Tramwaj -
MPK
Tramwaj -
Tramwaj -
Tramwaj -
Tramwaj -
Tramwaj -
Tramwaj -
- Bydgoskie Przedmieście
Tramwaj - szynowy pojazd służący do transportu miejskiego, poruszający w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Obecnie tramwaje napędzane są silnikami elektrycznymi zasilanymi z sieci trakcyjnej. Dawniej używano również tramwajów konnych i napędzanych silnikiem parowym lub spalinowym, jak również systemów z napędem stacjonarnym (San Francisco) lub wagonów akumulatorowych.

Na świecie

Pierwszy tramwaj pojawił się w Nowym Jorku w 1832. Był wzorowany na dość powszechnych już w tych czasach kolejach konnych używanych w przemyśle. Od lat 60. XIX w. tramwaje rozpowszechniły się w Europie, w tym czasie też we Francji pojawiły się pierwsze tramwaje parowe (napędzane parowozem skrzynkowym). Pierwszy eksperymentalny tramwaj elektryczny skonstruowany przez Wernera Siemensa uruchomiono w Groß-Lichterfelde (obecnie dzielnica Berlina) w 1881, zaś do wybuchu I wojny światowej prawie wszystkie sieci tramwajowe zelektryfikowano.
W Belgii powstała sieć tramwajów regionalnych obejmujących cały kraj. W Niemczech tramwaje stały się bardzo popularne (w 1936 r. przewiozły 2,6 mld pasażerów), również wiele małych miast zbudowało tramwaj, który stanowił symbol wielkomiejskiego statusu. W Wlk. Brytanii powstawały tramwaje piętrowe, do dziś jeżdżące jedynie w uzdrowisku Blackpool.
Do końca II wojny światowej w USA istniała rozbudowana sieć tramwajów podmiejskich i miejskich umożliwiająca przejazd tramwajami ogromnych odleglości np: z Nowego Jorku do Bostonu. Już w latach trzydziestych dawała się odczuć konkurencja autobusów i indywidualnej komunikacji, czemu przejściowo zaradzono wprowadzając awangardowe całkowicie elektryczne i wyposażone w hamulec szynowy wagony jednokierunkowe typu PCC (stanowią one wzorzec większości wagonów używanych obecnie w Polsce).

W Polsce

W Polsce pierwszą linię tramwaju konnego uruchomiono w 1866 w Warszawie, służyła do komunikacji między dworcami kolejowymi. Na terenie obecnej Polski tramwaje elektryczne po raz pierwszy pojawiły się na ulicach Wrocławia w 1894, następnie w 1895 w Bielsku-Białej i Elblągu, 1896 w Bydgoszczy i Gdańsku, 1897 w Poznaniu i Szczecinie, w 1898 w aglomeracji górnośląskiej, Łodzi, Grudziądzu i Wałbrzychu, a w 1899 w Toruniu i Gorzowie. W 1911 roku oddano do użytku linię tramwajową w Cieszynie (zlikwidowana w roku 1921 po podziale miasta między Polskę i Czechosłowację) oraz w Tarnowie - linia ta funkcjonowała do roku 1942. Najnowsza sieć tramwajowa powstała w Częstochowie w 1959.

Na świecie

Po II Wojnie Światowej, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych w USA rozpoczęła się masowa likwidowacja linii tramwajowych. Było to spowodowane z jednej strony gwałtownym wzrostem zamożności i relatywnym spadkiem cen samochodów osobowych, które zmniejszyły drastycznie zapotrzebowanie na lokalny transport publiczny, a z drugiej strony błędną polityką transportową wielu miast i stanów, których władze uznały utrzymywanie transportu tramwajowego za przeżytek. W wielkich miastach transport tramwajowy, jak zajmujący zbyt wiele miejsca i blokujący ruch innych pojazdów został zastąpiony metrem i liniami autobusowymi.
Do upadku systemu tramwajowego przyczyniła się ponadto firma General Motors. Korporacja ta powołała do życia spółkę o nazwie "National City Lines", co w wolnym tłumaczeniu oznacza: "Narodowe Linie Miejskie". Celem tej spółki było wykupienie wszystkich linii tramwajowych w USA i zastąpienie ich autobusami. Nie zawsze przejmowanie spółek tramwajowych było przeprowadzane zgodnie z prawem. W roku 1949 firmie General Motors udowodniono "spisek antytramwajowy" i ukarano grzywną w wysokości 5000 dolarów, co jest nieznaczną kwotą w stosunku do zniszczeń infrastruktury transportu publicznego jakich dokonało GM.
Na zachodzie Europy również zlikwidowano wiele sieci i linii tramwaju, w tym wszystkie w Danii, prawie wszystkie w Wlk. Brytanii, Francji i Hiszpanii i około połowy w Niemczech, Austrii i we Włoszech. Likwidacja tramwajów często wywoływała duże kontrowersje. W Szwajcarii natomiast znaczna większość sieci tramwajów pozostała nienaruszona.

