gen. broni Stanisław Maczek (pseudonim Baca) (1892-1994) - polski dowódca wojskowy.

Młodość

Urodził się 31 marca 1892 w Szczercu pod Lwowem w rodzinie Polaków pochodzenia chorwackiego. Ukończył gimnazjum w Drohobyczu. W latach 1910 - 1914 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego filologię polską pod kierunkiem wybitnych polonistów: profesorów Wilhelma Bruchnalskiego i Józef Kallenbacha oraz sławnego filozofa, prof. Kazimierza Twardowskiego. Równocześnie wszedł w środowisko akademickie tętniące działalnością patriotyczną. W tym czasie odbył przeszkolenie wojskowe i pierwsze ćwiczenia w Związku Strzeleckim. Służbę w legionach Pisudskiego uniemożliwiło mu powołanie do armii austriackiej.

I wojna światowa

Podczas I wojny światowej wcielony do armii austriackiej i wysłany wraz z pułkiem południowotyrolskim na front włoski. Walczył w jednostkach strzelców alpejskich i dosłużył się stopnia podporucznika. Po kapitulacji państw centralnych 11 listopada 1918 zdezerterował i przedostał się do Krosna, gdzie już 14 listopada wstąpił do Wojska Polskiego.
Stanisław_Maczek -

Wojna polsko-ukraińska

Początkowo Maczek dowodził batalionem krośnieńskim przeznaczonym do odsieczy oblężonego Lwowa. Po początkowych sukcesach pod Ustrzykami, Chyrowem i Felsztynem, uderzenie polskie się załamało. Przez całą zimę jednostka Maczka uczestniczyła w walkach pozycyjnych.
W kwietniu 1919 Maczek otrzymał przydział na dowódcę tzw. lotnej kompanii w 4 Dywizji Piechoty gen. Aleksandrowicza. Kompania Maczka urządzona została na wzór niemieckich batalionów szturmowych: posiadała zwiększoną ilość środków transportowych i ogniowych, dzięki czemu zasłużyła się w wiosennej ofensywie w walkach o Drohobycz, Stryj, Stanisławów i Buczacz.

Wojna polsko-bolszewicka

Po ustaniu walk polsko-ukraińskich Maczek został zweryfikowany w stopniu majora i przeniesiony do zadań sztabowych. Po rozpoczęciu wojny polsko-bolszewickiej odtworzył swój batalion szturmowy, włączony w skład dywizji jazdy gen. Juliusza Rómmla. Na jego czele walczył w obronie Lwowa przed Armią Czerwoną.

Lata międzywojenne

Po wojnie Maczek pozostał w wojsku. Służył na różnych stopniach podoficerskich i oficerskich. 1 sierpnia 1923 uzyskał awans do stopnia podpułkownika. Początkowo służył w 26 pułku piechoty we Lwowie, następnie ukończył studia uzupełniające w Wyższej Szkole Wojennej. Po odbyciu stażu na stanowisku zastępcy dowódcy 76 pułku piechoty otrzymał przydział na stanowisko dowódcy 81 pułku strzelców grodzieńskich, które pełnił w latach 1929-1935. Następnie przez trzy lata pełnił funkcję dowódcy Piechoty Dywizyjnej 7 Dywizji Piechoty stacjonowanej w Częstochowie. W 1938 roku Maczek otrzymał dowództwo 10 Brygada Kawalerii), pierwszej polskiej jednostki zmotoryzowanej.

Wojna obronna

W 1939 roku Maczek wraz ze swą jednostką bierze udział w walkach odwrotowych i działaniach opóźniających na rzecz Armii Kraków i Karpaty. 15 września 1939 otrzymuje awans do stopnia generała brygady. Zadaje niemieckiemu XXIII Korpusowi Pancernemu ciężkie straty w bitwach pod Jordanowem, Węgierską Górką, Łańcutem i Rzeszowem. Od piętnastego września walczy po raz kolejny w obronie Lwowa, jednak już 19 września, po agresji Związku Radzieckiego zmuszony jest wraz z całą jednostką przekroczyć granicę Węgier w rejonie Przełęczy Tatarskiej.

