Wspólnota Niepodległych Państw - organizacja międzynarodowa powstała 8 grudnia 1991 na terenie większej części dawnego Związku Radzieckiego.
Wspólnota_Niepodległych_Państw -

Powstanie

WNP powstała na mocy tzw. układu białowieskiego z 8 grudnia 1991 roku podpisanej przez prezydentów Borysa Jelcyna, Leonida Krawczuka i Stanisława Szuszkiewicza. WNP obejmowała wówczas jedynie trzy kraje słowiańskie: Rosję, Ukrainę i Białoruś. Na mocy protokołu z Ałma Aty z 21 grudnia 1991 do organizacji przystąpiło kolejnych osiem republik rozwiązanego ZSRR: Kazachstan, Kirgistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tadżykistan, Mołdawia, Armenia i Azerbejdżan. W organizacji nie znalazły się państwa bałtyckie oraz Gruzja.
Statut WNP podpisany został 22 stycznia 1993 roku, wszedł w życie dwa lata później.
W grudniu 1993 roku akces do WNP zgłosiła Gruzja, po tym jak obalony został rząd Zwiada Gamsachurdii. Od tego czasu wspólnota liczy 12 członków.

Cele

Celem WNP jest prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej państw (ze wspólnej polityki wyłączone są kwestie obronne, uregulowane odrębnym Traktatem Taszkienckim z maja 1992 roku), stworzenie wspólnej przestrzeni gospodarczej, wspólnego systemu komunikacyjnego, jak również ochrona środowiska, prowadzenie wspólnej polityki migracyjnej i zwalczania przestępczości. Kwestie te reguluje deklaracja ałmaacka oraz statut z 1993 roku.

Organy WNP

WNP jest typową organizacją międzyrządową, brak w niej organów ponadnarodowych. Nie doszło bowiem do skutku przekształcenie Międzyrządowego Komitetu Ekonomicznego w organ podejmujący decyzje ważoną większością głosów.
Do organów decyzyjnych WNP zaliczyć można Radę Szefów Państw (skupiającą prezydentów) i Radę Szefów Rządów. Podejmują one strategiczne decyzje co do rozwoju Wspólnoty, zarysowują cele do osiągnięcia przez kraje "dwunastki".
Do organów branżowych należą:
  • Rada Ministrów Spraw Zagranicznych
  • Rada Ministrów Obrony
  • Rada Ministrów Spraw Wewnętrznych
Siedziba Sekretariatu Wykonawczego WNP, który wykształcił się z Komitetu Koordynacyjno-Konsultacyjnego, znajduje się w Mińsku. Dotychczasowi sekretarze (przewodniczący Komitetu) to:
  • Iwan Korotczenia
  • Borys Bierezowski
  • Jurij Jarow
  • Władimir Ruszajło
Sekretarza powołuje i odwołuje jednomyślnie Rada Szefów Państw, choć w historii zdarzało się, iż czynił to samodzielnie prezydent Rosji.
Pozostałe organy WNP to:
  • Międzyrządowy Komitet Ekonomiczny
  • Komitet Statystyczny
  • Komitet Kosmiczny
  • Komitet Transportu
Wyróżnić możemy też organy pomocnicze, tj. Zgromadzenie Parlamentarne WNP z siedzibą w Petersburgu, Komisję Praw Człowieka WNP oraz Trybunał Gospodarczy.

Rodzaje członkostwa

Członkami założycielami WNP są trzy kraje słowiańskie, które podpisały porozumienie białowieskie o likwidacji ZSRR w grudniu 1991 roku. Członkostwo zwyczajne posiada dwanaście krajów WNP. Członkiem stowarzyszonym zostać może każdy inny kraj byłego ZSRR (Litwa, Łotwa lub Estonia). Przewiduje się również status obserwatora (kraje spoza regionu).

Praktyka funkcjonowania WNP

Dotychczasowa praktyka funkcjonowania WNP nie nastraja optymistycznie do perspektyw tej organizacji. Co prawda do WNP należy większość krajów byłego ZSRR, inicjatywy rozwijające i konkretyzujące współpracę krajów dwunastki nie spotkały się z pozytywnym odzewem. Zdecydowanie odrzucona (nawet przez Rosję) została idea utworzenia Związku Euroazjatyckiego zgłoszona przez Nursułtana Nazarbajewa oraz propozycje integracyjne Aleksandra Łukaszenki. Bliższą integracją w ramach Wspólnoty zainteresowana jest (oprócz Rosji)głównie Białoruś oraz kraje azjatyckie tj. Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan. Wraz z Rosją należą one do Unii Celnej WNP oraz są stronami Układu o Eurozajatyckim Stowarzyszeniu Gospodarczym (ESG).
Na spoistość WNP negatywnie wpływają istniejące na jej terenie organizacje subregionalne tj. GUAM( inaczej zwany Związkiem Środkowoazjatyckim).
We wrześniu 2003 roku podpisano na Krymie Układ o Budowie Wspólnej Przestrzeni Gospodarczej, obejmujący oprócz Ukrainy Rosję, Białoruś, Kazachstan. Jego sygnowanie fetowane było w Rosji jako znaczący krok na drodze do integracji gospodarczej krajów byłego ZSRR, tym bardziej, że traktat podpisała niechętna dotąd zacieśnianiu ekonomicznych więzów Ukraina. W związku z dojściem do władzy w Kijowie Wiktora Juszczenki dalsze losy umowy są niejasne. Unia Europejska twierdzi, że nie ma nic przeciw­ko strefie wolnego handlu, ale ostrzegła Ukrainę, że powołanie unii celnej może być poważną przeszkodą w realizacji polityki zbliżenia do Unii Europejskiej. Od 1 stycznia 2006 roku zamierza się wprowadzić na Białorusi, co jest prawie pewne, rubel rosyjski.

Integracja wojskowa

Bazuje głównie na Traktacie z Taszkientu i obejmuje jedynie część krajów WNP (formalnie umowy te nie są częścią dorobku prawnego WNP). Układ Taszkiencki podpisało sześć państw w maju 1992 roku: Rosja, Armenia, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan i Kazachstan. W grudniu 1993 roku do Układu dołączyła Białoruś (zrywając z polityką neutralności prowadzoną przez socjaldemokratów i konserwatystów), Gruzja i Azerbejdżan. Dwa ostanie państwa wraz z Uzbekistanem wystąpiły z porozumienia w maju 1999 roku. Do Układu nigdy nie przystąpiły Ukraina, Turkmenistan i Mołdawia.
Układ Taszkiencki jest układem zbiorowego bezpieczeństwa (nie sojuszem).
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.