Wolfgang_Amadeusz_Mozart -
Wolfgang Amadeusz Mozart - niem. Wolfgang Amadeus Mozart (ur. w Salzburgu 27 stycznia 1756 roku, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) - austriacki kompozytor. Obok Haydna i Beethovena jeden z tzw. trójki klasyków wiedeńskich.

Życie

Mozart urodził się w Salzburgu, ówczesnej stolicy małego, niezależnego arcybiskupstwa w ramach Świętego Imperium Rzymskiego. Został ochrzczony jako Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart po dziadku ze strony matki i patronie daty urodzenia, Janie Chryzostomie. Później jego ojciec skrócił Wolfgangus do Wolfgang, Theofilus przetłumaczył na Amadeus ("ulubiony przez Boga") i zarzucił Johannes Chrysostomus. Mozart często bawił się, robiąc zmiany w swoim nazwisku, zwłaszcza w jego środkowej części. Tylko przy rzadkich okazjach posługiwał się rodzinnym Amadeus, woląc raczej francuską wersję "Amadé". Niekiedy stosował też włoską odmianę: "Amadeo" i niemiecką "Gottlieb", na dodatek wymawiając swoje nazwisko wspak.
, Austria

Lata podróży

Muzyczne talenty Mozarta stały się widoczne, gdy był jeszcze dzieckiem. Był synem Leopolda Mozarta, jednego z czołowych pedagogów muzycznych w Europie, którego podręcznik Versuch einer gründlichen Violinschule ("Podstawy gry na skrzypcach"), wydany w roku narodzin Mozarta, stał się powszechnie znany. Mozart otrzymał od ojca gruntowne wykształcenie muzyczne, przede wszystkim w dziedzinie gry na skrzypcach i na pianinie. Rozwijał się bardzo szybko i rozpoczął komponowanie swoich pierwszych dzieł już w wieku 5 lat.
Leopold zdał sobie sprawę, że może zarobić pokaźne pieniądze, pokazując publicznie swojego syna jako cudowne dziecko na dworach europejskich. Starsza siostra Mozarta, Maria Anna, nosząca pseudonim Nannerl, była utalentowaną pianistką, która często akompaniowała swojemu bratu w podróżach organizowanych przez Leopolda. Mozart napisał szereg utworów fortepianowych, zwłaszcza duetów i utworów na dwa fortepiany, które grał razem z siostrą. Gdy zachorował, Leopold wyrażał raczej obawy o utratę dochodów niż o swojego syna. Zimno i stałe podróże mogły się przyczynić do późniejszej choroby Mozarta.
Za swoich młodych lat Mozart wiele podróżował po Europie, rozpoczynając w 1762 roku na dworze księcia Bawarii w Monachium i w tym samym roku na dworze cesarskim w Wiedniu. Potem nastąpiła długa, 3,5-letnia trasa koncertowa na dwory w Monachium, Mannheim, Paryżu, Londynie, Hadze, ponownie w Paryżu i w drodze powrotnej do domu przez Zurych, Donaueschingen i Monachium. Do Wiednia powrócił pod koniec 1767 roku, gdzie pozostał do grudnia 1768 roku.
Po roku spędzonym w Salzburgu trzykrotnie odwiedził Włochy: grudzień 1769 - marzec 1771, sierpień - grudzień 1771 i październik 1772 - marzec 1773). W czasie pierwszego pobytu spotkał w Bolonii G.B. Martiniego i został przyjęty na członka sławnej Accademia Filarmonica. W czasie tej podróży po zaledwie dwukrotnym wysłuchaniu Miserere Gregorio Allegriego odtworzył je z pamięci, gdyż w tym czasie utwór ten można było wykonywać tylko w Kaplicy Sykstyńskiej. We wrześniu 1777 Mozart rozpoczął podróż po Europie w towarzystwie swojej matki, docierając do Monachium, Mannheim i Paryża, gdzie matka zmarła.
W czasie swoich podróży Mozart spotkał wielu muzyków i poznał dzieła innych wielkich kompozytorów, m.in. Bacha, Händla, Haydna). Jego uwagę przyciągali także nie-muzycy: był tak ujęty barwą dźwięku szklanej harmonijki Benjamina Franklina, że napisał na nią kilka kompozycji.

