Położenie

Warszawa jest położona w środkowym biegu Wisły na Nizinie Środkowomazowieckiej (Kotlina Warszawska) na średniej wysokości 100 m n.p.m. Lewobrzeżna część miasta jest w większości położona na Skarpie Wiślanej. Na terenie miasta znajduje się kilka wzgórz, w większości sztucznie usypanych przez człowieka. Miasto rozciąga się po obu stronach Wisły, w odległości około 350 kilometrów od Karpat i Morza Bałtyckiego.

Klimat

Klimat Warszawy jest kontynentalny wilgotny. Średnia temperatura roczna oscyluje wokół 8 stopni Celsjusza (-3 °C w styczniu i 19 °C w lipcu). Roczna suma opadów nie przekracza 680 mm a najwilgotniejszym miesiącem roku jest lipiec.

Historia

Historia Warszawy opisana jest w osobnym artykule.

Nazwa miasta

Nazwa miasta pochodzi od formy dzierżawczej imienia Warsz (skróconej formy imienia Warcisław), czyli Warszowa lub Warszewa. Popularna etymologia wywodzi nazwę od imion rybaka Warsa i wiślanej syreny Sawy.

Najważniejsze momenty

Warszawa przechodziła w swej historii różne momenty dramatyczne, w niektórych okresach miasto podupadało. Było wielokrotnie niszczone, rabowane przez najeźdźców, ponosiło dotkliwe straty materialne i ludzkie. Najważniejsze momenty historyczne to:

Znani Warszawiacy

Poniższa część artykułu przedstawia listę nazwisk znanych osób urodzonych w Warszawie lub związanych z nią.
  

Warszawa -
nad Zamkiem Królewskim.
1926r.

Ludność Warszawy na przestrzeni dziejów

kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na starej pocztówce

Warszawa -


  • 1700: 30 000
  • 1792: 120 000
  • 1800: 63 000
  • 1830: 139 000
  • 1850: 163 000
  • 1882: 383 000
  • 1900: 686 000
  • 1925: 1003 000
  • 1939: 1 300 000
  • 1945: 422 000 (dane na wrzesień)
  • 1956: 1 000 000
  • 1960: 1 139 200
  • 1970: 1 315 600
  • 1975: 1 436 100
  • 1980: 1 596 100
  • 1990: 1 611 800
  • 2003: 1 689 600 (31 grudnia)

Samorząd

Warszawa -
Wraz z transformacją ustroju w kraju odradza się warszawski samorząd. Po wielu publicznych dyskusjach 18 maja 1990 roku Sejm uchwala ustawę o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorządowych mieszkańcy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Rada m.st. Warszawy wybrała urbanistę Stanisława Wyganowskiego, który pełnił już tę funkcję od 27 stycznia 1990 roku na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskała szansę rozwoju zgodnego z wolą swoich mieszkańców. Po raz kolejny Warszawa staje się tematem obrad Sejmu, który 25 marca 1994 roku uchwala ustawę o ustroju miasta stołecznego wprowadzającą w stolicy podział na 11 niezależnych gmin. Pomimo ciągłych zmian legislacyjnych Warszawa przeżywa gwałtowny wzrost gospodarczo-inwestycyjny. W kwietniu 1995 r. zostaje uruchomione Metro Warszawskie. Powstają nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe. Miasto staje się najbardziej atrakcyjnym, w tej części Europy, miejscem inwestowania światowych kapitałów. Po kolejnej nowelizacji tzw. Ustawy Warszawskiej, Warszawa w 2002 roku stała się jednolitą gminą na prawach powiatu, która jest częścią województwa Mazowieckiego składającą się z 18 jednostek pomocniczych, tj. dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy według nowego ustroju został Lech Kaczyński.

