Gryka
Tatarka -
Systematyka
Klasa:dwuliścienne
Rząd:rdestowce
Rodzina: rdestowate
Nazwa systematyczna
Fagopyrum Gaertn.
Gryka (Fagopyrum Gaertn.) - rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Występuje w klimacie umiarkowanym.

Systematyka

Rodzaj gryka obejmuje trzy gatunki (dwa roczne, jare i jeden trwały):
  • gryka zwyczajna, poganka, hreczka (F. sagittatum Gilib. syn. F. esculentum Moench.)
    • gryka japońska (F. sagittatum var. emarginatum) - uprawiana głównie w A. Północnej.
  • gryka tatarka, tatarka (F. tataricum Gaertn.)
  • Fagopyrum suffruticosum Schmidt - w przeciwieństwie do poprzedników roślina trwała, będąca półkrzewem, występującym endemicznie na Sachalinie.

Charakterystyka

Wspólna dla gryki zwyczajnej i gryki tatarki.
Pokrój
Łodyga naga, obła, zielona, czerwieniejąca od chwili kwitnienia, rozgałęziająca się tylko do kwiatostanów. Wysokość od 15 do 60 cm (tetraploidy do 100). U tatarki przez cały okres wegetacji łodyga pozostaje zielona.
Liście
Skrętoległe, ogonkowe, trójkątnie sercowate do strzałkowatych, przylistki zrośnięte w tutkowatą pochwę.
Tatarka -
Kwiaty
Z ośmioma pręcikami i jednym trzyszyjkowym słupkiem. Okwiat biały, poprzez różowy do czerwonego, pięciodziałkowy. Tatarka ma kwiaty białe z seledynowym odcieniem. Kwiaty wonne, jak cała roślina i owoce. Obcopylna. Najważniesi zapylacze to pszczoły i muchówki. Roślina miododajna, dająca plon z ha od 60 do 100 kg pożytku.
Owoc
Trójkątny orzech, o prostych, ostrych kantach. U tatarki kanty są falisto powiginane.

Zastosowanie

  • Roślina uprawna - na świecie najwięcej gryki uprawia się w krajach byłego ZSRR (w szczególności byłe republiki środkowoazjatyckie), Chiny oraz St. Zjednoczone i Kanada, gdzie jest traktowana głównie jako roślina pastewna. W Polsce główny region upraw stanowią okolice Janowa Lubelskiego.
    • Historia uprawy : Grykę zaczęto uprawiać ok. 2000 r p.n.e. w górskich rejonach pół. Indii (dziś częściowo Pakistan). Stamtąd uprawa zawędrowała do Chin, Korei i Japonii, jednocześnie rozpowszeczniając się w Azji Środkowej. Kaszę gryczaną znali już Hunowie, ale jako koczownicy nie wprowadzili jej uprawy do Europy. Pierwsze uprawy w Europie znane są z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego, będące prawdopodobnie następstwem najazdów tatrskich z XIII w., skąd powoli jej uprawa rozpowszechniła się na całą średniowieczną Europę.
  • Roślina lecznicza :
    • Surowiec zielarski : Ziele gryki (pozyskiwane w czasie kwitniena) - Herba Fagopyri esculenti
    • Skład chemiczny : flawonidy: głównie rutynę (witamina P) do 5% zawartości (dawniej główne źródło jej pozyskiwania, stosowana jako lek rozszerzający naczynia), kwertycyna, hiperozyd. Także kwasy organiczne: galusowy, kawowy, protokatechonowy i chlorogenowy.
  • Roślina paszowa : Odpady z przerobu "ziarna" (łuski i pył) są cennym dodatkiem do pasz. Plewy i słoma wartością pokarmową zbliżone są do zbóż jarych, ale nie wolno ich używać do skarmiania białych zwierząt, u których powoduje 'gryczaną wysypkę' (ziele gryki zawiera naftodiantron, czynnik powodujący uczulenie na światło (fagopiryzm).
    • Suche łęty gryczane w czasie spalania wydzielają duże ilości dymu, co wykorzystuje się w sadownictwie do zadymiania kwitnących sadów w okresach wiosennych przymrozków.
  • Kulinaria :
    • Wartości odżywcze : Nasiona gryki zawierają od 10 do 16% białka, w zależności od strefy uprawy, (im cieplej tym więcej białek), są one cenniejsze niż białka zbóż, a zbliżone wartością i strawnością do białek roślin strączkowych.
    • Grykę wykorzystuje się w kraju jako materiał do produkcji kaszy gryczanej i kaszy krakowskiej, w Indiach traktowana jest jako zboże chlebowe, w Chinach i Japonii mąka gryczana jest podstawową mąką lub dodatkiem do produkcji makaronów.
  • Ważna roślina miododajna.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.