Mozart w Wiedniu

W 1781 roku Mozart poróżnił się ze swoim pracodawcą, księciem-arcybiskupem Colloredo - jak sam później stwierdził, został dosłownie wyrzucony kopniakiem. Zauważywszy, że cieszy się zainteresowaniem ze strony wiedeńskiej arystokracji, postanowił osiąść w Wiedniu i rozpocząć tam swoją karierę.
4 sierpnia 1782 roku Wolfgang poślubił, wbrew życzeniu swego ojca, Konstancję Weber. Miał z nią sześcioro dzieci, z których tylko dwoje przeżyło dzieciństwo (żadne z nich, Karl Thomas 1784-1858 i Franz Xaver Wolfgang 1791-1844 nie ożeniło się i nie miało dzieci).
Rok 1782 był też pomyślny dla kariery Mozarta; jego opera Uprowadzenie z Seraju odniosła wielki sukces, a kompozytor rozpoczął serię koncertów, przedstawiając po raz pierwszy swoje koncerty fortepianowe i wykonując je jako solista.
Już jako dorosły człowiek, Mozart został masonem, uparcie i z powodzeniem dążąc do nawrócenia ojca tuż przed jego śmiercią w 1787 roku. Jego ostatnia opera, Czarodziejski flet, zawierała masońskie motywy i znaczenia. Był w tej samej loży masońskiej co Józef Haydn.

Kres

Życie Mozarta pełne było trudnych chwil i doświadczeń. Często nie otrzymywał wynagrodzenia za swoją pracę, podczas gdy wszelkie otrzymywane sumy trwonił potem prowadząc ekstrawagancki styl życia. Jego zdrowie stopniowo podupadało, aż w końcu zmarł, co przypisywane jest zatruciu rtęcią, którą był leczony z powodu syfilisu. Śmierć przerwała mu pracę nad ostatnim dziełem, Requiem.
W potocznym mniemaniu Mozart zmarł w nędzy i zapomnieniu, pochowany w grobie dla ubogich. W rzeczywistości, choć nie był już tak modny w Wiedniu jak niegdyś, w dalszym ciągu otrzymywał znaczące prowizje z różnych stron Europy, w szczególności z Pragi. Przechowało się wiele z jego błagalnych listów, ale nie był to dowód biedy, lecz jego zdolności do wydawania zawsze większych sum niż zarabiał. Został pochowany w masowym grobie nie dlatego, że jego rodzina nie mogła zapłacić za godny pochówek, lecz dlatego, że takie były rozkazy cesarza, który starał się wówczas zwalczyć wybuch epidemii dymienicy.
Mozart spędził ostatnie lata w Wiedniu, gdzie do dzisiaj można zwiedzać jeden z jego apartamentów przy Domgasse 5, w pobliżu Katedry Świętego Stefana. W domu tym Mozart skomponował w 1786 roku Wesele Figara. Mozart żył o połowę krócej niż Beethoven, ale był zadziwiająco płodnym kompozytorem, od wczesnego dzieciństwa, do śmierci w 1791 roku.
W 1809 roku Konstancja poślubiła duńskiego dyplomatę Georga Nikolausa von Nissena, który był miłośnikiem dzieł Mozarta i napisał biografię kompozytora.

Dzieła, styl muzyczny i innowacje

Mozart pozostawił bogaty zbiór muzyki kameralnej i orkiestrowej, a także serię oper, które uważane są powszechnie za jedne z najświetniejszych, jakie kiedykolwiek zostały napisane, szczególnie:
Wolfgang_Amadeusz_Mozart -
Wniósł mniejszy wkład do rozwoju nowych form muzycznych niż Bach czy Beethoven, ale przewyższa innych kompozytorów doskonałością i świeżością pomysłów melodycznych (Mozart w historii muzyki uchodzi za jednego z największych melodystów). Jest zaliczany do najwybitniejszych kompozytorów wszystkich czasów.