Podział administracyjny

Od kwietnia 1994 Warszawa była związkiem komunalnym 11 gmin: Warszawa-Centrum, Warszawa-Białołęka, Warszawa-Targówek, Warszawa-Rembertów, Warszawa-Wawer, Warszawa-Wilanów, Warszawa-Ursynów, Warszawa-Włochy, Warszawa-Ursus, Warszawa-Bemowo, Warszawa-Bielany. W wyniku reform wprowadzonych przez tzw. Ustawę warszawską, od 27 października 2002 Warszawa stanowi tylko jedną gminę na prawach powiatu. Dotychczasowe gminy mają status dzielnic. Ponadto granice Warszawy poszerzyły się o niezależną dotychczas gminę Wesoła.
Obecnie Warszawa podzielona jest na 18 okręgów administracyjnych zwanych dzielnicami. Każda z nich posiada ograniczone kompetencje samorządowe:
Warszawa -

Najważniejszymi miejscowościami podmiejskimi są:

Prezydent

Zgodnie z Ustawą warszawską z 27 października 2002 [1]prezydent Warszawy jest wybierany bezpośrednio przez mieszkańców stolicy, jednak jego zastępcy nie pochodzą z wyboru. Do prerogatyw prezydenta należą m.in. zarządzanie własnością miejską oraz nadzorowanie pracy wszystkich podległych mu samorządów dzielnicowych. Obecnym prezydentem Warszawy jest Lech Kaczyński.

Rada Miasta

Ustawa warszawska zniosła poprzednio istniejące gminy i ustanowiła w Warszawie jeden organizm miejski na prawach powiatu miejskiego, zarządzanego przez Radę Miasta.
W jednoizbowej Radzie Miasta Warszawy zasiada 60 rajców. Wybierani są w wyborach bezpośrednich i proporcjonalnych co cztery lata. Podobnie jak większość innych organów samorządu, Rada Miasta dzieli się na komisje, których zadaniem jest nadzór nad poszczególnymi dziedzinami życia.
Decyzje Rady podejmowane są zwykłą większością głosów, a następnie przesyłane Prezydentowi do akceptacji. Jeśli prezydent zawetuje uchwałę, Rada Miasta ma 30 dni na rozpatrzenie veta oraz przyjęcie poprawek większością 2/3 głosów.
Każda z 18 dzielnic Warszawy posiada własną Radę dzielnicy. Pełnią one funkcje doradcze oraz zarządzają szkołami i własnością miejską na podległym im obszarze. Na czele Rady stoi Przewodniczący, ponadto wybiera ona burmistrza spośród kandydatów przedstawionych przez prezydenta.

Demografia

Na dzień 30 września 2003 Warszawę zamieszkiwało 1.689.648 osób, w tym 908.814 kobiet i 780.834 mężczyzn. W poszczególnych dzielnicach liczebność mieszkańców przedstawiała się nastepująco:
  • Mokotów - 231.552
  • Praga Pd - 187.845
  • Wola - 146.328
  • Ursynów - 137.716
  • Bielany - 137.270
  • Śródmieście - 136.956
  • Targówek - 123.232
  • Bemowo - 105.030
  • Ochota - 93.192
  • Praga Pn - 74.304
  • Białołęka - 64.010
  • Wawer - 63.297
  • Żoliborz - 50.934
  • Ursus - 44.312
  • Włochy - 39.405
  • Rembertów - 21.751
  • Wesoła - 18.482
  • Wilanów - 14.032
Najgęściej zaludnione było Śródmieście (8772 osób/km²), a najrzadziej - Wilanów (355 osób/km²). Średnia dla całego miasta to 3258 osób/km².

Transport

Warszawa -

Pomimo zniszczeń powstałych w wyniku II wojny światowej, powstania warszawskiego i powojennych rozbiórek już odbudowanych kamienic, jedynie kilka ciągów komunikacyjnych zostało poszerzonych i dostosowanych do dużego natężenia ruchu samochodowego. Dlatego jednym z głównych zadań miasta jest rozwój sieci transportu miejskiego, która może stać się alternatywą dla prywatnego transportu samochodowego.

