Stanisław_Ignacy_Witkiewicz -
Stanisław_Ignacy_Witkiewicz -
Stanisław_Ignacy_Witkiewicz -

Stanisław Ignacy Witkiewicz, herbu Nieczuja, pseudonim Witkacy (urodzony 24 lutego 1885 w Warszawie, zmarł 18 września 1939 we wsi Jeziory na Polesiu), polski malarz, fotograf, pisarz, dramaturg i filozof.
Był synem malarza i pisarza Stanisława Witkiewicza i Marii Pietrzkiewicz, nauczycielki muzyki. Matką chrzestną była Helena Modrzejewska, a ojcem chrzestnym legendarny w tamtych czasach w Zakopanem Jan Krzeptowski-Sabała.
Nie chodził do szkoły. Jego edukacją zajmował się ojciec, który sprowadzał mu do domu wybitnych korepetytorów (często profesorów uniwersyteckich). On też ukształtował w młodym Stanisławie Ignacym, zainteresowanie sztuką i literaturą. Ten typ wychowania ukształtował człowieka niezależnego i niezwykle aktywnego intelektualnie. W późniejszych latach, co zrozumiałe, syn buntował się przeciwko zaleceniom ojca, szukał własnej drogi i nią podążał.
Wśród jego kolegów znajdowali się m.in: Leon Chwistek - późniejszy wybitny matematyk, profesor Uniwersytetu we Lwowie, Tadeusz Szymberski - dziś już zapomniany poeta młodopolski oraz Bronisław Malinowski - światowej sławy antropolog, który zabrał Witkacego w charakterze fotografa na swoją wyprawę na Wyspy Trobriandzkie. Uczynił to jako przyjaciel, aby wyrwać Witkacego z przygnębienia po śmierci narzeczonej, która popełniła samobójstwo.
By wyzwolić się spod kurateli ojca, który był zwolennikiem Piłsudskiego, Witkacy wstąpił do gwardii przybocznej cara i trafił do pułku odznaczonego za tłumienie polskich powstań w 1830 i 1863 roku. Brał udział w walkach I wojny i został ranny pod Witoneżem nad rzeką Stochod podczas szturmu na pozycję armii austriackiej (wśród której znajdowały się też oddziały Piłsudskiego). Urlopowany trafił do batalionu zapasowego w Petersburgu i przeżył wybuch Rewolucji październikowej (w której po stronie czerwonych uczestniczyli jego właśni podkomendni). Wybrany delegatem armii trafił do Sowietu, ale nie odegrał tu znaczniejszej roli. Wkrótce wrócił do Polski, a doświadczenie sowieckiej rewolucji wywało głęboki wpływ na jego późniejszą twórczość; na pesymistyczną historiozofię, która odzwierciedlała wydarzenia rewolucji bolszewickiej a później narodziny nazizmu w Niemczech. Potegę i losy "ślepego tłumu" kierowanego przez zręcznych demagogów, Witkacy ukazał w swoich dramatach (np. Szewcy).
W roku 1917 roku przyłączył się do grupy "formistów" i brał udział w jej wystawach. Dwa lata później, w roku 1919 wydał swoje główne dzieło estetyczne Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia zawierające Teorię Czystej Formy. Ta teoria estetyczna, (bo nie był to program w przeciwieństwie do ówczesnych, licznych, nowych kierunków artystycznych), zdeterminowała jego późniejszą twórczość malarską oraz teatralną. I chociaż teoria ta stanowiła stanowiła najlepszy opis tego, co się wówczas w sztukach plastycznych działo (m. in. kubizm, abstrakcjonizm), to pozostała właśnie niezrozumiana, budząc szerg nieporozumień (uprzedzonych niejako samym tytułem publikacji) i w zasadzie trwa to do dzisiaj. Teoria Czystej Formy została wykorzystana także w teatrze. Tutaj Witkacy okazał się wizjonerem i inspirował reżyserów. Pod wpływem teorii Witkacego wykreował swój teatr Tadeusz Kantor. Około 1926 roku Witkacy zrezygnował zupełnie z malarstwa olejnego. Ograniczył się do wykonywania pastelowych portretów w ramach tzw. "Firmy portretowej St.I.Witkiewicz". Portrety te, w regulaminie "firmy" zostały podzielone na 5 typów w zależności od usytuowania na skali: naturalizm - Czysta Forma. Te ostatnie, wykonywane niegdyś pod wpływem narkotyków, z którymi Witkacy zapoznał się podczas służby w Rosji, a później "na trzeźwo" przyniosły mu sławę. Portrety wszystkich typów są chętnie kupowane przez kolekcjonerów, bowiem są oryginalne i świadczą o wielkiej inwencji artystycznej i talencie Witkacego. Firma Portretowa stała się jego głównym źródłem utrzymania.
