Pa - U - Np
Nd
U
 
Uran_(pierwiastek) -

Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.*Uran, U, 92
Własności metaliczneaktynowiec
Grupa, okres, blok, 7, f
Gęstość, twardość19050 kg/m3, 4,5
Kolorsrebrzystobiały
Własności atomowe
Masa atomowa238,0289 u
Promień atomowy (obl.)175 (bd) pm
Promień kowalencyjnybd
Promień van der Waalsa186 pm
Konfiguracja elektronowahref="Radon_(pierwiastek).html" title="Radon (pierwiastek)" >Rn5f36d17s2
e- na poziom energetyczny2, 8, 18, 32, 21, 9, 2
Stopień utlenienia5
Własności kwasowe tlenkówsłabo zasadowe
Struktura krystalicznarombowa
Własności fizyczne
Stan skupieniastały
Temperatura topnienia1405 K (1132 °C)
Temperatura wrzenia2070 K (1797 °C)
Objętość molowa12,49×10-3 m3/mol
Ciepło parowania477 kJ/mol
Ciepło topnienia15,48 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconejbd
Prędkość dźwięku3155 m/s (293,15K)
Pozostałe dane
Elektroujemność1,38 (Pauling)
1,22 (Allred)
Ciepło właściwe120 J/
Przewodność właściwa3,8×106 S/m
Przewodność cieplna27,6 W/
I Potencjał jonizacyjny597,6 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny1420 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy*
izotopwyst.o.p.r.s.r.e.r. MeVp.r.
232U {syn.} 68,9 lat α 5,414 228Th
233U {syn.} 1,592×104 lat α 4,909 229Th
234U 0,006% 2,455×104 lat α 4,859 230Th
235U 0,72% 7,038×108 lat α 4,679 231Th
236U {syn.} 2,342×107 lat α 4,572 232Th
238U 99,275% 4,468×109 lat α 4,270 234Th
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej,
użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów:
l.a.=liczba atomowa
wyst.=występowanie w przyrodzie,
o.p.r.=okres połowicznego rozpadu,
s.r.=sposób rozpadu,
e.r.=energia rozpadu,
p.r.=produkt rozpadu

Chemia > Pierwiastek chemiczny > H - He - Li - Be - B - C - N - O - F - Ne - Na - Mg - Al - Si - P - S - Cl - Ar - K - Ca - Sc - Ti - V - Cr - Mn - Fe - Co - Ni - Cu - Zn - Ga - Ge - As - Se - Br - Kr - Rb - Sr - Y - Zr - Nb - Mo - Tc - Ru - Rh - Pd - Ag - Cd - In - Sn - Sb - Te - I - Xe - Cs - Ba - La - Ce - Pr - Nd - Pm - Sm - Eu - Gd - Tb - Dy - Ho - Er - Tm - Yb - Lu - Hf - Ta - W - Re - Os - Ir - Pt - Au - Hg - Tl - Pb - Bi - Po - At - Rn - Fr - Ra - Ac - Th - Pa - U - Np - Pu - Am - Cm - Bk - Cf - Es - Fm - Md - No - Lr - Rf - Db - Sg - Bh - Hs - Mt - Ds - Rg - Uub - Uut - Uuq - Uup - Uuh - Uus - Uuo



Uran (U, łac. uranium) - pierwiastek chemiczny należący do grupy III B (aktynowiec), wśród pierwiastków występujących naturalnie na Ziemi ma największą liczbę atomową (92), jest słabo promieniotwórczy . W uranie naturalnym występują głównie dwa izotopy 235U (mniej niż 1%) i 238U (ponad 99%). Izotop 235U ulega rozszczepieniu spontanicznemu oraz pod wpływem neutronów termicznych (rozszczepienie jądra atomowego) . Izotop 238U pochłania neutrony i następnie przekształca się w 239Pu (pluton), który jest rozszczepialny. Syntetyczny izotop 233U jest rozszczepialny, otrzymuje się go przez bombardowanie 232toru neutronami.

Własności pierwiastka

Czysty uran jest srebrzystobiałym metalem o dużej gęstości (65% większej niż gęstość ołowiu), tworzy formy alotropowe:
  • alfa (ortorombowa) stabilna aż do 667,7°C
  • beta (tetragonalna) stabilna w zakresie 667,7 C do 774,8°C
  • gamma (regularna(kubiczna) centrowana objętościowo b.c.c) od 774,8°C aż do temperatury topnienia.
Sproszkowany metaliczny uran jest piroforyczny.

Występowanie

Uran występuje w postaci związków chemicznych w ilości 2,4 ppm w otaczającej nas przyrodzie, można znaleźć go w skałach, glebie, wodzie, roślinach, zwierzętach a nawet w ciele ludzkim. Występuje także w większym stężeniu w minerałów, najważniejszymi minerałami uranu są:
  • blenda smolista
  • uranit U3O8
  • karnotyt K2(UO2)2(VO4)2•2H2O
Największe złoża rud uranu znajdują się w: Kongo (Katanga), Północnej Kanadzie, USA (Utah, Kolorado), w Jachimowie, Turkiestanie, Tiuji Mujun.
Złoża niezbyt wydajne uranu występują też w Polsce w Sudetach i były eksploatowane do lat 50-tych XX wieku. Wyrobisko w pobliżu Kletna jest udostępnione do zwiedzania.

Związki chemiczne uranu

Związki chemiczne uranu są trujące. Reaguje z tlenem z powietrza, a sproszkowany zapala się. Reaguje z kwasami, siarką, chlorem, fluorem.

Zastosowania

Głównym zastosowaniem jest użycie izotopu 235U jako materiału rozszczepialnego w bombach jądrowych oraz reaktorach jądrowych, które znalazły zastosowanie w elektrowniach atomowych oraz w napędzie łodzi podwodnych. Uran naturalny zawiera zbyt mało izotopu 235U by mógł być użyty jako materiał rozszczepialny i wymaga przetworzenia zwiększającego zawartość tego izotopu w procesie zwanym wzbogacaniem, w wyniku tego przetworzenia uzyskuje się uran wzbogacony oraz odpad zwany uranem zubożonym.
Inne zastosowania uranu:
  • W ceramice używano uran do barwienia szkła i ceramiki, obecnie ze względu na strach przed promieniowaniem, zaniechano tego zastosowania.
  • 238U jest przetwarzany na pluton w reaktorach atomowych zwanych reaktorami powielającymi.
  • Metaliczny uran względu na dużą liczbę masową jest używany jako tarcza w generatorach promieniowania X o dużej energii.
  • 238U jako izotop o bardzo długim okresie rozpadu 238 (4.51 × 109) oraz produkty rozpadu służą do określania wieku skał.
  • Uran jako metal o bardzo dużej gęstości, a w praktyce uran zubożony, używany jest jako rdzeń pocisków przeciwczołgowych.
  • Stosowany jest też w fotografii oraz analizie chemicznej.

Historia

Uran w postaci naturalnego tlenku był używany, od co najmniej 79 roku, do barwienia na żółty kolor wyrobów szklanych (żółte szkło z zawartością 1% tlenku uranu znaleziono niedaleko Neapolu we Włoszech.
Jako pierwiastek znany od 1789.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.