Tlenek

Tlenki to ogólna nazwa nieorganicznych związków chemicznych, w których występują wiązania chemiczne między tlenem a innym pierwiastkiem oraz ewentualnie mogą być wiązania między dwoma atomami tlenu lub dwoma atomami drugiego pierwiastka.
Tlenki mają bardzo różne własności chemiczne i fizyczne, które zależą od wartosci elektroujemności pierwiastka łączącego z tlenem: od prawie niereaktywnych substancji stałych o bardzo wysokich temperaturach topnienia (np. tlenek wolframu), przez dość reaktywne ciecze (woda), po bardzo reaktywne gazy (np. podtlenek azotu).
Tlenki wykazują też pełną gamę właściwości kwasowo-zasadowych. Są więc:

• tlenki kwasowe - np. dwutlenek węgla czy tlenek siarki , reagują z zasadami i z wodą
• tlenki o charakterze kwasowym - np tlenek krzemu, reagują z mocnymi zasadami ale nie z wodą
• tlenki zasadowe - np. tlenki metali I i II grup głównych, reagują z kwasami i z wodą
• tlenki o charakterze zasadowym - np tlenek manganu czy tlenek chromu , reagują z kwasami ale nie z wodą
• tlenki amfoteryczne - np. tlenek glinu, nie reagują z wodą a reagują z kwasami i z zasadami
• tlenki obojętne - np. tlenek węgla , nie reagują z wodą, kwasami i zasadami

Nazewnictwo

Istnieje kilka sposobów tworzenia nazw tlenków, z których większość ma już jednak tylko znaczenie zwyczajowo-historyczne.
Obecnie, zgodnie z nomenklaturą IUPAC, nazwy tlenków tworzy się według ogólnego schematu nazewnictwa prostych związków nieorganicznych. Dla tlenków schemat ten wygląda następująco:

(nad lub pod)tlenek nazwa_pierwiastka(stopień jego utlenienia)

Na przykład tlenek siarki(IV).
W przypadku, gdy dany pierwiastek tworzy tylko jeden znany tlenek, można pominąć określenie stopnia utlenienia.
W przypadku gdy w tlenku występuje wiązanie tlen-tlen dodaje się przedrostek "nad-", a w przypadku gdy występuje wiązanie między atomami innego pierwiastka dodaje się przedrostek "pod-", np. nadtlenek wodoru lub podtlenek azotu.
Nomenklatura ta jest obecnie preferowana w literaturze naukowej, ze względu na jej prostotę i zgodność z normami nazewnictwa tlenków obowiązującymi w większości krajów świata. Nomenklatura ta nie pozostawia też żadnych wątpliwości co do faktycznej struktury opisywanego związku.
Starsza, dość trudna do zapamiętania nomenklatura tlenków, która została stworzona przez Piotra Śniadeckiego pod koniec XVIII wieku, jest wciąż popularna wśród starszego pokolenia chemików.
Nomenklatura ta opiera się na stosowaniu przedrostków liczebnikowych, "nad-" i "pod-" oraz końcówek "-owy i "-awy". Kombinacja tych elementów daje możliwość nadania nazwy temu samemu tlenkowi na wiele różnych sposobów, z których jedne są zwyczajowo poprawne, a inne uważane są za nieprawidłowe, przy czym nie ma tu ścisłych reguł postępowania. Dodatkowym utrudnieniem tej terminologii jest fakt, że określenia "nad-" i pod-" nie są ściśle związane z występowaniem odpowiednio wiązań tlen-tlen lub inny atom - inny atom, lecz również mają charakter zwyczajowy.
Wiele tlenków ma też powszechnie stosowane nazwy zupełnie zwyczajowe. Na przykład: woda to tlenek wodoru, woda utleniona to rozcieńczony roztwór nadtlenku wodoru w tlenku wodoru, zaś tlenek wapnia(II) to inaczej wapno niegaszone.

Ważniejsze tlenki

Do najbardziej znanych tlenków zaliczyć można:

• H₂O - tlenek wodoru, czyli woda
• N₂O - czyli podtlenek azotu znany jako gaz rozweselający
• SO₂ - czyli dwutlenek siarki (poprawnie: tlenek siarki(IV)) - obecny w spalinach
• CO - tlenek węgla (poprawnie: tlenek węgla(II)) - toksyczny gaz obecny w spalinach
• CO₂ - dwutlenek węgla (poprawnie: tlenek węgla(IV)) - obecny w tzw. wodzie gazowanej
• MgO - tlenek magnezu - czyli inaczej magnezja
• CaO - tlenek wapnia - czyli inaczej wapno palone
• TiO₂ - czyli dwutlenek tytanu, składnik bieli tytanowej
• SiO₂ - krzemionka
• Cr₂O₃ - tlenek chromu, czyli zieleń chromowa
• CrO₃ - tlenek chromu

Ważniejsze nadtlenki

• H₂O₂ - czyli nadtlenek wodoru, czyli woda utleniona