Muzyka fortepianowa

  • KV 175, który wiele lat później uważał za ulubiony,
  • Koncert na Trzy Fortepiany F-dur,
  • KV 242 (Lodron) został skomponowany w 1776 roku, zawierał trzy części fortepianowe o różnej skali trudności.
Fortepianowa twórczość Mozarta miała swoją kulminację w 17 koncertach fortepianowych, najbardziej znaczących dziełach z wielkiej kolekcji 27 koncertów, gdzie zrewolucjonizował styl koncertowy, nadając mu swobodną budowę, zapoczątkowując poemat symfoniczny, z instrumentem solowym wykorzystującym w pełni swe techniczne możliwości. Wśród nich 15 zostało napisanych w latach 1782-1786, podczas gdy w ostatnich pięciu latach Mozart napisał już tylko dwa kolejne koncerty.
Między 1782 i 1786 rokiem napisał 20 utworów na fortepian solo (wśród nich sonaty, wariacje, fantazje, suity, fugi, ronda) i utwory fortepianowe na cztery ręce i dwa fortepiany. Pisał też na fortepian i skrzypce (16 sonat oraz szereg utworów opartych na formie sonatowej oraz dwa zbiory wariacji), gdzie - głównie w dojrzałych latach - fortepian nie odgrywa roli instrumentu akompaniującego, lecz wchodzi z drugim w dialog.

Muzyka kameralna

Wolfgang_Amadeusz_Mozart -
Na muzykę kameralną Mozarta składa się 26 kwartetów smyczkowych (wśród nich Divertimenti KV 136, 137, 138, które są raczej uwerturami we włoskim stylu) i 6 kwintetów smyczkowych. Cykl trzyczęściowych tzw. Kwartetów Mediolańskich (KV 80 i KV 155-160) jest o tyle interesujący, że utwory te mogą być uznane za prekursorskie w stosunku do późniejszych bardziej rozbudowanych kwartetów smyczkowych. Dużo bardziej rozwinięte stylistycznie są tak zwane Kwartety Wiedeńskie (KV 168-173), skomponowane w 1773 roku. Przypuszcza się, że w Wiedniu Mozart słyszał kwartety z op. 17 i op. 20 Józefa Haydna i był pod ich wielkim wrażeniem. Nawet jeśli Mozart próbuje naśladować w tych dziełach starszych kompozytorów, ciągle nie jest w stanie osiągnąć wyżyn Haydna w tym najtrudniejszym ze wszystkich gatunków muzycznych.
Mozart powrócił do kwartetu we wczesnych latach 1780. po przeniesieniu się do Wiednia i osobistym poznaniu Haydna, z którym nawiązał przyjaźń. Haydn opublikował właśnie zbiór sześciu kwartetów op. 33, które, jak się sądzi, były dla Mozarta bodźcem do powrotu do tego gatunku. Z czasem (1782-1785) Mozart ukończył sześć kwartetów (KV 387, 421, 428, 458, 464, 465). Kwartety te są uważane za szczytowe dla gatunku i często są nazywane kwartetami Haydna, któremu były dedykowane.
Ostatnie cztery kwartety, Kwartety Pruskie (KV 499, 575, 589, 590), dedykowane królowi Prus Fryderykowi Wilhelmowi II są cenione za śpiewny charakter partii skrzypiec (instrument, na którym grywał sam król), słodycz dźwięków i równowagę między poszczególnymi instrumentami.
Wolfgang_Amadeusz_Mozart -
Mniej liczne kwintety smyczkowe (KV 46, 174, 515, 516, 593, 614) na dwoje skrzypiec, dwie altówki i wiolonczelę niekiedy uznaje się za będące na jeszcze wyższym poziomie niż kwartety. Wśród nich jest Kwintet g-moll (KV 516), przez wielu uznany za najwspanialszy. Nastrój namiętności i tragedii w tym utworze przypomina 40 Symfonię w tej samej tonacji.
Mozart napisał ogromną ilość innych utworów muzyki kameralnej dla różnych zespołów instrumentów smyczkowych, dętych i blaszanych. Szczególne znaczenie mają duety smyczkowe na skrzypce i altówkę, kwartety na flet, skrzypce, altówkę i wiolonczelę KV 285, 285a, 285b, 298, Kwintet klarnetowy (KV 581), kwartet na instrumenty smyczkowe i klarnet, który pokazuje zmysłową i duchową syntezę barwy dźwięków różnych instrumentów.

