Własność - prawnie zagwarantowana możliwość pełnego rozporządzania jakąś rzeczą. W szczególności właściciel względem rzeczy ma uprawnienia do jej posiadania, używania, pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy, zbycia, przetworzenia, zużycia lub zniszczenia. Granicami korzystania z rzeczy są przepisy ustaw, zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie danej własności. Własność jest funkcją rozwoju stosunków społecznych, politycznych i ekonomicznych. Na temat początków własności rzymskiej istnieje wiele hipotez. Powszechnie przyjmuje się, iż wcześniej wykształciło się prawo jednostki na rzeczach ruchomych, a dopiero później na nieruchomościach.

Negatywna definicja własności

Wskazywała, że właściciel mógł czynić ze swoją własnością wszystko, byleby w zakreślonych ustawowo granicach.
  • Występowanie: Kodeks Napoleona, BGB, ZGB.
  • W polskim Kodeksie cywilnym z 1964 roku można wyróżnić negatywną stronę prawa własności, czyli możność wyłączenia przez właściciela ingerencji innych osób w sferę jego prawa, z pewnymi jednak ograniczeniami.

Pozytywna definicja własności

Ustawodawca w regulacjach prawnych wyliczał uprawnienia właściciela pełnego.
  • Pozytywna strona własności wyrażana rzymską triadą uprawnień: ius possidendi (prawo posiadania), ius utendi, fruendi, abutendi (prawo korzystania i pobierania pożytków, zużycia rzeczy) i ius disponendi (prawo rozporządzania)..
  • Występowanie: Landrecht pruski z 1794 roku, Kodeks cywilny zachodniogalicyjski z 1797 roku, ABGB, tom X Zwodu Praw Cesarstwa Rosyjskiego z 1835 roku.
  • W polskim Kodeksie cywilnym z 1964 roku można wyróżnić pozytywną stronę prawa własności, czyli uprawnienia - atrybuty składające się na prawo własności jako prawo podmiotowe.

Sposoby nabycia własności

  • Pierwotne sposoby nabycia własności: 1) zawłaszczenie (przez zabór - co do ruchomości, przez stałe użytkowanie - co do nieruchomości; prawną formą potwierdzenia zawłaszczenia nieruchomości była tzw. zapowiedź tj. interdictio); 2) zawłaszczenie zdobyczy wojennej; 3) zawłaszczenie z tytułu prawa nadbrzeżnego (ius naufragii); 4) zasiedzenie (nabycie własności na nieruchomośći przez długotrwałe, spokojne i nieprzerwane posiadanie).
  • Pochodne sposoby nabycia własności: 1) drogą spadku; 2) nadania przez władzę; 3) przez umowę przenoszącą własność.

Przeniesienie własności

  • Do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości wystarczy sama umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy.
  • Do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej tylko co do gatunku potrzebne jest oprócz umowy zobowiązującej do przeniesienia własności rzeczy przeniesienie posiadania rzeczy.

Ograniczenia prawa własności

Własność w średniowiecznej Polsce

  • Określano ją jako dziedzictwo, dzieżenie wieczyste. Prawo średniowieczne nie tworzyło ścisłego wielkiego przedziału pomiędzy prawem własności a prawem na rzeczy cudzej. Własność zawierało prawo posiadania, użytkowania i - w dopuszczalnych przez prawo granicach - rozporządzania rzeczą i ustanawiania dziedzica. Typową dla średniowiecza była własność podzielona.
  • Sposoby nabywania własności: zawłaszczenie rzeczy niczyjej lub porzuconej, zasiedzenie, zdobycz wojenna, prawo nadbrzeżne, z tytułu polowania i rybołóstwa.

Własność w Rzeczypospolitej szlacheckiej

  • Szlachecka własność ziemska była z reguły własnością alodialną.
  • W XVII wieku w niektórych latyfundiach oddziaływała własność warunkowa: szlachta zależna dzierżyła ziemie na prawie lennym i podległa - również pod względem sądowym - swoim panom.
  • O przeniesieniu tytułu własności przy jej nabyciu decydowało dokonanie wpisu (inskrypcji) do ksiąg sądowych.
  • W XVI wieku w prawie ziemskim ograniczenia prawa własności z tytułu bliższości uległy osłabieniu: zgłoszenie zamiaru pierwokupu skrócono do 6 tygodni. Z kolei w prawie wiejskim prawo bliższości miało szerszy zakres.

Własność na ziemiach polskich w XIX wieku

  • Kodeks Napoleona stwierdził, że właściciel nie może ze swego prawa czynić użytku zabronionego przez ustawy lub rozporządzania.
  • ABGB uregulował zasady własności burżuazyjnej. W określonych warunkach zachowano niektóre formy feudalnej własności ziemi.
  • BGB stał na zasadzie pełnej własności prywatnej. Akcentował, że prawa właściciela nie są nieograniczone, ale najpełniejsze. Drobna i średnia własność zostały ograniczone licznymi przepisami administracyjnymi.

Własność w II Rzeczypospolitej

  • Najważniejszym prawem rzeczowym było prawo własności.
  • Kodeksom znnana była forma własności podzielonej (w postaci dzierżawy wieczystej).
  • W II RP za odrębny podmiot prawa własności uznano lokale położone w jednym budynku.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.