Tranzyt

Warszawa nie posiada obwodnicy, a większość ruchu na osi wschód-zachód odbywa się przez środek miasta. Obecnie trwają prace nad dwiema takimi obwodnicami. Pierwsza z nich - Obwodnica Etapowa Warszawy - ma prowadzić ruch tranzytowy ulicami przelotowymi w odległości około 10 kilometrów od centrum. Jej elementami są dwa nowooddane mosty: Świętokrzyski i Most Siekierkowski.
Druga z obwodnic ma stać się częścią autostrady A-2 (Berlin-Moskwa) oraz drogi ekspresowej S-7 (Gdańsk-Kraków). Aktualnie toczą się dyskusje na temat przebiegu planowanej autostrady. Najprawdopodobniej, mimo protestów części mieszkańców, zostanie ona poprowadzona w tunelu pod południową dzielnicą miasta - Ursynowem. Jej oddanie do użytku planowane jest na lata 2008-2010.

Lotniska

Warszawa posiada jeden międzynarodowy port lotniczy Warszawa-Okęcie, zlokalizowany zaledwie 10 km od ścisłego centrum miasta. Obsługuje on ponad 4,5 miliona pasażerów rocznie oraz ponad 60 połączeń krajowych i zagranicznych dziennie. Jest to obecnie największy port lotniczy w Polsce.
Aktualnie toczą się rozmowy na temat otwarcia drugiego portu lotniczego dla Warszawy. Najprawdopodobniej zostanie on przystosowany z istniejących już lotnisk wojskowych na północ lub zachód od miasta.
Istnieje także aktywnie używane lotnisko Warszawa-Babice (znane wśród Warszawiaków, jako lotnisko na Bemowie). Korzysta z niego Aeroklub Warszawski, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, a także wielu właścicieli mniejszych samolotów i śmigłowców prywatnych.

Komunikacja miejska

System komunikacji miejskiej w Warszawie składa się z linii autobusowych, tramwajowych oraz Metro. Wszystkie zrzeszone są w Zarządzie Transportu Miejskiego. Dodatkowe linie, głównie podmiejskie, zarządzane są przez firmy prywatne.

Autobusy

Warszawa ma około 2603 kilometrów linii autobusowych, po których kursuje 1,659 autobusów. Głównym węzłem komunikacyjnym jest przystanek Dworzec Centralny, który jest też głównym punktem przesiadkowym miasta. ZTM prowadzi obecnie 176 linii autobusowych, z czego 14 kursuje między północą a godziną 5 rano. Dodatkowe linie otwierane są z okazji świąt. Najczęsciej kursuje linia E-4, która w porannym szczycie co 3 minuty łaczu os. Nowodwory ze stacją metra Pl. Wilsona. Autobusy stacjonują w zakładach T6 "Redutowa", T7 "Woronicza", T9 "Chełmska", T10 "Ostrobramska", T11 "Kleszczowa", oraz T13 "Stalowa". Warszawskie linie autobusowe obsługiwane są równiez przez ajentów, którzy wykonują kursy na zlecenie ZTM. Ajentami są PKS Grodzisk Mazowiecki oraz firmy Mobilis, Connex oraz ITS Michalczewski.

Tramwaje Warszawskie

Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Tramwaje Warszawskie
Pierwszą linię tramwajową otwarto w Warszawie 11 grudnia 1866. 26 marca 1908 wszystkie linie tramwajów konnych zostały zelektryfikowane. W okresie międzywojennym tramwaje znacjonalizowano i wybudowano wiele nowych linii, które jednak uległy zniszczeniu w latach II wojny światowej. Po wojnie część z nich odbudowano, jednak większość uległa likwidacji.
Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 863 wagony i około 470 kilometrów torów. Po Warszawie jeździ na stałe 29 linii, z czego jedna nocna. Dodatkowe linie działają w okresie ważnych świąt (jak na przykład linie cmentarne w okresie Wszystkich świętych).

Trolejbusy

Ostatnia Warszawska linia trolejbusowa (linia 51) z Dworca Południowego (obecnie stacja metra "Wilanowska") do Piaseczna, została skasowana w 1995.

Metro

Szczegółowy opis warszawskich kolei podziemnych znajdziesz w artykule Metro Warszawskie.