Muzyka instrumentalna

Twórczość dla zespołów instrumentalnych, obok symfonii, obejmuje divertimenta, nokturny, serenady, cassazioni, marsze i tańce.
Twórczość orkiestralna Mozarta była pisana na zespoły smyczkowe (np. wczesne Divertimenti KV 136-138), jak również dla instrumentów dętych i rozmaitych kombinacji instrumentów smyczkowych i dętych. Tak zwana Gran Partita (Serenada) KV 361 jest najznakomitszym dziełem Mozarta na zespół kameralny złożony z dwóch obojów, dwóch klarnetów, dwóch basetornów, czterech rogów myśliwskich, dwóch fagotów i kontrabasu. Mozart pozostawił ogromną liczbę tańców z orkiestrą, włączając w to menuety (ponad 100), kontredanse i Allemande (lub teitsch albo Ländler, będący pierwowzorem walca). Tworząc menuety, Mozart w zasadzie wzorował się na Haydnie, preferując powolny charakter tańca. Allemande (56 w okresie 1787-1791) zostały napisane głównie na publiczne bale w Wiedniu. W kontredansach, także pisanych głównie w Wiedniu, można znaleźć elementy muzyki programowej, jak Il Temporale KV 535, La Bataille KV 600, Canarino KV 602 itd.

Symfonie

Zgodnie z najnowszymi badaniami, Mozart napisał 69 pełnych symfonii (a więc znacznie więcej niż przytaczanych 41 symfonii w tradycyjnych wydaniach); Symfonia No.37 KV 444 została właściwie skomponowana przez Haydna, zaś Mozart napisał jedynie początkowy ustęp. Niektóre z symfonii (KV 297, KV 385, KV 550) zostały zrewidowane przez autora po ukazaniu się pierwszych wersji. Twórczość symfoniczna Mozarta obejmuje okres 24 lat, od 1764 do 1788 roku.
Tzw. wczesne symfonie (1764-1771), napisane w stylu włoskich uwertur, zbudowane są z następujących części: Allegro-Andante-Allegro; tylko w niektórych z nich pojawił się menuet jako część trzecia (charakterystyczna dla późniejszej w pełni ukształtowanej formy symfonicznej) - Symfonia No 1, Symfonia No 2.
Wyróżnia się trzy cykle Symfonii Salzburskich:
  • Symfonie Salzburskie 1772-73 - 11 symfonii z tego cyklu napisanych przed trzecią podróżą do Włoch może być podzielonych na dwie grupy: 5 germańskich symfonii koncertowych z menuetami (KV 161a, KV 161b, KV 162, KV 162b, KV 173dA), każda trwająca ok. 20-25 minut; 6 włoskich symfonii w stylu uwertury bez menueta (KV 135, KV 141a, KV 161a, KV 162, KV 162b, KV 173dA), każda trwająca ok. 8-9 minut. Żadna z tych symfonii nie została opublikowana drukiem za życia Mozarta.
  • Symfonie Salzburskie 1773-75- ten cykl symfoniczny także może być podzielony na dwie grupy, z których bardziej znacząca zawiera 7 germańskich symfonii koncertowych z menuetem (KV 183, KV 185, KV 200-204), a druga tylko jedną symfonię we włoskim stylu (KV 121), napisaną na podstawie uwertury operowej. Także i żadna z tych z tych symfonii nie ukazała się drukiem za życia Mozarta.
  • Symfonie Salzburskie 1775-1783 - podczas gdy w okresie od 1770 do 1775 Mozart stworzył nie mniej niż 36 symfonii, w następnych ośmiu latach powstało ich jedynie 9. Można to tłumaczyć rozczarowaniem kompozytora w stosunku do salzburskiego establishmentu, jak również miernego poziomu zespołów muzycznych, jakie istniały w mieście. Ten okres może być też uznany za przejściowy ku okresowi ostatnich największych symfonii.

