Miasto Strzyżów
Strzyżów, to jedno z najpiękniej położonych miast na Pogórzu Strzyżowsko-Dynowskim, 30 km na południowy-zachód od Rzeszowa, liczące dzisiaj prawie 9 tys. mieszkańców. Jego zabudowa rozciąga się w dolinie Wisłoka, spiętej klamrą niewysokich z rzadka zalesionych wzgórz. Stara część miasta zajmuje niewielkie wzniesienie, przez które przebiega droga z Krosna i Jasła do Rzeszowa. Nowe dzielnice wychodzą na łagodne, malownicze zbocza i tereny po prawej stronie rzeki. Panoramę Strzyżowa oglądać można od strony płn.-wschodniej z linii wzgórz opadających w stronę wsi Żarnowa. Z daleka widoczny jest kościół i wieża dzwonnicy, ciasna zabudowa rynku, fragment Wisłoka, tory kolejowe, park i tarasowe osiedla domów jednorodzinnych. Dawna, w części zabytkowa architektura centrum nie została zdominowana przez współczesne budynki, toteż układ urbanistyczny Strzyżowa pozostał klarowny i czytelny, a jego małomiasteczkowy charakter odznacza się harmonią i swoistym pięknem.
Legendarne dzieje Strzyżowa sięgają IX wieku, czasów związku plemiennego Wiślan, kiedy to pogański książę wiślicki miał tu zbudować w widłach rzeki Stobnicy i Wisłoka strażnicę zwaną – Strzeżno. U schyłku X wieku tereny te weszły w skład piastowskiego państwa polskiego. Pierwsza lokacja miasta miała miejsce między 1373 a 1397 r. (druga w 1480). Patronem miasta jest św. Michał. Herb miasta przedstawia wizerunek świętego trzymającego w lewej ręce wagę w prawej miecz, jego stopa spoczywa na głowie pokonanego smoka. W II poł. XIX w. św. Michał otrzymał koronę, a Strzyżów został Królewskim Wolnym Miastem.
Krajobraz Pogórza charakteryzuje się długimi pasmami wzgórz. Niski stopień zagrożenia środowiska naturalnego pozwolił tu zachować liczne cenne zbiorowiska roślinne i bogatą faunę. Obszary o najwyższych wartościach krajobrazowych i ekologicznych są objęte ochroną prawną. Sieć takich obszarów tworzą: Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu, liczne pomniki przyrody. Duże kompleksy dobrze zachowanych lasów oraz zróżnicowana budowa geomorfologiczna stwarzają duże możliwości uprawiania turystyki. Przez najciekawsze fragmenty terenu przebiegają dwa szlaki turystyczne: zielony szlak prowadzi z Krosna przez zamek Kamieniec do Strzyżowa, czarny szlak prowadzi z Babicy na Pasmo Brzeżanki gdzie łączy się ze szlakiem zielonym.
Atrakcją turystyczną miasta są liczne obiekty zabytkowe, m.in. kościół parafialny (1401r. – późny gotyk z wystrojem barokowym), synagoga (II poł. XVIII w.), zespół pałacowy (XIX w.), zespół dworski (ok. 1786r,), poniemiecki tunel podziemny pod Żarnowską Górą (wsch. część miasta, w sąsiedztwie dworca PKP, wybudowany w latach 1940 – 41) oraz zespół pałacowy (I poł. XIX w.) w Żyznowie, cerkiew parafii gr. – kat. (1841r.) w Bonarówce.
Miasto dysponuje także bogatą bazą sportowo-rekreacyjną, którą stanowią: stadion sportowy, 2 hale sportowe, kort tenisowy, wyciąg narciarski i skocznia, strzelnica sportowa, kąpielisko, pola biwakowe oraz kompleks ścieżek edukacyjno-rekreacyjnych (w tym ścieżka zdrowia z elementami konstrukcyjnymi i przeszkodami do ćwiczeń oraz ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna z 10. tablicami poglądowymi i elementami architektury krajobrazu i baza noclegowa (24 miejsca). Ponadto Jeździecki Klub Sportowy „Pogórze” w Gliniku Zaborowskim prowadzi naukę jazdy konnej dla początkujących i zaawansowanych, doskonali umiejętności jeździeckie w dyscyplinie skoków oraz pokazy sportowej jazdy konnej.
Historia
