi prawosławni zawarli na synodzie w Breściu unię powtórnie przyjmując zwierzchnictwo Papieża i tworząc w ten sposób Ukraiński Kościół Greckokatolicki. W końcu XVI i w XVII wieku Ukraina była widownią częstych powstań kozackich (powstanie Nalewajki) sukcesywnie tłumionych przez Polaków do czasu powstania Chmielnickiego (bezpośrednim powodem jego wybuchu była niezgoda sejmu na podwyższenie liczby Kozaków regestrowych, co obiecał Kozakom planujący wojnę z Turcją król Władysław IV Waza). Talent dowódczy i sojusz z Tatarami krymskimi pozwoliły Chmielnickiemu na zorganizowanie faktycznie niezależnego państwa. Był to jednak stan przejściowy nie mający szans na utrwalenie. W okresie wojen kozackich narodziła się idea powstania trzeciego, ruskiego członu federacji polsko-litewskiej (promował ją król Jan Kazimierz). Nie zaakceptowała jej polska i litewska szlachta i ostatecznie została zarzucona po radzie Perejasławskiej z 1654 roku . Wówczas Chmielnicki zgodził się na podporządkowanie Ukrainy Rosji. W toku walk polsko-moskiewskich część Kozaków opowiedziała się za związkiem z Rzeczpospolitą, część za Moskwą. Ostatecznie, na mocy pokoju w Andruszowie 1667 lewobrzeżna Ukraina z Kijowem przeszła w ręce Moskwy, podczas gdy prawobrzeżna pozostała przy Polsce (okresowo, po traktacie w Buczaczu 1672 do pokoju w Karłowicach 1699, jej część znalazła się pod władzą Turcji).

Rozbiory

W wyniku rozbiorów Polski terytorium Ukrainy podzieliły między siebie Rosja i Austria. Katarzyna II zagarnęła dla siebie Wołyń, Kijowszczyznę oraz Podole. Ukraińcy nie otrzymali tam jakiejkolwiek formy autonomii, tereny te inkorporowano do Rosji jako trzy prawobrzeżne gubernie: kijowską, wołyńską (ze stolicą w Żytomierzu) oraz podolską (Kamieniec Podolski). Rosja od początku uznawała Ukraińców za jeden ze szczepów narodu rosyjskiego, aczkolwiek początkowo nie utrudniała zawzięcie rozwoju rodzącego się właśnie ruchu ukraińskiego (wobec dominującej pozycji żywiołu polskiego na tych ziemiach, a także słabo jeszcze wykształconego aparatu władzy). Pozwoliło to na wykształcenie (za sprawą Tarasa Szewczenki) literackiego języka ukraińskiego. Nieliczne elity ukraińskie (Szewczenko, Hruszewśky) widziały wtedy przyszłość swego kraju w związku z Rosją. Jednak z biegiem czasu okazało się, że polityka rosyjska ograniczyła się do propagowania ruchu moskalofilskiego na Ukrainie przy konsekwentnym odmawianiu Ukraińcom prawa do odrębności narodowej i wzmagających się represjach wobec ukraińskich działaczy.
Inaczej przedstwiała się sytuacja Ukraińców w Galicji. W pierwszych latach po rozbiorach dominującym procesem była tam polonizacja, a właściwie jedynym ośrodkiem rozwoju ruchu ukraińskiego był wspierany przez Austrię, ale także w znacznej części spolonizowany kościół unicki. Podejście Polaków do problemu ukraińskiego było takie samo jak Rosjan - nie uznawano odrębności ukraińskiej, a jedynie „szczep ruski narodu polskiego”. Dopiero gdy Ukraińcy wyłonili się w Galicji jako licząca się siła polityczna (takim punktem zwrotnym były wydarzenia Wiosny Ludów i powstanie Hołownej Rady Ruskiej) Wiedeń przystąpił do polityki wygrywania ich przeciw Polakom. Jednak po zawarciu kompromisu z Polakami (autonomia Galicji) czynił to dość rzadko, uznając (w zamian za poparcie polskie w sejmie) problem ukraiński za wewnętrzną sprawę polską. Niemniej, Ukraińcy galicyjscy mieli odtąd znacznie lepsze warunki dla rozwoju kultury narodowej, niż będący pod jarzmem znacznie silniejszego niż Polacy caratu Ukraińcy rosyjscy. Innymi powodami były wyższa jakość życia i większy procent ludności miejskiej w Galicji. Ukraińcy zamieszkiwali w Galicji jej wschodnią część ze Lwowem i Przemyślem, w miastach stanowili zdecydowaną mniejszość (dominowali tam Żydzi i Polacy), ale wystarczyło to do wykształcenia się warstwy energicznej inteligencji ukraińskiej. Poza wschodnią Hałyczyną Rusini dominowali na terenie Bukowiny i części Besarabii. Podstawowe dążenia ruchu ukraińskiego w drugiej połowie XIX wieku to - podział Galicji na wschodnią i zachodnią (w odrębnej Galicji Wsch. mieliby przewagę liczebną) i demokratyczna ordynacja wyborcza. Do końca istnienia Austro-Węgier u władzy w Galicji utrzymywali się dążący do kompromisu konserwatyści polscy (krakowscy Stańczycy), jednakże rozkwit ruchów nacjonalistycznych po obu stronach zapowiadał nadejście w przyszłości rozwiązania siłowego.
Na ziemiach ukraińskich pod władzą Rosji w końcu wieku ruch ukraiński wegetował. Już w 1839 zlikwidowano Cerkiew unicką poprzez akt „dobrowolnego połączenia” z Cerkwią prawosławną. Ożywienie nastąpiło na początku XX wieku, uformowały się główne ukraińskie stronnictwa polityczne (socjaliści Petlury i Wynnyczenki, nacjonaliści) a w okresie rewolucji 1905-1907 założone zostały liczne stowarzyszenia (Proświty) i pisma. Ruch ukraiński nabrał już w tym czasie wyraźnych cech antyrosyjskich.

Lata międzywojenne

Lata powojenne

Ukraińska Socjalistyczna Republika Sowiecka
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-05-15 11:15:03