W Polsce

Systemy tramwajowe w wielu miastach Polski były likwidowane w latach 60-tych z bardzo błahych powodów, takich jak rzekoma nierentowność czy przestarzała sieć trakcyjna i tabor, jednak skala zjawiska była znacznie mniejsza niż w krajach zachodnich. W tym czasie zlikwidowane systemy i linie tramwajowe w następujacych miastach: W Olsztynie tramwaje jeździły od roku 1907 na dwóch liniach. Po zniszczeniach dokonanych w czasie walk o miasto przez Armię Czerwoną w roku 1945 pierwsi olsztyńscy osadnicy odbudowali trakcję i wagony. W takiej formie system działał nieprzerwanie do roku 1965, w którym trakcja została zlikwidowana, a tramwaje trafiły do Elbląga. Obecnie MPK Olsztyn chce reaktywować tramwaje na jednej linii prowadzącej z Dworca Głównego do największej sypialni miasta "Jaroty".
Przed wojną w Koszalinie działał system tramwajowy łączący w sobie cechy tramwaju i kolejki podmiejskiej – łączył Koszalin z nadmorskim Mielnem, a fragment trasy był wspólny z trakcją kolejową.
Do likwidacji przeznaczone były również systemy w Elblągu, Gorzowie Wielkopolskim, Grudziądzu i Toruniu, jednak mieszakńcy tych miast stanęli w obronie swoich tramwajów. Powodem tej swoistej mody na likwidację tramwajów była ówczesna koniunktura na rynku komunikacyjnym, nastawiona głównie na rozwijanie motoryzacji, czyli zastępowanie tramwajów nowoczesnymi w tamtych czasach autobusami. Likwidowane systemy charakteryzowały się węższym prześwitem toru (1000 mm - normalnotorowy prześwit to 1435 mm), co przy złym stanie torowisk znacznie ograniczało prędkość tramwaju. Często były to linie jednotorowe z tzw. mijankami, czyli krótkimi odcinkami, gdzie tramwaje jadące w przeciwnych kierunkach mogły się minąć. W przypadku umieszczenia w wąskiej jezdni mijanki powodowały zatory, ponieważ tramwaje musiały na nich oczekiwać na przyjazd pojazdu z naprzeciwka. Stanowiło to znaczący argument za likwidacją sieci tramwajowej. System wąskotorowy utrzymał się jednak do dziś w Bydgoszczy, Elblągu, Grudziądzu, Łodzi i Toruniu. Olbrzymie znaczenie miał także fakt popierania wówczas przez władze eksportu polskiego węgla w zamian za dewizy. By zmniejszyć krajowe zużycie surowców starano się przestawić transport miejski z elektryczności (elektrownie węglowe) na tanią radziecką ropę.

Odrodzenie tramwaju

Obecnie (od lat 80. XX wieku) wiele miast na świecie powraca do systemu komunikacji zawierajacego tramwaje, jako środek komunikacji wydajniejszy, tańszy w eksploatacji a także bardziej ekologiczny niż autobus. Przewaga metra i szybkiej kolei miejskiej nad tramwajem zmalała wraz ze wprowadzeniem techniki tramwajów niskopodłogowych. Prowadzenie nowoczesnego tramwaju pośród strefy pieszej nie stanowi zwykle utrudnienia, a często wzmacnia atrakcyjność centum miasta.

Przykłady miast, w których przywrócono tramwaje

Współczesne sieci tramwajowe w Polsce

Obecnie w Polsce tramwaje jeżdżą w następujących ośrodkach miejskich (o ile nie zaznaczono inaczej, tor 1435 mm:

Dane techniczne

Tramwaje elektryczne posiadają prześwit toru od 760 mm (np. niegdyś w okręgu katowickim 785 mm) do 1524 mm (kraje byłego ZSRR), najczęściej jednak 1435 mm. Szerokość pudła wagonu (skrajnia taboru) wynosi 2100-2650 mm, a długość od 8 do około 40 m (w przypadku wagonów wieloczłonowych), zaś najdłuższych pociągów tramwajowych 80 m i więcej. Średnia prędkość tradycyjnego tramwaju w ruchu miejskim wynosi około 19 km/h, jednak współczesne tramwaje osiągają prędkość maksymalną rzędu 100 km/h, a w systemie tramwaju szybkiego osiąga się średnia prędkość 27 km/h.
Współcześnie do zaopatrywania pojazdów w elektryczność stosuje się przede wszystkim napowietrzną sieć trakcyjną zasilaną prądem stałym o napięciu 600-800 V. Odbierak prądu w formie jedno- lub dwuramiennego pantografu, dawniejsze odbieraki pałąkowe i typu lira wyszły prawie całkiem z użycia. Niektóre nowe sieci tramwaju w miastach francuskich korzystają z prowadzonej w kanale w jezdni trzeciej szyny.
Ze względu na ograniczenie skrajni taboru na łukach torów konieczne jest budowanie wagonów zwężających się ku końcom.

