Wielkie_Księstwo_Poznańskie -
Wielkie Księstwo Poznańskie 1815 - 1849 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Grossherzogtum Posen, fr. Grand Duche de Posnanie) autonomiczne księstwo wchodzące wskład Prus (pozostające poza Związkiem Niemieckim) powstałe na mocy Kongresu Wiedeńskiego, mające zaspokoić narodowe ambicje Polaków. Po powstaniu listopadowym w Kongresówce popartym licznie przez Poznaniaków autonomia Księstwa została organiczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 całkowicie zniesiona. Administracja pruska zmieniła nazwę na Prowicja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społeczeństwa nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć Polskie elity polityczne również używały nowej nazwy), nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus a nastepnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II

Terytorium i Ludność

Obszar wielkiego księstwo obejmował zachodnią część podzielonego między Prusy i Rosję Księstwa Warszawskiego (z części wschodniej utworzono Królestwo Polskie), czyli Wielkopolskę bez jej wschodniej części oraz Kujawy. Obszar księstwa obejmował 28 951 km2, które zamieszkiwało w 1815 około 776 000 osób, głównie Polaków, Niemców, Żydów. Siedzibą władz został Poznań.

Podział administracyjny w 1897:

(proszę zrócić uwagę, że w tym czasie nazwy powiatów pisano z dużej litery) (proszę zrócić uwagę, że w tym czasie nazwy powiatów pisano z dużej litery)

Ustrój

Władcą wielkiego księstwa był król pruski, reprezentowany przez księcia-namiestnika (przez cały okres istnienia tego urzędu był nim Antoni Henryk Radziwiłł). Pełnił on przede wszystkim funkcje reprezentacyjne i honorowe. Nadzór nad administracją państwową sprawował mianowany przez rząd w Berlinie naczelny prezes Wielkiego Księstwa. W 1824 powołano dodatkowo sejm prowincjonalny, który miał jednak jedynie charakter doradczy. W jego skład wchodzili posłowie wybrani przez właścicieli dóbr ziemskich (było ich 22), posłowie wybierani przez właścicieli dóbr miejskich (16) oraz posłowie wybierani pośrednio przez mieszkańców gmin wiejskich (8). Oprócz tego w skład sejmu wchodzili nieliczni członkowie dziedziczni.
Administracyjnie Wielkie Księstwo podzielono na regencję poznańską i bydgoską, te zaś na 26 powiatów w których władzę sprawowały landraty.

Historia

Utworzona w 1815 autonomia miała, w zamierzeniu mocarstw, pozwolić Polakom na utrzymanie swojej narodowej odrębności, jednak poparcie przez społeczeństwo powstania listopadowego dało Prusom pretekst do jej likwidacji. W 1831 zlikwidowano urząd księcia-namiestnika podporządkowując Wielkie Księstwo mianowanemu z Berlina naczelnemu prezesowi. Rozpoczął się wówczas trwajacy do wybuchu I wojny światowej proces germanizacji.
Formalnie autonomia przestałą istnieć w 1848, gdy parlament frankfurcki przemianował Wielkie Ksiestwo Poznańskie na Prowincję Poznańską (aczkolwiek nie miał do tego prawa).