Symfonie postsalzburskie

W 1778 roku Mozart przybył do Paryża w poszukiwaniu posady godnej jego talentu, ale takiej właściwie nie znalazł. Niemniej jednak to w czasie tej wizyty napisał tak zwaną Symfonię Paryską (KV 297) która jest szczególnie interesująca z racji bogatej i nowoczesnej instrumentacji.
Symfonia Haffnerowska (KV 385) została skomponowana w 1782 roku, po ostatecznym przeniesieniu się kompozytora do Wiednia. Pierwotnie zawierała wprowadzający marsz, który później został usunięty, i dwa menuety, z których tylko jeden pozostał w końcowej wersji.
Symfonia Linzka(KV 425) została napisana w 1783 roku w czasie podróży Mozarta do tego miasta. Symfonia Praska (KV 504) powstała w Wiedniu w 1786 roku, po udanym pobycie kompozytora w Pradze. Jest ona znacznie trudniejsza do wykonania i bardziej zaawansowana konceptualnie niż jakakolwiek z poprzednich symfonii Mozarta.

Końcowa trylogia

Końcowa trylogia symfonii Mozarta (KV 543, KV 550, KV 551 (Jowiszowa)) została ukończona w ciągu trzech miesięcy 1788 roku. Jest prawdopodobne, że autor chciał wydać te utwory razem, jako jedno dzieło, chociaż właściwie pozostały one nieopublikowane aż do jego śmierci. Tylko jedna z nich mogła być publicznie wykonywana w Lipsku w 1789 roku.
Mniej znaną i rzadziej wykonywaną z tych trzech symfonii jest KV 543 Es-dur, być może dlatego, że pomysły, które Mozart starał się zbadać w tym dziele z trudem poddają się przełożeniu na nowoczesne, bardziej potężne instrumenty.
Symfonia KV 550 g-moll jest jedną z trzech molowych symfonii Mozarta (pozostałe to Odense KV 16a a-moll, skomponowana, gdy Mozart miał ok. 10 lat i być może nieautentyczna, oraz tzw. Mała g-moll KV 183, skomponowana w 1773 roku). Jest ona jedną z najczęściej wykonywanych symfonii Mozarta. Zespół muzyczny obejmuje szczególnie subtelne instrumenty dęte, z klarnetami dodanymi w drugiej wersji.
Wolfgang_Amadeusz_Mozart -
Symfonię "Jowiszową" KV 551 (przydomek nie został nadany przez Mozarta, lecz prawdopodobnie przez Johanna Petera Salomona) charakteryzuje pompatyczne nieco użycie z początkiem pierwszej części trąbek i kotłów. Andante cantabile jest głęboko poruszające, a nawet w menuecie można usłyszeć mistrzostwo techniki kontrapunktycznej. Czteronutowy motyw w finale był wielokrotnie używany przez samego Mozarta; następujące kolejno, zmienne, przeciwstawiane i łączone motywy, ujęte w formę sonatową, prowadzą do cody, w której pojawia się pięć głównych motywów przeprowadzonych w technice kontrapunktycznej.

Koncerty

Wolfgang_Amadeusz_Mozart -

Wśród innych prac są Koncert na harfę, flet i orkiestrę, KV 299, wysoce oryginalny dzięki połączeniu wielu instrumentów, Koncert na fagot i orkiestrę KV 191 (1774) i pięć Koncertów na skrzypce i orkiestrę KV 207-211-216-218-219, z których ostatni wyróżnia się pięknem melodii i zręcznym wykorzystaniem technicznych i ekspresyjnych możliwości instrumentu, chociaż Mozart prawdopodobnie nigdy nie przebadał wszystkich możliwości skrzypiec, jak inni kompozytorzy po nim, np. Beethoven i Brahms.
Cztery koncerty na róg i orkiestrę KV 412, 417, 447 i 495, napisane w różnych latach między 1782 i 1786 rokiem, charakteryzują się eleganckim i pełnym humoru dialogiem między solistą a orkiestrą.
I wreszcie, do gatunku koncertów należą dwie ważne prace – Symfonia koncertująca Es-dur (Sinfonia concertante) na skrzypce, altówkę i orkiestrę KV 364 (1779), z niezwykłą partią altówki, wykorzystania której tylko jeden przykład był uprzednio znany (u Carla Stamitza - ale Mozart prawdopodobnie go nie słyszał), i Symfonia koncertująca (Sinfonia concertante) na obój, klarnet, róg, fagot i orkiestrę KV 279b, piękna kompozycja, której autentyczność jest wciąż kwestionowana, gdyż nie ma pod nią podpisu Mozarta.