Kolej

Pierwszą linię kolejową w Warszawie otwarto 1849 (Kolej warszawsko-wiedeńska). Dziś Warszawa jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce.
Najważniejszym z warszawskich dworców jest Warszawa Centralna. Oferuje on połączenia ze wszystkimi miastami kraju i większością większych ośrodków miejskich w Europie. Miasto posiada także pięć większych dworców kolejowych:
  • Warszawa Centralna
  • Warszawa Gdańska
  • Warszawa Wileńska
  • Warszawa Wschodnia
  • Warszawa Zachodnia
oraz kilkadziesiąt mniejszych stacji.
Linia łącząca trzy najważniejsze dworce (Warszawa Centralna, Wschodnia i Zachodnia) prowadzi przez tzw. Tunel Średnicowy oraz Most Średnicowy na Wiśle. Od lat 60-tych XX wieku istnieją plany przekształcenia tej linii w dodatkową linię metra.

Sport

Warszawa posiada dwa pierwszoligowe kluby futbolowe oraz kilka mniejszych klubów sportowych. Najważniejszymi z nich są Legia Warszawa oraz Polonia Warszawa.
Poniższa lista przedstawia najważniejsze warszawskie kluby sportowe oraz dyscypliny, w jakich odnoszą największe sukcesy: Warszawa posiada także tor wyścigów konnych Służewiec, kilka krytych lodowisk, tor łyżwiarski Stegny, kilkadziesiąt całorocznych basenów, kortów tenisowych oraz kilkaset mniejszych i większych hal sportowych. Jedyny duży stadion w Warszawie (Stadion Dziesięciolecia) obecnie wykorzystywany jest jako targowisko.

Muzyka

W Warszawie mieści się Filharmonia Narodowa. W mieście brak odpowiedniej hali koncertowej, stąd duże koncerty muzyczne urządza się głównie w Sali Kongresowej; odbywały się także w hali Torwaru (Pat Metheny), na stadionach Gwardii (Tina Turner, Sting, Roger Waters, Joe Cocker, Metallica, Aerosmith) i Legii (Deep Purple), na służewieckim torze wyścigów konnych (U2, Depeche Mode) czy na lotnisku na Bemowie (Michael Jackson), a mniejsze w teatrach np. w Teatrze Muzycznym Roma (King Crimson, Suzanne Vega, Jaromir Nohavica).

Teatr

W Warszawie znajduje się około 30 większych stałych teatrów. Wśród nich najważniejsze są Teatr Narodowy (założony w 1765) oraz Teatr Wielki w Warszawie ([2]) (założony w 1778). Szczególne uznanie zdobył TR Warszawa (dawniej Teatr Rozmaitości), który jest organizatorem eksperymentalnych przedstawień w scenerii miasta w ramach projektu Teren Warszawa.
W ostatnich latach miasto przyciąga także wielu artystów spoza głównych prądów w sztuce teatralnej. Ich działalność skupia się głównie wokół lokalnych domów kultury oraz prywatnych klubów. Latem teatry w Warszawie sa w większości zamknięte, w tym czasie odbywa się za to Konkurs Teatrów Ogródkowych.

Muzea i galerie

W Warszawie mieści się wiele muzeów i galerii sztuki, tak państwowych, jak i prywatnych. Do najważniejszych należą: Zachęta, Centrum Sztuki Współczesnej oraz Muzeum Wojska Polskiego.
Do największych należy Muzeum Narodowe oraz jego filie: na Zamku Królewskim oraz w pałacu wilanowskim.
Od 31 lipca 2004 otwarte jest Muzeum Powstania Warszawskiego.

Edukacja

Warszawa jest największym ośrodkiem akademickim w Polsce. Swą siedzibę mają tu cztery największe uczelnie w kraju, a także ponad 62 mniejsze. Do największych warszawskich uczelni należą:
Studenci oraz uczniowie szkół wszystkich szczebli stanowią około 29,2% populacji Warszawy. Ich liczba w 2002 przekroczyła 500 000, z czego ponad 255 000 stanowią studenci szkół wyższych.

Handel

Warszawa, a w szczególności warszawskie Śródmieście, należy do najważniejszych centrów biznesu w Europie Środkowej. W 2003 zarejestrowanych było 268,307 firm, a inwestorzy zagraniczni inwestowali w mieście ponad 650 milionów Euro rocznie. Dzięki korzystnym warunkom inwestycyjnym Warszawa produkuje ponad 4,1% polskiego PKB.
Samo miasto w 2003 przyniosło 5 162 324 złotych zysku, a bezrobocie spadło tu do poziomu 6,5%.

