Wettynowie (Wettinowie) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (August II Mocny, August III Sas jako królowie Polski i wielcy książęta Litwy oraz Fryderyk August I jako książę warszawski). Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów, panująca w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Braganca).

Początki dynastii

Protoplastą rodu był żyjący w X wieku Thimo, hrabia Wettinu. Jego syn Konrad I Wielki w 1123 r. został margrabią Miśni. Henryk III Dostojny (prawnuk Konrada, zm. 1288) przejął w 1249 r. tytuł landgrafa Turyngii. Prawie dwieście lat później w 1423 r. Fryderyk IV Kłótnik został księciem saskim na Wittenberdze, jako Fryderyk I. Otrzymał również prawa elektora (elektorzy wybierali władcę Cesarstwa) związane z tym tytułem.
W XV wieku ród podzielił się na dwie linie. Ich założycielami byli dwaj wnukowie Fryderyka I: Ernest i Albrecht Odważny . Tytuł elektora był do 1547 roku dziedziczony w linii ernestyńskiej. Później został im odebrany i przekazany młodszej linii albertyńskiej.

Linia ernestyńska

W następnych stuleciach linia uległa licznym podziałom. W ten sposób powstały osobne księstwa, m.in.: Sachsen-Weimar, Sachsen-Eisenach (linia tam rządząca wygasła w 1741 roku), Sachsen-Coburg-Altenburg (wygasła w 1825 roku), Sachsen-Coburg-Sallfeld. Najbardziej znana jest linia Sachsen-Coburg-Gotha, znana powszechnie pod nazwą Koburgów.

Koburgowie - Windsor

Książę Leopold von Sachsen-Coburg-Gotha, młodszy brat księcia Coburga Ernesta I, został w 1830 roku wybrany królem Belgów. Jego praprawnuk, Albert II jest obecnie panującym (szóstym) w Brukseli.
Bratanek Leopolda I, Albert (młodszy syn Ernesta I) w 1840 r. ożenił się z królową brytyjską Wiktorią. Ich wnuk Jerzy V w czasie I wojny światowej zmienił nazwisko rodziny na Windsor. Obecnie panująca Elżbieta II jest wnuczka Jerzego V. Jej dzieci z małżeństwa z księciem Edynburga Filipem, formalnie będą nosiły nazwisko Windsor-Mountabtten i faktycznie będą przedstawicielami dynastii Oldenburgów (książę Filip pochodzi z greckiej linii tej dynastii).
Inny bratanek Leopolda belgijskiego, Ferdynand w 1836 r. ożenił się z królową Portugalii Maria II da Gloria z dynastii Braganca. Ich potomkowie utrzymali nazwisko Braganca i panowali do 1910 r. Ostatni król z tej linii Manuel II zmarł bezpotomnie w 1932 r.
Bratanek Ferdynanda portugalskiego, także o imieniu Ferdynand, został w 1887 roku wybrany księciem Bułgarii. W 1908 roku przyjął tytuł króla (w Bułgarii używano tytuł car). Linia ta panowała do 1946 roku, kiedy to rodzina cara Symeona II (miał wówczas zaledwie dziewięć lat) została zmuszona przez komunistów do opuszczenia kraju. Symeon II powrócił do kraju po obaleniu rządów komunistów. Od 2001 roku jest premierem bułgarskiego rządu.
Windsorowie -

Linia albertyńska

W 1498 roku młodszy syn Alberta, Fryderyk został wybrany na wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Jego bratanek Maurycy w 1547 roku przejął tytuł elektora saskiego.
W 1697 roku elektor Fryderyk August I został wybrany w elekcji mniejszościowej władcą Rzeczypospolitej. Przyjął imię Augusta II i do historii przeszedł z przydomkiem Mocny. Jego syn Fryderyk August II po śmierci ojca w 1733 roku także został wybrany władcą Polski i Litwy w elekcji mniejszościowej. Przyjął imię Augusta III. Unia Saksonii z Rzecząpospolitą trwała do 1763 roku.
Konstytucja 3 Maja gwarantowała dziedziczenie przez dynastie saską tronu polskiego. Rozbiory i upadek Rzeczypospolitej przekreśliły te plany.
Podczas wojen napoleońskich elektor Fryderyk August III przyjął w 1806 roku tytuł króla Saksonii. W następnym roku z nadania Napoleona został księciem warszawskim (panował nad Wisłą do 1815 roku). Tron w Saksonii Wettynowie utracili w 1918 roku. Obecnie pretendentem do tronu jest margrabia Miśni Maria Emanuel I (ur. 1920 roku). Według postanowień Konstytucji 3 maja ma on także prawo do tytułu Króla Polski i Wielkiego Księcia Litwy.

Wybrana literatura

  • Jacek Staszewski, August II Mocny, Wrocław Warszawa Kraków (Ossolineum) 1998
  • Jacek Staszewski, August III Sas, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk Łódź (Ossolineum) 1989
  • Jacek Staszewski, Wettynowie, w: Dynastie Europy, Wrocław Warszawa Kraków (Ossolineum) 2003.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.