Zimna wojna to określenie na okres stosunków między państwami zachodnimi, na czele z USA, a potem NATO i ZSRR, a później także całym blokiem socjalistycznym. Do rozpadu koalicji antyhitlerowskiej i rozwoju zimnej wojny doszło wkrótce po zakończeniu drugiej wojny światowej.
Za początek "zimnej wojny" uważa się wystąpienie Winston Churchill|Winstona Churchilla
w Fulton w USA, 5 marca 1946 r., który opowiedział się za stawieniem przez Zachód oporu komunizmowi, określił podział świata jako "zależną kurtynę" - wystąpienie to uznano za proklamację zimnej wojny:
"Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem, w poprzek kontynentu zapadła żelazna kurtyna, a kraje na wschód od niej znalazły się pod panowaniem Moskwy". (Churchill)
Należy jednak uznać że początek tego okresu to lata 1946-1949. Zakończenie okresu zimnej wojny również budzi kontrowersje. Niektórzy uważają, iż jest to rok 1956, inni - 1975 kiedy doszło do podpisania Aktu Końcowego KBWE w Helsinkach. Natomiast znaczna grupa politologów uznaje za datę graniczną rok 1990, czyli roku zjednoczenia Niemiec i faktycznego rozpadu bloku wschodniego.
Między "Wschodem" i "Zachodem" występował konflikt o podłożu przede wszystkim politycznym i ideologicznym, ale także ekonomicznym i światopoglądowym. W większości konflikt ten przybierał formę walki propagandowej oraz walki wywiadów, w tym wywiadów gospodarczych. Istniała wyraźna rywalizacja np. na arenie podboju kosmosu, czy we współzawodnictwie sportowym.
Dochodziło także do konfrontacji zbrojnej. Nie bezpośrednio ale w takich konfliktach jak wojna w Korei, wojna wietnamska czy wojna w Afganistanie, w które oba bloki były zaangażowane.

Geneza zimnej wojny

  • rozpad sojuszu antyfaszystowskiego po zakończeniu II wojny światowej
  • wzrost napięcia między mocarstwem kapitalistycznym a ZSRR
  • zaniepokojenie Zachodu wzrostem nastrojów komunistycznych w Europie
  • radziecka kampania antyzachodnia
  • ekspansja radziecka na terenie Europy środkowowschodniej
  • poparcie dla partyzantki komunistycznej w Grecji i kurdyjskiej w Turcji oraz Iranie
  • odmowa wycofania wojsk radzieckiech z Iranu
  • w lutym 1946 r. Józef Stalin podkreślał wyższość systemu radzieckiego nad światem kapitalistycznym.

Konflikt w sprawie Niemiec

  • różnice w traktowaniu stref okupacyjnych
  • sekretarz staniu USA, Byrnes optował w Stuttgarcie 6 września 1946 r. za zniesieniem granic stref okupacyjnych Niemiec i udzieleniem pomocy w odbudowie przemysłu niemieckiego, określił granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej jako "rozwiązanie tymczasowe".

Wojna domowa w Grecji

  • utworzono Rząd Jedności Narodowej z udziałem komunistów
  • jesienią 1944 r. wylądowały w Grecji wojska brytyjskie popierające siły monarchistyczne
  • początek terroru, likwidacja sił lewicy popieranych przez ZSRR
  • w 1946 r. w wyborach zwyciężyła prawica
  • na północy Grecji rozwinęła się komunistyczna partyzantka grecka (ELAS - Grecka Armia Ludowowyzwoleńcza)
  • uzyskała pomoc sąsiednich państw komunistycznych
  • ogłosiła detronizację króla Jerzego II
  • wojna domowa trwała do 1949r.
  • z udziałem wojsk brytyjskich i amerykańskich pokonano komunistów

Doktryna Harry'ego Trumana, 12 marca 1947 r.

  • USA miały popierać wolne narody
  • polityka containmentu (powstrzymywania) komunizmu

Plan Georga Marshalla (1947 r)

  • pomoc finansowa dla zniszczonej wojną Europy - 13,5 mld dolarów
  • plan czteroletni objął 16 państw, które odbudowały przemysł, handel, powstrzymały inflację i rozwój konfliktów społecznych
  • początek współpracy ekonomicznej i politycznej
  • Polska i Czechosłowacja wstepnie zaakceprowały plan, ale pod wpływem Stalina musiały go odrzucić
  • państwa uczestniczące w planie założyły Europejską Organizację Współpracy Gospodarczej
  • 1947 r. utworzenie przez państwa komunistyczne Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych (Kominform). W odpowiedzi państwa zachodnie podpisały w 1948 r. Pakt Brukselski powołujący Unię Zachodnią, zacieśniając współpracę między narodami. Nastąpiły:
    • Izolacja ZSRR na arenie międzynarodowej
    • wyścig zbrojeń, produkcja broni atomowej
    • ZSRR wszedł w posiadanie broni atomowej w 1949 r., łamiąc monopol USA

Powstanie NATO, 4 kwietnia 1949 r.

  • USA
  • Wielka Brytania
  • Francja
  • Belgia
  • Holandia
  • Luksemburg
  • Dania
  • Norwegia
  • Islandia
  • Kanada
  • Portugalia
  • Grecja i Turcja (1952 r.)
  • Australia

Świat w czasie zimnej wojny

  • lipiec 1950 r., audycje Radia "Wolna Europa" informowały bez ingerencji cenzury o rzeczywistej sytuacji w krajach "demokracji ludowych".
Tymczasem:
  • kontynuacja polityki antykomunistycznej przez nowego prezydenta USA Dwighta Eisenhowera
  • Zimna wojna przekształciła się w "gorącą" podczas walk w Korei w latach 1950-1953
  • Od zakonczenia wojny w Korei podejmowano próby odprężenia
  • Wzniesienie muru berlińskiego w 1961 roku stało się symbolem sztucznego podziału świata

Integracja Europy Zachodniej (Pakt Brukselski, 1949 r.)

  • W Waszyngtonie powołano NATO
  • celem paktu jest pomoc w wypadku napaści na członka układu, uzbrojenie, koordynacja działań
  • 1949 r. - powołanie Rady Europy z siedzibą w Strasburgu
  • 1952 r. - wszedł w życie układu o powstanie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, która przekształciła sie w 1993 r. w Unię Europejską
  • 1959 r - w Sztokholmie powstało Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA)

Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE)

  • rozpoczęła obrady w 1975 r. w Helsinkach z udziałem wszystkich państw europy (z wyjątkiem Albanii)
  • na konferencji omawiano tematy zebrane w tzw. "koszykach":
    • politycznym
    • gospodarczym
    • spraw humanitarnych i społecznych (prawa człowieka)
  • W listopadzie 1990 r. na konferencji w Paryżu przyjęto "Paryską Kartę dla Nowej Europy", deklarującą koniec zimnej wojny.
  • w 1994 r. podjęto decyzję o przekształceniu KBWE w Organizację Bezpieczeństw i Współpracy w Europie (OBWE)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.