Czytaj więcej"/> Drukuj
Czcionka (staropolskie nazwy: krotło, cćonka, trzcionka) - rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski służący do techniki druku wypukłego. Dziś czcionka została wyparta przez elektroniczny nośnik pisma czyli font, jednak samo słowo funkcjonuje jako synonim fontu.
Czcionka (wynaleziona na Dalekim Wschodzie w XI w., a w Europie rozpowszechniona od XV w.), ma postać metalowego prostopadłościanu odlanego ze stopu drukarskiego. Główną część czcionki stanowi słupek o kształcie prostopadłościanu. Na jego górnej (czołowej) powierzchni znajduje się wystająca główka o kształcie drukowanego znaku. Płaska powierzchnia główki stanowi tzw. oczko odbijające w trakcie drukowania znaki pisarskie. Oczko to powierzchnia samego znaku. Prostokąt opisany na obrysie główki nie wypełnia jednak całości powierzchni czołowej czcionki. Pomiędzy główką i krawędziami bocznymi czcionki znajdują się odległości zwane odsadkami. Odsadka umożliwia składanie samego tekstu bez justunku w taki sposób, że znaki nie stykają się z sobą ani bokami, ani w pionie. Jedna z powierzchni bocznych czcionki jest tzw. płaszczyzną sygnaturową. Zawiera ona wyżłobienia (sygnatury) mające ułatwić osobie składającej - zecerowi - zorientowanie się w poprawności składu. Z tego samego powodu powierzchnia dolna (stopkowa) zawiera wyżłobienie zwane żłóbkiem. Żłóbek jest położony asymetrycznie, aby zecer po odwróceniu całego składu do góry nogami również mógł się zorientować w poprawności pracy (czy niektóre litery nie zostały ułożone do góry nogami (np. O, H). Czcionki nie posiadają wypustek wchodzących w czcionki sąsiednie. Dla niektórych znaków istnieją jednak tzw. "czcionki z przewieszką", czyli czcionki o oczku wystającym poza niektóre krawędzie powierzchni czołowej. Wszystkie czcionki mają tą samą wysokość, wynoszczącą 66 i 1/3 punktu typograficznego.
Istnieją również "czcionki" pozbawione oczka, tzw. ślepy materiał zecerski, czyli justunek - są to wszelkie metalowe kostki, blaszki i sztabki wypełniające puste miejsce wokół czcionek tak, aby przy zwiększeniu odległości między znakami i wierszami, oraz po wypełnieniu pustych powierzchni łamanej kolumny stanowiła ona nadal jednolity masywny blok.
Stosowania czcionek zaprzestano na początku lat 90. XX w. po upowszechnieniu się DTP. Obecnie używane są tylko w artystycznych technikach druku, oraz czasami w drukach akcydensowych (np. wykonywane celowo tradycyjnymi metodami dyplomy, czy inne wydawnictwa "pamiątkowe").
Czcionki większe, zwykle od wielkości 2 kwadratów, były często drewniane, tzw. "drewniaki". Wykonywane były z twardego drewna, jednak wbrew pozorom nie dębowego. Najczęściej stosowano twarde drewno cienkowłókniste: buk, grusza, klon, śliwa lub wiśnia, nasycone olejem lub pokostem (używano również czcionek z tworzyw sztucznych). Czcionki te nazywane były czcionkami afiszowymi.
Wielkości czcionek i justunku określano wyłącznie w punktach typograficznych oraz nazwach zwyczajowych będących ich wielokrotnościami.
W drukarni najpopularniejsze były czcionki ręczne zwane też fabrycznymi. Były to gotowe czcionki wykonane poza drukarnią w odlewni czcionek (giserni) i służyły do wielokrotnego użycia. Oprócz tego stosowano czcionki monotypowe odlewane na miejscu w drukarni na maszynie zwanej monotypem. Na monotypie odlewano czcionki (monotypy) bezpośrednio (i w kolejności) do zadanego składu. Oprócz tego w drukarniach stosowano jeszcze linotypy służące do odlewania całych wierszy tekstu.
Jeśli chodzi o samą terminologię, to terminu "czcionka" używa się w różnych znaczeniach, np.:
1. Pojęcie dotyczące przedmiotu - Element składu zecerskiego odbijający pojedynczy znak drukarski.
2. Pojęcie dotyczące zastosowania - Komplet znaków, którymi można złożyć jednorodny fragment tekstu. Tak więc znaki w dwu różnych stopniach pisma, albo znaki normalne i pogrubione, to znaki z dwu różnych czcionek. Dokładnie rzecz ujmując - jedna czcionka to komplet znaków o tych samych trzech zasadniczych parametrach: krój pisma, stopień pisma i odmiana pisma.
3. Pojęcie dotyczące produktu - Krój pisma. Np. znany szwajcarski typograf Adrian Frutiger zaprojektował swoją słynną czcionkę (czyli krój) Univers aż w 21 odmianach.
Materiał wydrukowany z portalu zgapa.pl dnia 2021-08-01 22:16:44