Zambia (Republika Zambii, ang. Republic of Zambia), dawniej Rodezja Północna – państwo w południowej Afryce bez dostępu do morza.
Największe miasta: Lusaka, Livingstone, Kitwe-Nkana, Ndola, Mufulira, Chipata, Kapiri-Mposhi, Solwezi. head #1}

Ustrój polityczny

  • Ustrój: republika prezydencka
  • Prezydent: Levy Mwanawasa
  • Parlament: Zgromadzenie Narodowe (150 deputowanych)
  • Główne partie polityczne:
    • Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji (Movement for Multiparty Democracy - MMD)
    • Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości ( United National Independence Party - UNIP)
Terytorium [Zambii jest podzielone na 9 prowincji (w nawiasach stolice prowincji):
  • Central Province (Kabwe)
  • Copperbelt Province (Ndola)
  • Eastern Province (Chipata)
  • Luapula Province (Mansa)
  • Lusaka Province (Lusaka)
  • Northern Province (Kasama)
  • North-Western Province (Solwezi)
  • Southern Province (Livingstone)
  • Western Province (Mongu)

Geografia

Obszar Zambii obejmuje lekko pofałdowany płaskowyż (1000-1400 m n.p.m.), który stanowi znaczną część lewobrzeżnego dorzecza Zambezi. Na południu znajduje się rozległa Dolina Luangwy, z jednej strony ograniczona przez pasmo górskie Muchinga.
Klimat: podrównikowy suchy.
Główna rzeka: Zambezi - dopływy Kafue, Luangwa.
Jeziora: Bangueulu oraz częściowo Tanganika i Mueru. Sztuczny zbiornik wodny Kariba na Zambezi.
Roślinność sawannowa. Liczne parki narodowe i rezerwaty.
Granice:
  • długość całkowita 5 664 km
    • Angola 1 110 km
    • Demokratyczna Republika Konga 1 930 km
    • Malawi 837 km
    • Mozambik 419 km
    • Namibia 233 km
    • Tanzania 338 km
    • Zimbabwe 797 km
    • Botswana < 1km

Historia

Pierwotnie tereny dzisiejszej Zambii zamieszkiwali Buszmeni, a od ok. VI wieku zaczął się napływ ludów Bantu. Od XIV do XV wieku pod wpływami państwa Monomotapa. W XIX wieku na terenie Zambii powstały dwa stabilne twory państwowe - państwo Barotse (na zachodzie) i Bemba (na południowym zachodzie). W 1835 w Zambii osiedlił się zuluski lud Nguni. W 2. połowie XIX wieku tereny Zambii zaczęły być stopniowo penetrowane przez europejskich misjonarzy, handlarzy i odkrywców. Jednym z odkrywców był Brytyjczyk David Livingstone. On jako pierwszy z Europejczyków i nazwał je na cześć królowej Wikitorii. W 1888 Cecil Rhodes uzyskał od miejscowych władców przywileje do eksploatacji złóż mineralnych. Od 1902 Zambia znalazła się pod zarządem Brytyjskiej Kompanii Afryki Południowej, którą kierował Rhodes. W tym czasie rozpoczęła się tam eksploatacja bogatych złóż rud miedzi, a także budowa linii kolejowych dla umożliwienia wywozu surowców. W 1911 roku tereny te zostały przekształcona w brytyjski protektorat o nazwie Rodezja Północna. Od 1924 do uzyskania niepodległości Rodezją Północną administrował rząd brytyjski. W okresie międzywojennym Zambia stała się największym producentem miedzi na świecie.
W dziesięcioleciu 1953-1963 wchodziła w skład Federacji Rodezji i Niasy. Po jej rozpadzie 31 grudnia 1963 Północna Rodezja uzyskała szeroką autonomię, a 24 października 1964 proklamowano niepodległość Zambii. W tym samym roku została też członkiem ONZ i Organizacji Jedności Afrykańskiej. Prezydentem Zambii został Kenneth Kaunda. Polityka Zambii we wczesnym okresie niepodległości była zwrócona przeciw otaczającym ją krajom kolonialnym (Mozambik, Angola, Rodezja) oraz RPA (wraz z Namibią) i aktywnie popierała ruchy wyzwoleńcze (UNITA, ZAPU, ANC i SWAPO). Konflikt z Rodezją doprowadził do zablokowania granicy z tym państwem co w połączeniu z sankcjami wobec Rodezji (1965-1980) spowodowało poważne trudności gospodarcze, transportowe i energetyczne. Linia kolejowa tanzańskiego portu Dar es Salaam, zbudowana z pomocą ChRL poprawiła sytuację transportową (problemy z transportem przez RPA i przez Angolę). Budowa hydroelektrowni Kariba rozwiązała problemy energetyczne kraju.
Od 1972 w Zambii zapanował system jednopartyjny. Polityka Kaundy i światowy trend spadkowy cen miedzi doprowadziła do kryzysu gospodarczego, w wyniku którego władzę w 1991 przejęła opozycja. Po referendum na które zgodził się Kaunda, doszło do zmian politycznych. W roku 1991 wybory wygrał Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji, a prezydentem został Frederick Chiluba. W 1996 Kaunda i większość działaczy opozycyjnych zostali odsunięci od możliwości startowania w wyborach i ponownie zwycięstwo w wyborach parlamentarnych i prezydenckich odniósł Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji i Frederick Chiluba. UNIP partia Kaundy zbojkotowała wybory, nie zgadzając się na wyeliminowanie jej przywódcy i stawiając zarzuty nieprawidłowości przy głosowaniu. Wybory w 2001 wygrał Levy Mwanawasa i został zaprzysiężony na prezydenta w 2002. Od tego czasu rozpoczął kampanię antykorupcyjną, jednym z celów tej kampanii jest postawienie zarzutów byłemu prezydentowi Frederickowi Chilubie.

Gospodarka

Podstawowe informacje o ekonomii i odsyłacz do artykuły o ekonomii kraju

Demografia

Przyrost ludności: 1,52% (2003, dane szacunkowe)
Skład etniczny:
  • Afrykanie - 98,7%
    • Bemba: 36%
    • Tonga: 17%
    • Malawi: 13%
    • Lozi: 10%
    • Lunda: 6%
    • Luena: 5%
    • Ngoni: 4%
    • Fipa: 3%
    • Nkoyi: 2%
  • Europejczycy - 1,1%
  • inne - 0,2%
Języki:
  • angielski (urzędowy)
  • języki plemienne
    • bemba
    • lizi
    • luvale
    • tonga
    • nyanja
Religie:
  • protestantyzm: 34%
  • wierzenia lokalne: 27%
  • katolicyzm: 26%
  • islam
  • hinduizm
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.