Trockizm - nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego.
Jednym z podstawowych elementów trockizmu jest teoria permanentnej rewolucji swego czasu przeciwstawiana stalinowskiej koncepcji "budowy socjalizmu w jednym kraju". Teoria rewolucji permanentnej opiera się na marksistowskim założeniu, że budowa socjalizmu, a wcześniej dyktatury proletariatu musi mieć charakter międzynarodowy (już Fryderyk Engels w pracy Zasady komunizmu pisał: "Czy rewolucja będzie mogła dokonać się w jednym poszczególnym kraju? Nie, jest to niemożliwe [1]"). Trocki traktując światową rewolucję jako proces, a nie jednorazowy akt uwzględniał, że wybuch rewolucji nastąpi na początku w jednym kraju, ale później wystąpienia rewolucyjne ogarną inne kraje. Teoretycy bolszewizmu w latach 20. XX wieku uważali w większości, że bez rewolucji na Zachodzie rewolucja rosyjska zostanie zniszczona i utrzymanie dykatatury proletariatu w Rosji było uzależnione od zdobycia władzy przez proletariat w innych krajach. Pierwsze lata po I wojnie światowej i szereg rewolucji w krajach europejskich napawały optymizmem przywódców komunistycznych.
Według trockistów autorytaryzm Lenina oraz zastąpienie rządów robotniczych przez dyktaturę partii(według stwierdzenia Trockiego: dyktatura proletariatu jest możliwa tylko dzieki dyktaturze partii komunistycznej) miało być rozwiązaniem tymczasowym i wynikało ze zniszczenia przemysłu w czasie wojny domowej. Nastąpiła wtedy jednak koncentracja władzy w ręklu partyjnego aparatu, tzw. biurokratyzacja ZSRR. Politycznym rezultatem biurokratyzacji kraju był stalinizm – polityczna władza biurokracji (występującej jako kasta - narośl - społeczna, nie klasa) nad proletariatem.
Jednym z elementarnych podstaw trockizmu jest krytyka tejże stalinowskiej biurokracji jako ciała niszczącego państwo robotnicze i prowadzące w ostateczności do restauracji kapitalizmu. Trocki nazwał ten proces stalinowską kontrrewolucją (termidorem) polityczną. Aby proletariat odzyskał władzę, powinno jego zdaniem dojść do proletariackiej rewolucji politycznej, która obali panowanie kasty biurokratycznej. Według Trockiego, stalinizm nie był konsekwencją leninizmu, ale jego zaprzeczeniem. Stalin, stojący na czele ZSRR zniszczył większość zdobyczy rewolucji październikowej, doprowadzając do totalitaryzacji życia społecznego, gospodarczego i politycznego w kraju. Zdaniem Trockiego ZSRR stał się państwem robotniczym z biurokratycznym wypaczeniem. Zwycięska rewolucja światowa na którą liczył Trocki oprócz obalenia rządów kapitalistycznych, obaliłaby również rządy biurokracji. W razie braku rewolucji, biurokracja stopniowo miałaby przechodzić na pozycje kapitalistyczne i samemu się uwłaszczyć, stawając się nową burżuazją i cofając kraj do kapitalizmu. Współcześni trockiści twierdzą, że upadek ZSRR i państw Bloku Wschodniego potwierdziły przypuszczenia Trockiego (np. w proces upadku ZSRR i PRL mocno zaangażowane były biurokratyczne ekipy Gorbaczowa i Jelcyna, a także Jaruzelskiego - Kiszczaka).
Niedługo po śmierci Trockiego w roku 1940, światowy ruch trockistowski podzielił się.
Obecnie najważniejsze ośrodki trockizmu to:
- Zjednoczony Sekretariat Czwartej Międzynarodówki – United Secretariat of Fourth International, USFI - (powstały w 1963 z połączenia wcześniejszych secesjonistów z Międzynarodowego Komitetu IV Międzynarodówki od Międzynarodowego Sekretariatu IV Międzynarodówki). Czołowymi przywódcami USFI byli Ernst Mandel i Pierre Franck. Jedną z najsilniejszych organizacji USFI jest francuska Liga Rewolucyjnych Komunistów (LCR).
- Tendencja Międzynarodowych Socjalistów – International Socialists Tendency, IST - (powstała jako tendencja sprzeciwiająca się teorii o ZSRR jako zdegenerowanemu państwu robotniczemu, pod przywództwem Tony’ego Cliffa. IST uważa, iż w ZSRR panował specyficzny rodzaj kapitalizmu, ukształtowany w 1928 roku – kapitalizm państwowy. Głównym argumentem za tą teorią przemawia fakt istnienia kapitalistycznych stosunków społecznych między biurokracją a robotnikami w ZSRR, gdzie tak biurokracja jest nowa klasą społeczną, tym różniącą się od burżuazji, że poszczególni biurokracji nie mieli jednostkowej władzy nad środkami produkcji, jak w kapitalizmie "tradycyjnym", ale jako całość rzeczywiście należały do nich). Główny trzon międzynarodówki tworzy Socjalistyczna Partia Robotnicza (SWP) w Wielkiej Brytanii. Obecnym przywódcą IST jest Alex Callinicos.
- Komitet na rzecz Międzynarodówki Robotniczej – Committee for Worker’s International, CWI – grupa ortodoksyjnie trockistowska, wystąpiła z USFI. Początkowo nosiła nazwę Militant, i prowadziła taktykę entryzmu w brytyjskiej Partii Pracy. Historycznym założycielem CWI był Ted Grant, a obecnym przywódcą jest Peter Taaffe. Główną organizacją CWI jest Partia Socjalistyczna w Anglii i Walii (SP).
Trockiści wchodzą również w skład najróżniejszych bloków antykapitalistycznych w wielu państwach europejskich, jak Włochy, Hiszpania, Portugalia.
Najsilniejszą organizacją trockistowską w Polsce jest Pracownicza Demokracja (IST). Inne to Grupa na rzecz Partii Robotniczej (CWI) i Nurt Lewicy Rewolucyjnej (sympatyzujący z USFI).
Linki do polskich organizacji trockistowskich:
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.