Francja 1940

Niezatrzymywany przez władze węgierskie, 21 października 1939 Maczek przedostaje się do Francji. Tam otrzymuje przydział na dowódcę ośrodka wojskowego w Coetquidan. Z powodu trudności czynionych przez władze francuskie nie udaje mu się w pełni utworzyć planowanej dywizji pancernej. Faktycznie z całej dywizji do maja 1940 udaje się uformować niecałą brygadę.
Stanisław_Maczek -

Po agresji niemieckiej w czerwcu 1940, Maczek na czele odtworzonej 10 Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej (10éme Brigade de cavalerie motorisée) wyruszył na front w Szampanii. Tam, wraz z elementami Brygady, walczył m.in. w walkach odwrotowych francuskiej 20 Dywizji Pieszej pod Champaubert-Mongivroux i wraz z elementami 59 Dywizji Pieszej w rejonie bagien St. Gond.
Na skutek niewykonalnego rozkazu dowództwa o zajęciu Montbard i mostów na Kanale Burgundzkim, resztki brygady Maczka zostały odcięte. Generał wydał rozkaz o zniszczeniu sprzętu i przebił się wraz z pół tysiącem swych żołnierzy do Marsylii. Stamtąd w przebraniu Araba przez Tunis, Maroko, Portugalię i Gibraltar dotarł do Szkocji.

Szkocja

Zaraz po przybyciu do Londynu, w październiku 1940, Maczek otrzymał order Virtuti Militari za męstwo w walkach we Francji oraz przydział na stanowisku dowódcy 2 Brygady Strzelców, do tego czasu dowodzonej przez gen. Rudolfa Dreszera. Brygadę Strzelców przekształcono z powrotem w 10 Brygadę Kawalerii Pancernej, a w lutym 1942 w 1 Dywizję Pancerną.

Festung Europa

1 sierpnia 1944 dywizja ląduje w Normandii w pobliżu Caen. W składzie 2 Korpusu Kanadyjskiego, gen. Maczek dowodzi swą dywizją w zwycięskiej bitwie pod Falaise.
Stanisław_Maczek -

W ciągłych walkach z Wehrmachtem, gen. Maczek prowadzi dywizję w kierunku Belgii i Holandii. Wyzwala m.in. Ypres, Gandawę i Passchendale. Dzięki znakomitemu manewrowi oskrzydlającemu, po ciężkich walkach Maczkowi udaje się wyzwolić Bredę bez strat wśród ludności cywilnej.
W 6 maja 1945 dywizja dociera do bazy Kriegsmarine w Wilhelmshaven, gdzie generał przyjął kapitulację dowództwa twierdzy, bazy Kriegsmarine, floty "Ostfrisland", dziesięciu dywizji piechoty i ośmiu pułków piechoty i artylerii. 1 czerwca 1945 został awansowany do stopnia generała dywizji.

Lata powojenne

Po wojnie Stanisław Maczek pozostał na emigracji w Edynburgu w Wielkiej Brytanii. Pozbawiony obywatelstwa polskiego i świadczeń przysługujących żołnierzom alianckim, rozpoczął pracę jako barman w jednym z edynburskich hoteli. Na wniosek ponad 40.000 mieszkańców Bredy generałowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii. 11 listopada 1990 został awansowany do stopnia generała broni. Zmarł 11 grudnia 1994 w Edynburgu, w wieku 102 lat. Pochowany na cmentarzu żołnierzy polskich w Bredzie.

Odznaczenia

  • Krzyż Złoty Virtuti Militari IV klasy
  • Medaille Commemorative Francaise de la Guerre 1939-1945
  • Krzyż Kawalerski Virtuti Militari III klasy
  • Grand Officier de l'Ordre de la Couronne avec palme (Belgia)
  • Croix de Guerre 1940 avec palme (Francja)
  • Komandoria Orderu Łaźni (Order of the Bath Commander, )
  • Distinguished Service Order
  • Komandoria Legii Honorowej (Legion d'Honneur)
  • Croix du Guerre z palmami (Francja)
  • Orde van Oranje Nassau III klasy (Holandia)
  • Order Orła Białego

Awanse

  • Armia austriacka
podporucznik (1916)
porucznik (1918)
  • Wojsko Polskie
kapitan(1919)
major (1921)
podpułkownik (1924)
pułkownik (1931)
generał brygady (15 listopad 1939)
generał dywizji (1 czerwiec 1945)

Bibliografia

  • Od podwody do czołga - Londyn, 1961
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.