Wincenty Pol, 1807 - 1872, polski poeta i geograf.
  • Życiorys.
Urodził się 20 kwietnia 1807 r. w Lublinie, jego ojciec był Niemcem w służbie austriackiej zaś matka pochodziła ze spolonizowanej rodziny francuskiej. Po ukończeniu gimnazjum we Lwowie i kolegium jezuickiego w Tarnopolu, rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Trzy lata po ich ukończeniu został zastępcą lektora języka i literatury niemieckiej na Uniwersytecie Wileńskim. Brał udział w powstaniu listopadowym jako podchorąży 10 Pułku Ułanów Litewskich, był ranny w czasie walk. W uznaniu zasług został nagrodzony orderem Virtuti Militari i awansowany do stopnia podporucznika. Po upadku powstania organizował pomoc dla powstańców udających się na emigrację, jako wysłannik gen. Józefa Bema przebywał w Lipsku, Dreźnie (tutaj poznał Adama Mickiewicza, który wyraził pozytywną opinię o jego próbach poetyckich), a później we Francji.
Po powrocie do Galicji w 1832 r. angażował się w ruchu patriotycznym; stopniowo zmieniając poglądy na bardziej konserwatywne, związał się z ugodowym Komitetem Patriotycznym. Rok później odbył podróż po Wołyniu, Podolu i Ukrainie. W obawie przed represjami ze strony zaborców przez kilka miesięcy ukrywał się w Zakopanem, co zapoczątkowało jego zainteresowanie Tatrami. Pod koniec 1835 r. przebywał w Zagórzanach koło Gorlic, gdzie powstała "Pieśń o ziemi naszej" - najpopularniejszy utwór Pola, poetycki opis niektórych regionów Polski, zaś w maju następnego roku zamieszkał w Kalnicy koło Sanoka, gdzie został administratorem dóbr. Tutaj próbował prowadzić działalność społeczno-oświatową wśród chłopstwa, z miernym jednak skutkiem. Zniechęcony tą sytuacją, zajął się studiami przyrodniczymi, ze szczególnym uwzględnieniem geografii. W tym okresie powstały jego poezje o tematyce górskiej oraz prace naukowe o etnografii i geografii Polski. W roku 1835 (z datą 1833) w Paryżu wydano anonimowo "Pieśń Janusza", zbiór jego wierszy poświęconych bohaterstwu powstańców. W połowie 1839 r. zamieszkał w odrestaurowanym według własnego planu zamku w Lesku, kolejne miesiące spędzając na wędrówkach po Karpatach, podczas których badał stosunki wodne i geologię tego obszaru oraz dokonywał obserwacji meteorologicznych. W 1840 r. przeniósł się do Glinika Mariampolskiego (dziś część Gorlic). Mieszkając tutaj 6 lat, nie zaniedbując poezji, zajął się poważniejszymi badaniami naukowymi. W latach 1941 - 1844 podróżował, prowadząc badania terenowe w Karpatach Wschodnich, na Pokuciu, Wołyniu, Polesiu, w Tatrach, Wielkopolsce, Kujawach i Pomorzu Gdańskim.
W czasie rabacji Jakuba Szeli 1846 r. został pobity i porwany przez chłopów, w pożarze dworu spłonął także cały jego dotychczasowy dorobek piśmienniczy. Wszystko to zdecydowało o zmianie poglądów Pola na antychłopskie i antydemokratyczne. Rok później został zaaresztowany i zmuszony do zamieszkania we Lwowie pod nadzorem policji za rzekomy udział w przygotowaniach do wybuchu powstania styczniowego. Po oczyszczeniu z zarzutów objął redakcję "Biblioteki Naukowego Zakładu im. Ossolińskich" we Lwowie, podejmował kolejne podróże: na Śląsk, w Sudety, do Wrocławia, Wielkopolski, Berlina i na Rugię. Podczas Wiosny Ludów był przez krótki czas adiutantem sztabu Gwardii Narodowej we Lwowie. Po jej zakończeniu stał się orędownikiem legalnej działalności w polityce i konserwatywnego programu społecznego.
Mimo, że w dziedzinie geografii był samoukiem, to jednak dzięki lekturze, badaniom terenowym i kontaktom z przedstawicielami różnych dziedzin wiedzy posiadł dość dużą wiedzę na ten temat. Mimo niewielkiego dorobku naukowego (najważniejsza praca do tej pory "Rzut oka na północne stoki Karpat pod względem przyrodzenia" - nowoczesny jak na owe czasy opis rzeźby terenu, hydrografii, podziału fizyczno-geograficznego i elementów etnografii południowej Polski), w 1849 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym "geografii powszechnej, fizycznej i porównawczej" na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie objął pierwszą w Polsce katedrę geografii. Rozpoczęte w styczniu 1850 r. wykłady obejmowały następujące tematy: "Pięć części świata w zarysie", "Oceanografia", "Geografia starożytnego świata", "Geografia monarchii austriackiej", "Geografia Syrii i Palestyny ze względu na historię biblijną i etnografię Wschodu", "Geografia fizyczna", "Geografia północnego wschodu Europy", "Geografia Ziemi Świętej", "Geografia handlowa" (pierwowzór geografii społeczno-ekonomicznej, wykłady prowadzone po raz pierwszy na uniwersytecie). Pol zapoczątkował cykl kursów geografii fizycznej dla przyszłych nauczycieli jak również serię wyjazdów naukowych w okolice Krakowa, Pieniny i Tatry. Niestety, z początkiem 1853 r. został usunięty z uniwersytetu ze względu na rzekomą nielojalność wobec władz zaborczych, a samą katedrę zlikwidowano. W tym krótkim okresie zdołał jednak stworzyć podstawy nowoczesnego nauczania geografii w oparciu o poglądy metodologiczne K. Rittera i A. Humboldta.