Klasyfikacja tramwajów

  • Ze względu na obecność napędu i stanowiska motorniczego
    • Wagony silnikowe
    • Wagony doczepne (doczepy)
    • Doczepy aktywne (z silnikami, ale bez stanowiska motorniczego)
    • Wagony sterownicze (ze stanowiskiem motorniczego, ale bez silników)
Tramwaj -
  • Ze wzgledu na możliwe kierunki jazdy
    • Jednokierunkowe (z kabiną motorniczego na jednym końcu pojazdu, zwykle z drzwiami po jednej stronie)
    • Dwukierunkowe (z dwoma kabinami motorniczego i drzwiami po obu stronach)
  • Ze względu na obecność układów pneumatycznych i hydraulicznych
    • Całkowicie elektryczne (all-electric'), przykładowo Konstal 102Na
    • Niecałkowicie elektryczne, przykładowo Düwag GT6
  • Ze względu na konstrucję pudła i układu jezdnego
    • Jednoczłonowe
      • Jednowózkowe (dwuosiowe) (1), przykładowo tramwaj typu N/KSW
      • Dwuwózkowe (czteroosiowe) (2), przykładowo typ 105N
      • Trójosiowe ze środkową osią przesuwną (3)
    • Wieloczłonowe (przegubowe)
      • Na wózkach Jacobsa, przykładowo typ 102Na (4)
      • Z członami zawieszonymi siodłowo (5)
      • Na niezależnych podwoziach (6), przykładowo typ DT8 w Stuttgarcie
      • Ze sztywno zamocowanymi członami jezdnymi i członami zawieszonymi dwustronnie (7), przykładowo Siemens Combino
  • Ze względu na wysokość podłogi
    • Wysokopodłogowe (podłoga 80-105 cm nad poziom główki szyny)
    • Niskopodłogowe (podłoga 20-40 cm)
    • Średniopodłogowe

Zalety i wady tramwajów

(w porównaniu z innymi środkami miejskiego transportu publicznego)
  • Zalety
    • Linie tramwajowe mogą przebiegać niezależnie od dróg, np. na pasach zieleni lub na wyłączonych z pozostałego ruchu częściach jezdni, dzięki czemu tramwaje nie stoją w korkach
    • Tramwaj jest bardziej ekonomiczny i dynamiczny niż autobus
    • Tramwaj praktycznie nie emituje zanieczyszczeń - autobus w rocznej eksploatacji emituje kilka ton trujących gazów i pyłów
    • Tramwaj może mieć nawet kilkakrotnie większą pojemność przewozową od autobusu, wagony można łączyć w pociągi
    • Tramwaj jest mało wrażliwy na niekorzystne warunki atmosferyczne (gołoledź, opady) dzięki indywidualnym rozwiązaniom poprawiającym rozruch i hamowanie (ham. elektromagnetyczny, piasecznice) oraz prowadzeniu po szynach
    • Praca silników elektrycznych jest cichsza od spalinowych, dzięki czemu większy komfort akustyczny wnętrza.
    • Tramwaj ma przewidziany nawet trzykrotnie dłuższy od autobusu okres eksploatacji.
  • Wady
    • Trakcja elektryczna i szynowa wymagają budowy dość kosztownej infrastruktury
    • Koszt jednostkowy nowego pojazdu jest stosunkowo wysoki, jednak amortyzacja przewidziana jest na dłuższy okres niż w przypadku autobusu
    • W razie wypadku z udzialem tramwaju lub jego awarii zatrzymaniu ulegają kolejne pociągi na tej samej linii, więc organizacja objazdu na słabo rozwiniętych sieciach tramwajowych jest trudna
    • Budowa i utrzymanie linii tramwajowych ma ekonomiczny sens jedynie tam, gdzie istnieją odpowiednio duże potoki pasażerskie. Rozbudowa sieci tramwajowej jest bardzo kosztowna dla miast.
    • Źle utrzymane torowiska powodują duży hałas podczas przejazdu wagonów.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.