Strzyżów - okruchy historii Dawniej Strzezow – to miasteczko na Pogórzu Strzyżowsko-Dynowskim, położone nad rzeką Wisłok, 30 km na południowy zachód od Rzeszowa, liczące dziś prawie 9 tys. mieszkańców. Legendarne dziej Strzyżowa sięgają IX wieku, czasów związku plemiennego Wiślan, kiedy to pogański książę wiślicki miał tu zbudować w widłach rzeki Stobnicy i Wisłoka strażnicę zwaną – Strzeżno – dla obrony wschodnich krańców swych ziem. U schyłku X wieku tereny te weszły w skład piastowskiego państwa polskiego. W XI wieku stały się one własnością rodu Bogoriów z nadania Bolesława Śmiałego za zasługi wojenne. W 1185 roku komes Mikołaj z Bogorii koło Sandomierza przekazał kilka wsi ze swych dóbr (w tym Lublę i Dobrzechów) na uposażenie klasztoru Cystersów w Koprzywnicy. Legat papieski, biskup firmański Filip w 1279 r. w Budzie na Węgrzech potwierdził opatowi klasztoru Cystersów w Koprzywnicy prawo do pobierania dziesięciny między innymi z Dobrzechowa, Lubli, Zaborowa, Czudca i Strzyżowa. Strzyżów już w XIII w. był trzykrotnie grabiony i palony przez Tatarów (później na początku XVI w.), jak też przez Węgrów, Szwedów i Rosjan w XVII-XVIII w. Pierwsza lokacja miasta miała miejsce między 1373 a 1397 r. (druga w 1480). Strzyżów jest parafią od 1335 r. Już w 1400 r. odnotowano pierwszych żaków ze Strzyżowa na krakowskiej uczelni, a w 1413 r. było ich tam aż 37. Miasto w XV-XVII w. miało dwa rynki, trzy kościoły, ratusz, łaźnię, szpital dla bezdomnych, trzy młyny, jatki, karczmę, gorzelnię, dwa browary i słodownie, szkołę parafialną, komorę celną, dwa mosty: godowski i gbiski, folusz, blech z maglem, staw rybny, itd. Produkowano tu saletrę, proch, namioty. Teren miejski otaczał ziemny wał obronny (do dziś zachowała się ul. Zawale). Były to czasy świetnego rozwoju miasta, rzemiosła, wytwórczości, hodowli i kontraktów handlowych z ośrodkami miejskimi w Polsce, na Węgrzech i w Słowacji. Działało tu aż 8 różnych cechów rzemieślniczych. Najsłynniejsze były cechy sukienników, kowali i kuśnierzy. Już w XV w. Strzyżów był wymieniony wśród 11-stu miast Podkarpacia – monopolistów w skupie, przerobie i handlu wełną oraz wyrobami sukienniczymi i w kształceniu rzemieślników w tym zawodzie (zachował się unikalny statut cechu sukienników z 1491 r.). Cysterski Strzyżów staje się znów własnością rycerską od 1373 r. (rycerza Wojtko, Pakosza -–jego synów Jana i Mikołaja Strzeżowskich – XV w. później Świerczowskich, Wielopolskich – XVI w., Bączalskich i Bonerów, Szczepieckich i znów Wielopolskich – XVII w., Radziwiłłów – XVIII w., Starzeńskich, Skrzyńskich, Wołkowickich i Konopków – XIX i pocz. XX w.). Właściciele Strzyżowa mieli zwykle kilka folwarków wokół miasta. Patronem miasta jest św. Michał. Herb miasta przedstawia wizerunek świętego trzymającego w lewej ręce wagę w prawej miecz, jego stopa spoczywa na głowie pokonanego smoka. Zachowała się odbitka herbowej pieczęci, pochodząca z poł. XIX w. Kilkadziesiąt lat później św. Michał otrzymał koronę, a Strzyżów został Królewskim Wolnym Miastem.
     Strzyżów trawiło w jego historii aż dziewięć pożarów – ostatni w 1895 r. spowodował, że powstało już w większości miasto murowane. Rozwój miasta utrwaliło otwarcie szkoły świeckiej w 1796 r., a wcześniej w 1684 r. zezwolenie królewskie na organizację czterech jarmarków rocznie, wybudowanie w latach 1794-98 drogi bitej Rzeszów-Strzyżów-Krosno, linii kolejowej Rzeszów-Strzyżów-Jasło w 1890 r. oraz dwukrotne już awansowanie miasta do rangi powiatu (1896-1932, 1954-1974).

                                                                                                                                                  Budynek Sokoła przed I wojną światową

Dwukrotnie w historii poszerzano granice administracyjne Strzyżowa – w 1925 roku przyłączono do miasta Przedmieście Żarnowskie i Dobrzechowskie, a w 1984 r. część okolicznych wsi bezpośrednio do niego przylegających. W latach 60-tych i 70-tych powstało w Strzyżowie szereg fabryk, zakładów, szkół i placówek upowszechniania kultury.
    Miasto obecnie jest siedzibą gminy i ośrodkiem ciążenia gospodarczego dla 14-stu okolicznych wsi, a od 1999 roku ponownie siedzibą starostwa powiatowego. Granice Powiatu Strzyżowskiego obejmują następujące gminy: Strzyżów, Czudec, Niebylec, Frysztak, Wiśniowa.


Oficjalna strona Strzyżowa
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.