Przemysł

Po II wojnie światowej, władze komunistyczne zdecydowały o odbudowie Warszawy jako ważnego centrum przemysłu ciężkiego. W mieście otwarto kilkadziesiąt wielkich fabryk, z których do najważniejszych należały Huta Warszawa, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO).

Instytucje

W Warszawie jako stolicy i największym mieście Polski mieszczą się główne siedziby ministerstw, wielu urzędów centralnych oraz ogólnopolskich i regionalnych instytucji, takich jak:
a także ambasady i konsulaty.

Ważniejsze miejsca i zabytki wg dzielnic

Najdłuższe ulica w Warszawie to ulica Puławska - 10 km, a najdłuższa trasa komunikacyjna to trasa W-Z - również 10 km. Najdłuższy dom mieszkalny to dom przy ulicy Kijowskiej (508 m), najwyższa budowla to Pałac Kultury i Nauki (234 m).

Warszawa jako garnizon wojskowy

Jednostki stacjonujące przed 1939

Jednostki stacjonujące po 1945 (rozwiązane)

  • 1. Korpus Obrony Powietrznej
  • 6. samodzielna eskadra transportowa
  • 36. samodzielny specjalny pułk lotniczy
  • Akademia Sztabu Generalnego
  • Centralne Stanowisko Dowodzenia Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej
  • Centrum Meteorologii Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej
  • Dowództwo Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej
  • Dowództwo Zgrupowania Jednostek Zabezpieczenia Ministerstwa Obrony Narodowej
  • Rządowa Eskadra Transportowa
  • Specjalny Pułk Lotniczy
  • Warszawski Okręg Wojskowy
  • Wydział Informacji Naukowej Sztabu Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej

Jednostki stacjonujące po 1945

  • 1. Baza Lotnicza
  • 1. Warszawska Brygada Pancerna
  • 1. Warszawska Dywizja Pancerna
  • 1. Warszawska Dywizja Zmechanizowana
  • 3. batalion zabezpieczenia Dowództwa Wojsk Lądowych
  • 3. Warszawska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznej
  • 21. Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania
  • 36. specjalny pułk lotnictwa transportowego
  • Akademia Obrony Narodowej
  • Biblioteka Fachowa Wojskowego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Służby Materiałów Pędnych i Smarów
  • Biblioteka Fachowa Wojskowego Ośrodka Badawczo-Wdrożeniowego Służby Żywnościowego
  • Biblioteka Fachowa Zarządu Planowania Logistyki Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
  • Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej
  • Biblioteka Główna Wojskowej Akademii Technicznej
  • Biblioteka Naukowa Centralnego Szpitala Klinicznego Wojskowej Akademii Medycznej
  • Biblioteka Naukowa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego
  • Biblioteka Naukowa Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej
  • Centralna Biblioteka Wojskowa z Ośrodkiem Informacji Naukowej
  • Centralny Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej Ministerstwa Obrony Narodowej
  • Centralny Węzeł Łączności Ministerstwa Obrony Narodowej
  • Centrum Meteorologii Sił Powietrznych
  • Centrum Operacji Powietrznych
  • Delegatura Wojskowego Dozoru Technicznego
  • Dowództwo Garnizonu Warszawa
  • Dowództwo Sił Powietrznych
  • Dowództwo Wojsk Lądowych
  • Ośrodek Informacji Naukowej i Bibliograficznej Dowództwa Wojsk Lądowych
  • Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych
  • Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej Wojskowej Instytutu Chemii i Radiometrii
  • Ośrodek Naukowej Informacji Wojskowej Wojskowej Instytutu Higieny i Epidemiologii
  • Sztab Generalny Wojska Polskiego
  • Wojskowa Akademia Techniczna
  • Wojskowe Centrum Geograficzne
  • Wojskowy Dozór Techniczny
  • Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej
  • Wojskowy Ośrodek Geodezji i Teledetekcji
  • Wydział Informacji Naukowej Sztabu Sił Powietrznych
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.