Tyrol_(kraina_geograficzna) -
Tyrol to kraina geograficzna w zachodniej Austrii, przy granicy z Niemcami, Włochami i Szwajcarią. Na zach. Alpy Retyckie i Lechtalskie, na pn. Tyrolsko-Bawarskie Alpy Wapienne, na pd.-wsch. Wysokie Taury; główna rzeka Inn; główny region turystyczny kraju; uzdrowiska, ośrodki wypoczynkowe i sportów zimowych; energetyka wodna, przemysł drzewny.
Najwyższy szczyt: Ortler (Ortles) 3905 m n.p.m.
Najważniejsze rzeki: Inn, Adyga.
Główne miasta i ośrodki kulturalne: Innsbruck (128 tys. mieszk. - największe miasto Tyrolu i główny ośrodek kuturalny), Bozen/Bolzano/Balsan, Meran, Tydent (Południowy Tyrol), [1] (Wschodni Tyrol).
Obecnie podzielony na trzy części:
  • Północny Tyrol, położony na północ od głownej grani Alp,
  • Wschodni Tyrol, położony w dolinie górnej Drawy (obydwa wchodzą w skład Austrii jako kraj związkowy Tyrol)
  • Południowy Tyrol (znajdujący się pod administacją włoską jako region autonomiczny Trydent-Górna Adyga). Nazwa kraju pochodzi od średniwiecznego zamku Tirol, w pobliżu Meranu (Południowy Tyrol).

Geografia

Tyrol jest krajem wybitnie górzystym, obejmujacym kilka łańcuchów w obrębie Alp: Wysokie Taury (Hoche Tauern), Alpy Zillertalskie, Tuxner Hauptkamm, Sztubaje (Stubaier Alpen), Alpy Oetztalskie, Alpy Retyckie, Ferwall, Alpy Lechtalskie, Karwendel, Alpy Kitzbuehelerskie, Alpy Bawarskie, Wilder Kaiser, Rieserferner, Dolomity). Łańcuchy górskie rozcięte są głęboko wrzynającymi się dolinami.
Pod względem gelogicznym środkową część Tyrolu budują krystaliczne Alpy Centralne, zbudowane z gnejsów, łupków krystalicznych i nielicznych granitoidów, fragmentarycznie pokrytych autochtonicznymi skałami osadowymi (gł. wapienie). Na północ od nich znajduja się osadowe Alpy Wapienne, zbudowane ze skał węglanowych.
Południowe obrzeżenie Tyrolu zbudowane jest ze skał dolomitowych, tworzących Dolomity na które składają się odmienne krajobrazowo od innych częsci Alp olbrzymie gniazda skalne ze strzelistymi skalnymi iglicami i kilkustmetrowymi pionowymi ścianami. Krajobraz Tyrolu jest typowy dla wysokogórskiej formacji alpejskiej z dużymi różnicami poziomów, wysokimi, ostro zarysowanymi szczytami, i głęboko wciętymi dolinami. W najwyższych partiach gór lodowce (najwieksze w Alpach Oetztalskich) oraz wysokie, częściowo pokryte lodem ściany skalne.
Tyrol posiada znaczne zasoby wodne. Wykorzystywane są one w celach hydroenergetycznych. Liczne zapory wodne.

Ludność

Tyrol zamieszkuje około półtora miliona stałych mieszkańców.
Najwiekszą grupa narodowościowa są Tyrolczycy, mówiący tyrolskim dialektem języka niemieckiego; ponadto Włosi i niewielka grupa Ladynów (ok. 30 000), posługujących się starożytnym językiem ladyńskim.
Ludność w zdecydowanej większości jest wyznania rzymsko-katolickiego. Pod wzgledem koscielnym Tyrol podzielony jest na dwie diecezje: Innsbruck i Bozen-Brixen.
W Innsbrucku, Trydencie i Bozen znajdują się liczne instytucje kulturalne. Trzy uniwesytety: w Innsbrucku (Universitaet Innnbruck, język wykładowy - niemiecki), Tydencie (Universita di Trentino, język wykładowy - włoski) i Bozen (Suedtirolische Universitaet Bozen, języki wykładowe - niemiecki i włoski).

Gospodarka

Zasadniczym obszarem działalności gospodarczej jest obsługa turystyki, zarówno letniej jak i zimowej. W każdej alpejskiej dolinie, niemal w każdej wiosce znajdują się hotele, pensjonaty oraz kwatery prywatne oferujace wysoki standard usług. Latem Tyrol posiada znakomite tereny uprawiania turystyki górskiej i alpinizmu.
Wędrówki po górach ułatwiają liczne wysokogórekie schroniska. Zimą czynnych jest kilkadziesiąt ośrodków narciarskich, z których najbardziej znane są: Zillertal, Stubaital, Soelden, Kitzbuehel, Brixental, St.Anton-Arberg, Schnalstal, Innersulden, Kronplatz, Alta Badia. Największe z nich oferuja kilkaset kilometrów specjalnie przygotowanych tras zjadowych o różnych stopniach trudności; obsługiwane są one przez kilkadziesiąt kolejek i wyciągów nrciarskich. Ważną dziedziną gospodarki jest energetyka oparta na znakomitych warunkach hydroenergetycznych.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.