Tatarstan, Republika Tatarstan (ros. Респу́блика Татарста́н lub Тата́рия; tatar. Татарстан Республикасы/Tatarstan Respublikası) jest podmiotem (republiką) Federacji Rosyjskiej. Należy do Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego.
W nieuznawanym przez rząd Rosji zapisie łacińskim oraz niezrusyfikowanym słownictwie nazwa Republiki to Tatarstan Cömhüriäte (cömhüriät - po tatarsku: republika).

Geografia

Republika położona jest ok. 800 km na poł.-wsch. od Moskwy, między Wołgą i Kamą; na wschodzie sięga do Uralu.
  • Powierzchnia: 67 800 km²
  • Granice wewnętrzne Republiki:
    • Obwód kirowski (N),
    • Udmurcja (N/NE),
    • Baszkiria (E/SE),
    • Obwód orenburski (SE),
    • Obwód samarski (S),
    • Obwód uljanowski (S/SW),
    • Czuwaszja (W),
    • Mari Eł (W/NW).
  • Najwyższy punkt: 343 m n.p.m.
  • Maksymalna długość N->S: 290 km
  • Maksymalna długość E->S: 460 km

Strefa czasowa

Tatarstan należy do Moskiewskiej Strefy Czasowej (MSK/MSD). UTC +0300 (MSK)/+0400 (MSD).

Złoża naturalne

Głównymi zasobami Tatarstanu są: ropa naftowa, gaz ziemny i gips. Złoża ropy Tatarstanu oceniane są na 1 mld ton.

Klimat

  • Średnie temperatury stycznia: -16°C
  • Średnie temperatury lipca: +19°C
  • Średnia roczna suma opadów: ponad 500 mm/m2

Podział administracyjny

Tatarstan jest podzielony na 43 rejony i 908 sielsowiety. W granicach Republiki znajduje się 21 miast i 22 osady typu miejskiego i 3081 zamieszkałych osad (2002).

Demografia

Około 70% ludności Tatarstanu urodziło się na terenie Republiki, z tego ok. 48% to Tatarzy, a 44% Rosjanie. Wśród wyznań dominuje prawosławie (35%) i islam sunnicki (35%). Republika ma 2 języki urzędowe - rosyjski i tatarski. Mimo starań władz Republiki, aby w latach 2000 - 2010 stopniowo wprowadzać alfabet łaciński zamiast cyrylicy do języka tatarskiego - Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej w 2002 zakazał używania alfabetów niecyrylickich dla języków tzw. mniejszości wewnętrzych. Było to skierowane właśnie w dążenia Tatarstanu.
  • Ludność: 3 779 265 (2002)
    • Ludność miejska: 2 790 661 (73,8%)
    • Ludność wiejscka: 988 604 (26,2%)
    • Mężćzyźni: 1 749 050 (46,3%)
    • Kobiety: 2 030 215 (53,7%)
  • K/M: 1,161
  • Średni wiek: 36.5 roku
    • Średni wiek w miastach: 35,7 roku
    • Średni wiek na wsi: 38,7 roku
    • Średni wiek mężczyzn: 33,8 roku
    • Średni wiek kobiet: 38,8 roku

Średniowiecze

Państwo tatarskie powstało w IX wieku jako Bułgaria Kamsko-Wołżańska. Mieszkańcy tego kraju nawrócili się na islam około roku 922. W 1230/1240 państwo zostało podbite przez Mongołów - wtedy mieszkańcy zostali nazwani Tatarami przez najeźdźców. W latach trzydziestych XV wieku ziemie te stały się częścią chanatu kazańskiego. Gdy w latach pięćdziesiątych XVI wieku car Iwan IV Groźny podbił chanat, wcielił również ziemie tatarskie do Rusi, a część Tatarów zmuszona została do nawrócenia na chrześcijaństwo (obecnie chrześcijańscy Tatarzy uważają się za odrębny naród). Car Iwan jest do dziś dnia znienawidzoną postacią w wielu tatarskich kręgach. W 1593 wyburzono wszystkie meczety na tym obszarze. Zakaz budowy nowych meczetów został zniesiony dopiero przez carycę Katarzynę II, a pierwszy meczet wybudowano dzięki jej wsparciu w latach 1766-1770. Do dziś uznawana jest ona za jednego z najbardziej protatarskich rządców Rosji.