Muzyka sakralna

Muzyka sakralna Mozarta to głównie kompozycje wokalne, chociaż są też przykłady muzyki instrumentalnej, jak Sonata da Chiesa na dwoje skrzypiec, kontrabas i organy, skomponowana między 1767 i 1780 rokiem.
Kompozycje sakralne obejmują 19 mszy, wśród nich Weisenhaus Messe c-moll KV 139, pewną liczbę dzieł należących do gatunku Missa Brevis (tzw,msze krótkie), napisanych głównie w Salzburgu (KV 167-192-194-195-220 (Wróbla msza)), Koronacyjna KV 317, Wielka Msza c-moll KV 427 (z nieukończonym Credo i brakującym Agnus Dei) i ostatnie dzieło Mozarta, Requiem d-moll KV 626, napisane w 1791, po 8-letniej przerwie, gdy w ogóle nie komponował mszy, a ukończone przez Franza Xaviera Süssmayra po śmierci Mozarta.
Do dzieł sakralnych należy szereg kompozycji innego rodzaju, wśród nich Kyrie, Offertorii, Antiphonae, Mottetti (Exultate, Jubilate KV 165).
Muzyka sakralna Mozarta prezentuje bogatą stylistycznie mozaikę: elementy tematów chorału gregoriańskiego spotykają się z surowymi kontrapunktami, niekiedy pojawiają się elementy operowe. Jedność stylistyczna obecna jest we wszystkich jego utworach sakralnych.
Do gatunku tego zaliczamy także, ze względu na ich liturgiczny charakter, kompozycje napisane dla Loży Masońskiej, jak kantata Laut Verkunde unsre Freude KV 623 i Maurerische Trauermusik KV 477.