Po śmierci ukochanej żony osiadł na Pokuciu, a później we Lwowie. We wrześniu 1867 r. powrócił do Krakowa; mimo pogarszającego się wzroku, a od 1868 r. nawet zupełnej ślepoty, brał czynny udział w życiu naukowym miasta. Wygłaszał wykłady poświęcone geografii, m.in. referat, w którym, wbrew poglądom naukowców niemieckich czy rosyjskich, udowadniał tezę, że Polska jest zwartym regionem i może istnieć jako samodzielna jednostka polityczna. W 1872 r. został wybrany członkiem Akademii Umiejętności. Zmarł pod koniec tego roku, 2 grudnia. Mimo pewnej niechęci, która go otaczała, będącej konsekwencją zmienności jego poglądów politycznych, doceniono jego zasługi naukowe i literackie, przenosząc prochy Wincentego Pola z Cmentarza Rakowickiego w Krakowie do Krypty Zasłużonych w podziemiach kościoła oo. Paulinów na Skałce. Kolejnym przejawem uznania, zwłaszcza jego dla wpływu na rozwój turystyki górskiej, było nazwanie jego imieniem schroniska Towarzystwa Tatrzańskiego w Dolinie Roztoki (1876). Istnieją dwie placówki muzealne gromadzące zbiory związane z osobą poety i geografa: Muzeum Biograficzne W. Pola w Lublinie (założone w 1972 r.) i Izba Pamięci W. Pola w Gdańsku-Sobieszewie (1977).
  • Twórczość
Pierwsze próby literackie czynił Wincenty Pol w okresie młodzieńczym. Była to romantyczna poezja i proza, inspirowana dziełami J. W. Goethego, F. Schillera, J. G. Byrona, A. Mickiewicza i in. W 1835 r. (antydatowany na 1833 r.) w Paryżu ukazał się cykl poetycki "Pieśni Janusza". Obejmował on 51 wierszy, których pisanie rozpoczął najprawdopodobniej jeszcze podczas walk 1831 r. i kontynuował na emigracji, poświęconych powstaniu listopadowemu. Najpopularniejsze z nich to: "Krakusy", "Pierwsza rocznica 29 Listopada", "Śpiew z mogiły". Do niektórych z nich skomponowano muzykę (m. in. Fryderyk Chopin do "Śpiewu z mogiły"), dzięki temu zaczęły funkcjonować w szerszym odbiorze jako pieśni narodowo-patriotyczne czy nawet powstańcze. Z tego okresu pochodzą również "Historia szewca Kilińskiego" (wyd. 1843) i "Gawęda Dorosza..." (wyd. 1845). Utwory te, podobnie jak "Pieśni Janusza" cechuje użycie ludowa stylizacja i użycie języka potocznego, chociaż nie dorównują pod względem literackim "Pieśniom...". Duże uznanie przyniosła mu "Pieśń o ziemi naszej" (wyd. całości 1843) - poetycki cykl opisów ziem polskich odwiedzonych przez Pola, który przyczynił się do znacznego wzrostu zainteresowania rodzimą przyrodą i kulturą wśród społeczeństwa. Prawdopodobnie w tym samym roku rozpoczął pisanie poematu "Mohort" - historii kresowego rycerza, obrońcy ojczyzny i wiary. Treść wykładów głoszonych przez W. Pola na Uniwersytecie Jagiellońskim została wydana drukiem w 1851 r. Kolejne dzieła literackie, odzwierciedlające jego pogłębiające się konserwatywne nastawienie: poemat "Wit Stwosz" (1857), trylogia "Pamiętniki J. P. Benedykta Winnickiego" (1853 - 1855), dalsze rapsody "Mohorta" (całość 1855), "Pacholę hetmańskie" (1862) i in., odznaczają się raczej mniejszą wartością historyczna i literacką. W 1863 r. wydał podręcznik dla kleryków "Geografia Ziemi Świętej w dwóch księgach", za który otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu św. Grzegorza od papieża Piusa IX. Ostatnie utwory Pola to "Legenda o świętym Janie Kantym..." (1868) i "Pan starosta Kiślacki" (1873). Zbiorowe wydanie dzieł Pola ukazało się w latach 1875 - 1888 pt. "Dzieła wierszem i prozą".
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.