Czasy współczesne

W XIX wieku powstała na terenie Tatarstanu nowa koncepcja religijna - euroislam, która zakłada wysoki poziom tolerancji religijnej. Do dziś Tatarzy uchodzą za najbardziej umiarkowanych muzułmanów, a władze słyną z popierania kultu religijnego wszystkich wyznań. W trakcie wojny domowej w Rosji 1918-1920 Tatarzy staneli po wszystkich trzech stronach barykady ("Biali", "Czerwoni", nacjonaliści panuralscy). Po zdławieniu ostatniego oporu przez Armię Czerwoną utworzono Tatarską Autonomiczną Republikę Radziecką co miało oficjalnie miejsce 27 maja 1920. W granicach Republiki nie znaleźli się wówczas Tatarzy Wołżańscy, a wiele ziem etnicznie tatarskich włączono do Baszkirii.

Tatarstan dzisiaj

Tatarstan ogłosił niepodległość 30 sierpnia 1990, a w 1992 (układ z 31 marca) jako jedna z dwóch republik (obok Czecznii) nie podpisał umowy federacyjnej z Rosją. 15 lutego 1994 zawarto porozumienie między rządem Rosji, a rządem Tatarstanu na mocy którego Tatarstan stawał się "niepodległym państwem stowarzyszonym z Federacją Rosyjską". Absurdalne sformułowanie zostało uznane prze obie strony, więc formalnie: Tatarstan nie był częścią Rosji (miał z nią wspólną strefę ekonomiczno-walutową, armię i politykę zagraniczną), a faktycznie nią był. W rewizji Konstutucji Tatarstanu dokonanej w 2000 Republika uznała się za część Federacji. Obecna autonomia Republiki nieznacznie tylko odbiega od autonomii innych republik, a władza centralna sytematycznie (choć powoli) ogranicza "nadmiar uprawnień" Tatarstanu. Dzieje się tak pomimo znaczych wpływów przywódców Tatarstanu na Kremlu. Podobny specjalny status władze Rosji od 1995 obiecują Czeczenii.

Polityka i Politycy

Głową rządu Tatarstanu jest Prezydent. Na rok 2005 jest nim Mintimer Szajmiew (po tatarsku: Mintimer Şäymiev).W jednoizbowym Narodowym Parlamencie Tatarstanu (Däwlät Sovetı) zasiada 100 parlamentarzystów: 50 z list partyjnych, 50 jako przedstawicieli władz lokalnychPrzewodniczącym parlamentu Farit Mukhametshin (Färit Möxämmätşin).
Konstytucja Republiki mówi, że prezydenta wybiera się w wyborach powszechnych, a uprawnieni są wszyscy mieszkańcy Tatarstanu. Te atrykóły konstytucji zostały jednak zawieszone przez rosyjską "ustawę o powoływaniu guberntorów, prezydentów i merów w podmiotach Federacji", która to mówi, że prezydent Rosji przedstawia kandydata lokalnemu parlmentowi, a jeśli ten nie zostanie zaprobowany w 2 głosowaniach- zostaje wybrany na mocy bezpośredniej decyzji pezydenckiej.
25 marca 2005 Szajmiew został wybrany na czwartą kadencję przez parlament na mocy specjalnego prawa (niezgodnego z Konstytucją Tatarstanu, ani z Konstytucją Federacji Rosyjskiej).

Gospodarka

Tatarstan jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo regionów Rosji; jest też drugim nabardziej uprzemysłowionym podmiotem Federacji (po obwodzie samarskim). Szególnie silnie rozwija się ostatnio przemysł petrochemiczny i maszynowy.

Kultura

W Republice działa 16 teatrów. Rząd prowadzi intensywną odbudowę zabytków przedrosyjskich i religijnych (te ostatnie zostały niemal w całości zniszczone w czasach sowieckich).

Uczelnie wyższe

  • Kazański Uniwersytet Państwowy
  • Kazański Państwowy Uniwersytet Medyczny
  • Kazański Państwowy Uniwersytet Techniczny
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.