Opera

W 1767 roku Mozart skomponował swoją pierwszą operę, jeśli można jej mianem określić scholastyczny dramat muzyczny Apollo et Hyacinthus (KV 38). Zachowując należny szacunek dla tej pierwszej próby, Bastien un Bastienne (1768, KV 50=46b) dała już całkiem inny rezultat. Młody muzyk był już zdolny do panowania nad tematem, a jego muzyka emanowała sielankową radością i urokiem spontaniczności. La finta semplice (1768, KV 51) może być uznany za pierwsze podejście Mozarta do gatunku określanego Opera buffa (opera komiczna).
Później, na podstawie zleceń otrzymanych w Mediolanie i Salzburgu, powstały pierwsze włoskie opery: Mitridate re del Ponto (1770, KV 87), Ascanio in Alba (1771, KV 111), Il sogno di Scipione (1772, KV 126), Lucio Silla (1772, KV 135). Pierwszym operom seria brakuje formalnej perfekcji starszego Mozarta. Libretta, ale był to powszechny mankament ówczesnych oper, są nieprzekonujące i nieprawdopodobne.
W La finta giardiniera (1774-1775, KV 196), Mozart wraca do opera buffa, przewyższając wszystkie poprzednie wzory tego gatunku. Mimo wad libretta, postacie nie są już schematyczne, lecz stają się autentycznymi osobowościami, zaś muzyka dobitnie przyczynia się do ich podkreślenia.
Wesele Figara, pierwsze z trzech wielkich dzieł operowych należących do gatunku opera buffa (chociaż Don Giovanni zawiera w oczywisty sposób elementy tragiczne), które Mozart skomponował na podstawie libretta Lorenza da Ponte, zostało poprzedzone pewnymi niedokończonymi utworami (Zaide (1779, KV 344), L'oca del Cairo (1783, KV 422) i dramatem muzycznym Il re pastore (1775, KV 208) oraz komedią Der Schauspieldirektor (1786, KV 486).
Wesele Figara (1786, KV 492) zostało oparte na Le marriage de Figaro Pierre'a Beaumarchais, dziele, które było źle przyjęte i rzadko wykonywane we Francji przez swą krytykę wad dominujących klas społecznych (duchowieństwa i arystokracji), przeciwstawionych zdrowemu duchowi Trzeciego Stanu. W Austrii opera Mozarta także spotkała się ze sprzeciwem ze strony dworu cesarskiego, chociaż Da Ponte usunął z oryginalnego tekstu najbardziej szokujące fragmenty. Opera została po raz pierwszy wykonana wiosną 1786 roku w wiedeńskim Burgtheater, odnosząc ogromny sukces.
Trylogia librett Da Ponte była kontynuowana w operach Don Giovanni (1787, KV 527) i Cosi fan tutte (1789, KV 588), obu dotykających, chociaż w bardzo różny sposób, tematu miłości między kobietą i mężczyzną.
W swych dojrzałych latach Mozart skomponował dwa istotne dzieła należące do gatunku operowego: Idomeneo re di Creta (1780, KV 366) i La clemenza di Tito, (1791, KV 621).
Po wielu latach od swego debiutu w niemieckim dramacie muzycznym, Mozart powrócił do tego gatunku w Uprowadzeniu z Seraju (1782, KV 384) i Czarodziejskim flecie (1791, KV 620). Czarodziejski flet był krytykowany za niedorzeczności libretta Emanuela Schikanedera, które było wielokrotnie przerabiane - pierwsze wykonanie nie odniosło zresztą sukcesu. Tym niemniej muzyka przedstawia elementy o wielkiej jasności i uduchowieniu, łącząc w unikatowy sposób sacrum i profanum.

Ocena

Osobliwość Mozarta jako geniusza i cudownego dziecka prowadziła niekiedy do zamieszania i błędnych ocen jego muzyki, gdyż wielkość Mozarta jako kompozytora wywodzi się z tego, co wielu określa jako piękno, głębia, ekspresyjność i emocjonalna subtelność, unikatowa wyobraźnia. Żadna z tych charakterystyk nie wydaje się związana czy zależna od faktu, że komponował we wczesnym wieku, miał cudowną pamięć muzyczną, był wirtuozem jako dziecko, potrafił komponować w wyobraźni całe dzieła, zapisał Miserere Gregoria Allegri po jednorazowym odsłuchaniu go w Kaplicy Sykstyńskiej (w dniu pierwszego wykonania) itd.
Wielu kompozytorów od czasów Mozarta wielbiło go czy wręcz nabożnie czciło. Beethoven powiedział do swojego ucznia Riesa, że nigdy nie byłby w stanie stworzyć melodii tak pięknej, jak pierwsze ustępy 24. koncertu fortepianowego, i złożył hołd Mozartowi, pisząc wariacje oparte na tego tematach (jak dwa zbiory Wariacji na wiolonczelę i fortepian opartych na tematach z Czarodziejskiego Fletu) i cadenzy do szeregu koncertów fortepianowych, zwłaszcza Concerto No. 20 (KV 466) - po ich jedynym spotkaniu Mozart zauważył, że Beethoven może dać światu coś, o czym by się potem mówiło. Czajkowski napisał swoje Mozartiana na cześć austriackiego kompozytora, a Mahler umarł ze słowem "Mozart" na ustach. Krytyk muzyczny James Svejda, wypełniając podanie o pracę, w pytaniu o religię napisał "Mozart".
Jednak skupienie się bardziej na geniuszu Mozarta niż na wielkości jego muzyki jest powodowane samą jego muzyką, która jest może najbardziej "tajemnicza" w całej muzyce klasycznej, gdyż w mniejszej mierze niż muzyka innych kompozytorów klasycznych daje się opisać słowami czy zredukować do specyficznych konceptów estetycznych czy technicznych, tak jak Bach jest opisywany jako mistrz kontrapunktu, a Beethoven jako mistrz form symfonicznych.

