Układ odpornościowy zwany jest również układem immunologicznym lub limfatycznym. Nadaje on kręgowcom zdolność odróżnienia własnych składników ustroju (ang. self) od obcych (ang. non-self) i odpowiedzi immunologicznej, dzięki której zwalcza infekcjewirusów, bakterii i pierwotniaków, odrzuca obce przeszczepy tkankowe, a także przeciwstawia się rozwijającym się w jego obrębie nowotworom. Sprawnie funkcjonujący układ odpornościowy wychodzi na ogół zwycięsko z tej walki, ale w przypadku nowotworów ponosi zwykle porażkę.
Typy układów immunologicznych
Wielokomórkowe organizmy posiadają złożony układ immunologiczny pozwalający na walkę z patogenami. Składniki układu limfatycznego są również odpowiedzialne za resorbcje płynów zewnątrzkomórkowych do krwi, jak i za produkcję białych ciałek krwi. Bakterie i jednokomórkowe organizmy posiadają układ odpornościowy pozwalający na walkę przede wszystkim z bakteriofagami. Walka ta polega na wzmożeniu ekspresji genów enzymów tnących DNA w miejscach określonych sekwencji (enzymy restrykcyjne) oraz enzymów chroniących DNA przed enzymami restrykcyjnymi poprzez metylację. Dzięki temu mechanizmowi wirusowe DNA, które wnikło do komórki bakteryjnej nie jest chronione i zostaje zdegradowane przez enzymy restrykcyjne. Bezkręgowce posiadają różnego rodzaju mechanizmy obronne chroniące organizm przed patogenami. Są to zazwyczaj komórki żerne (np. celomocyty u pierścienic), enzymy proteolityczne, lektyny czy hemolizyny obecne w płynie jamy ciała. Zazwyczaj, gdy mówimy o układzie odpornościowym mamy na myśli układ immunologiczny kręgowców. Rozważając bezkręgowce raczej mówimy o zjawiskach odpornościowych.
Antygeny to substancje mające następujące właściwości:
immunogenność, to znaczy zdolność do wywoływania przeciw sobie swoistej odpowiedzi immunologicznej
antygenowość, czyli zdolność do swoistego łączenia się z immunoglobulinami i receptorami limfocytu T.
Antygen wykazujący tylko antygenowość nazywamy haptenem.
Mechanizmy swoiste i nieswoiste
W obrębie układu odpornościowego i w odpowiedzi immunologicznej istnieją mechanizmy swoiste i nieswoiste. Mechanizmy nieswoiste rozwinęły się na ogół wcześniej w filogenezie, są mniej precyzyjne ale za to reagują szybko, stanowiąc pierwsza linię obrony. Mechanizmy swoiste są filogenetycznie młodsze. Pełen ich rozwój w odpowiedzi immunologicznej wymaga upływu określonego czasu, ale zwracają się precyzyjnie przeciw intruzowi.
Układ odpornościowy obejmuje: narządy i naczynia limfatyczne oraz krążące limfocyty. Narządy limfatyczne to: grasica, szpik, grudki limfatyczne samotne i skupione, migdałki, wyrostek robaczkowy, węzły limfatyczne i śledziona. U ptaków występuje także kaletka Fabrycjusza.
Centralne narządy limfatyczne to: grasica, szpik kostny i kaletka Fabrycjusza
Obwodowe narządy limfatyczne: pozostałe
Po opuszczeniu narządów centralnych limfocyty T i B lokują się w odpowiednich obszarach obwodowych narządów limfatycznych: limfocyty T głównie w tzw. obszarach grasicozależnych, a limfocyty B w obszarach grasiconiezależnych. Należy podkreślić jednak, że w żadnym z obszarów obwodowych narządów limfatycznych nie występują tylko i wyłącznie limfocyty T bądź B. Obecność obok siebie obu rodzajów limfocytów, jak i komórek dendrytycznych i makrofagów umożliwia współdziałanie tych komórek, co jest warunkiem rozwoju właściwiej odpowiedzi odpornościowej.
Upośledzenia układu immunologicznego
Zespoły niedoboru odporności mogą być pierwotne bądź wtórne.
Wtórne niedobory odporności to przede wszystkim: AIDS czyli zespół nabytego niedoboru odporności (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome)
Z drugiej strony skali istnieją choroby związane z nadmierną aktywnością układu immunologicznego (autoagresja komórek), objawiające się pod wieloma postaciami. Wśród nich są m.in. zespół Sjōgrena, zespół Guillain-Barré, choroba Hodgkina, zespół Goodpasture i inne. Układ immunologiczny nie rozpoznaje organów lub układów organizmu za właściwe mu i atakuje je jako obce składniki ustroju. Obiektem ataku mogą być przykładowo: system nerwowy, system limfatyczny, nerki, tarczyca, wątroba. Pomimo tego, że niektóre z chorób autoimmunologicznych (np. zespół Sjōgrena) znane są od kilkudziesięciu lat, znajomość przyczyn ich powstawania jest mało poznana. Leczenie jest zwykle objawowe i polega na łagodzeniu skutków autoagresji oraz na obniżaniu aktywności układu immunologicznego.
Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów.
Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Zapisuje tekst w formacie *.rtf który możesz otworzyć edytorze tekstu np MS Word.
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Wysyła tekst wprost na twój mail - zdefiniowany w profilu
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Zapamiętuje ten wybrany tekst w specjalnym schowku dostępnym w profilu
Opcja dostępna po zalogowaniu.
Jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów.
Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