Polskie organizacje w Wielkim Księstwie Poznańskim

Sławni ludzie z Księstwa

(w porządku alfabetycznym)
  • Stanisław Adamski (1875-1967), ksiądz, działacz społeczny i polityczny, m.in Związku Katolickich Towarzystw Robotników Polskich, załozyciel i redaktor tygodnika 'Robotnik'
  • Tomasz K. Bartkiewicz (1865-1931), kompozytor i organista, współzałożyciel Związku Kół Śpiewackich
  • Józef Brzeziński
  • Hipolit Cegielski (1815-1868), przemysłowiec, działacz społeczny i kulturalny
  • Dezydery Chłapowski (1788-1879), generał, działacz gospodarczy i polityczny
  • Bernard Chrzanowski (1861-1944), działacz społeczny i polityczny, prezes Związku Sokołów Wielkopolskich
  • August Cieszkowski (1814-1894), filozof, działacz społeczny i polityczny, jeden z założycieli Ligi Polskiej, współtwórca i prezes PTPN
  • Czesław Czypicki (1855-1926), mecenas z Koźmina, działacz towarzystw śpiewaczych
  • Bolesław Dembiński (1833-1914), kompozytor i organista, działacz towarzystw śpiewaczych
  • Franciszek Dobrowolski (1830-1896), dyrektor teatru, redaktor "Dziennika Poznańskiego"
  • Tytus Działyński (1796-1861), działacz polityczny, mecenas sztuki
  • Ewaryst Estkowski (1820-1856), pedagog, działacz oświatowy, redaktor "Szkoły Polskiej"
  • Edward H. Flotwell (1786-1865), polityk pruski, naczelny prezes Wielkiego Księstwa Poznańskiego
  • Maksymilian Jackowski (1815-1905), sekretarz generalny Centralnego Towarzystwa Gospodarczego, patron kółek rolniczych
  • Kazimierz Jarochowski (1828-1888), historyk, publicysta "Dziennika Poznańskiego", współzałożyciel PTPN
  • Ferdinand Hansemann (1861-1900), współzałożyciel Hakaty
  • Hermann Kennemann (1815-1910), współzałożyciel Hakaty
  • Józef Kościelski (1845-1911), poseł i działacz polityczny, współtwórca stowarzyszenia Straż
  • Konstanty Kościński, autor Przewodnika pod Poznaniu i Wielkim Księstwie Poznańskiem (Poznań 1909)
  • Antoni Kraszewski (1797-1870), polityk ziemiański i poseł
  • Józef Krzymiński (1858-1940), lekarz, działacz społeczny i polityczny, poseł do parlamentu z ramienia ludowców
  • Karol Libelt (1807-1875), filozof, działacz polityczny i społeczny, prezes PTPN
  • Karol Marcinkowski (1800-1848), lekarz, działacz społeczny, inicjator budowy Bazaru w Poznaniu
  • Władysław Marcinkowski (1858-1947), rzeźbiarz, twórca pomnika J.Słowackiego w Miłosławiu oraz rzeźb w konkatedrze św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim
  • Teofil Matecki (1810-1886), lekarz, działacz społeczny, członek PTPN, inicjator wystawienia pomnika Mickiewicza w Poznaniu
  • Maciej Mielżyński
  • Ludwik Mycielski (1854-1926), prezes Rady Narodowej w 1913
  • Andrzej Niegolewski (1787-1857), pułkownik, uczestnik kampanii napoleońskich, poseł, udziałowiec spółki Bazar w Poznaniu
  • Władysław Niegolewski (1819-1885), liberalny polityk i poseł, powstaniec z lat 1848, 1848 i 1863, współzałożyciel TCL i CTG
  • Władysław Oleszczyński (1808-1866), rzeźbiarz, twórca pomnika Mickiwicza w Poznaniu
  • Gustaw Potworowski (1800-1860), założyciel Kasyna w Gostyniu, działacz Ligi Polskiej
  • Edward Raczyński (1786-1845), konserwatywny polityk, mecenas sztuki, fundator biblioteki
  • Antoni Radziwiłł (1775-1833), książę, namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego
  • Karol Rzepecki (1865-1931), księgarz, działacz społeczny i polityczny, redaktor "Sokoła"
  • Emilia Sczaniecka (1804-1896), działaczka społeczna i narodowościowa, organizatorka kobiet w Księstwie
  • Walenty Stefański (1813-1877), księgarz, działacz polityczny, jeden z organizatorów Ligi Polskiej
  • Florian Stablewski (1841-1906), arcybiskup poznańsko-gnieźnieński, poseł do sejmu pruskiego
  • Antoni Stychel (1859-1935), ksiądz i poseł, prezes Związku Katolickich Towarzystw Robotników Polskich
  • Augustyn Szamarzewski (1832 – 1891), działacz społeczny, patron polskich spółek zarobkowych
  • Roman Szymański (1840-1908), działacz polityczny, publicysta, redaktor "Orędownika"
  • Walenty Śmigielski (1849-1906), ksiądz, działacz niepodległościowy i gospodarczy, budowniczy Konkatedry w Ostrowie Wielkopolskim, autor "Wspomnień z Kulturkampfu 1875-1878"
  • Heinrich Tiedemann (1840-1922), współzałożyciel Hakaty
  • Aniela Tułodziecka (1853-1932), działaczka oświatowa Towarzystwa Warta
  • Teofil Walicki
  • Piotr Wawrzyniak (1849-1910), ksiądz, działacz gospodarczy i oświatowy, patron Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych
  • Leon Wegner (1824-1873), ekonomista, historyk, jeden z twórców PTPN
  • Richard Witting, nadburmistrz Poznania w latach 1891-1902
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.