Katalog Köchla

W dekadach po śmierci Mozarta miało miejsce wiele prób zinwentaryzowania jego kompozycji, ale przedsięwzięcie takie udało się dopiero w 1862 roku Ludwigowi von Köchlowi, wiedeńskiemu botanikowi, mineralogowi i nauczycielowi. Wielka księga Köchla, licząca 551 stron, została zatytułowana Chronologisch-thematisches Verzeichnis sämtlicher Tonwerke Wolfgang Amadé Mozarts (niem. Chronologiczno-tematyczny spis wszystkich dzieł muzycznych Wolfganga Amadeusza Mozarta). Od nazwiska Köchla wywodzi się także sygnatura KV (Köchel-Verzeichnis — katalog Köchla) umieszczana przed kolejnym numerem dzieł Mozarta, w miejsce zwyczajowego „opus”. W literaturze anglojęzycznej stosowana jest sygnatura K.
Lint zewnętrzny:

Mozart jako postać literacka

Mozart jest postacią niezwykłą wśród kompozytorów z racji licznych legend, które wokół niego narosły - jest nią na przykład opowieść, że Mozart komponował Requiem z myślą o własnej śmierci. Niektóre z tych historii są zapewne prawdziwe, ale oddzielenie zmyśleń od rzeczywistych zdarzeń jest zadaniem uczonych zajmujących się Mozartem. Dramaturdzy i scenarzyści, wolni od odpowiedzialności naukowców, znaleźli w legendach o Mozarcie doskonałe tworzywo dla swoich dzieł.
Przykładowo, rzekoma rywalizacja między Mozartem i Antonio Salierim jest przedmiotem sztuki Aleksandra Puszkina Mozart i Salieri. Mikołaj Rimski-Korsakow skomponował operę Mozart i Salieri, a Peter Schaffer napisał sztukę teatralną Amadeus, przeniesioną potem na ekran kinowy. Większość dramatów opartych na życiu Mozarta jest w dużej mierze fabularyzowana.

Mozart a edukacja

Pod koniec XX wieku muzyka Mozarta znalazła dość niezwykłe zastosowanie w powstającej dziedzinie szybkiego uczenia się, znanego jako SALT (Suggestive-Accelerative Learning and Teaching) lub Superlearning. Badacze, pod kierownictwem bułgarskiego psychologa Georgija Łozanowa, utrzymują, że słuchanie takiej muzyki, odpowiednio dobranej i zaadoptowanej, sprzyja przyspieszonej nauce.

Współczesne ślady Mozarta w Salzburgu

W domu, w którym urodził się Mozart (Mozarts Geburtshaus) można zobaczyć skrzypce i klawikord, na których grywał. Zgromadzono tu również dekoracje sceniczne do jego przedstawień operowych.
Na Makartplatz 8, w rezydencji Mozarta (Mozarts Wohnhaus) zorganizowano stałą ekspozycję instrumentów muzycznych z epoki. W Archiwum Mozarta przy Schwartstrasse 26-28 można oglądnąć znajdującą się niegdyś w Wiedniu niewielką chatkę drewnianą, w której Mozart napisał muzykę do Czarodziejskiego fletu. W barokowej katedrze na Residentplatz Mozart był Konzertmeistrem.
Od imienia kompozytora nazwano powstałą w 1842 roku prestiżową akademię muzyczną Mozarteum. Od 1917 roku odbywa się Festiwal Salzburski Salzburg Festspiele, którego pomysłodawcami i założycielami byli Max Reinhardt, Ryszard Strauss i Hugo von Hofmannsthal. Gromadzi tłumy melomanów. Rokrocznie w przeddzień otwarcia Inaugurowany jest tańcem z pochodniami, tzw. Fackeltanz. W ramach festiwalu wystawiane są opery, dramaty, odbywają się koncerty, projekcje filmów.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.