Mimo ówczesnych niepowodzeń inscenizacyjnych jego sztuk teatralnych, Witkacy nie zrezygnował z dalszego ich pisania. Jego sztuki doczekały się udanych inscenizacji dopiero w latach 70. XX wieku: np. Szewcy. Witkacy był także płodnym pisarzem; po młodzieńczej powieści 622 upadki Bunga, czyli demoniczna kobieta napisał Pożegnanie Jesieni i Nienasycenie. Działał bardzo aktywnie jako filozof. W 1935 roku ukazało się jego podstawowe dzielo filozoficzne Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia - zwane przez niego "hauptwerkiem". Napisał bardzo wiele pism krytycznych, estetycznych i filozoficznych. Jako krytyk Witkacy był równie radykalny i nonkonformistyczny jak Stanisław Brzozowski, co nie przysparzało mu przyjaciół. Ostatnie dzieło filozoficzne Witkacego, uzupełnienie "hauptwerku" to Zagadnienie psychofizyczne (1938) - oryginalna filozofia: biologiczny monadyzm, inspirowana monadyzmem Leibniz'a Mimo, że prawie całe jego archiwum przepadło podczas Powstania Warszawskiego, jego dzieła zebrane (bez wszystkich listów) i tak obejmują 25 tomów.
Niedoceniany za życia i zwalczany szczególnie zawzięcie przez akademików (Witkacy, buntując się przeciwko zaleceniom ojca, wstąpił do krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, ale rozczarowany porzucił ją po dwóch latach), został po śmierci uznany za wielką osobowość artystyczną. Jego twórczość znana jest na całym świecie, a sztuki wystawiane są na najważniejszych scenach dramatycznych świata. Ciągle pozostała do odkrycia jego filozofia i estetyka, która wyprzedziła (i nadal wyprzedza) rozwój świadomości estetycznej społeczeństwa. Równie wnikliwie o sztuce pisał tylko Kandinsky.
We wrześniu 1939 roku, po inwazji hitlerowskich Niemiec na Polskę, Witkacy opuścił Warszawę i uciekał wraz z innymi mieszkańcami na wschód. Nazajutrz po inwazji sowieckiej na Polskę, 18 września 1939 roku, na Polesiu, Witkacy popełnił samobójstwo.
W latach 80. XX wieku, po tym jak Unesco ogłosiło rok 1985 rokiem Witkacego (stulecie urodzin), władze PRL postanowiły urządzić Witkacemu państwowy pogrzeb w Zakopanem. W 1988 roku sprowadzono z Ukrainy szczątki, które pochowano w grobie na Pęksowym Brzyzku. Jednak, ponieważ miejsce w jakim Witkacy pochowany był na Polesiu nie było właściwie oznaczone, w 1994 roku okazało się, że do Polski sprowadzono szczątki młodej, niezidentyfikowanej ukraińskiej kobiety.
Równie paradoksalne były dzieje jego dzieł plastycznych. Poza wąską grupą entuzjastów, do lat 70. nikt się nimi nie interesował. Chociaż artysta był związany głównie z Krakowem, Zakopanem i Warszawą to największy zbiór jego obrazów (ok. 200 dzieł) ma Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. (Obrazy i pastele trafiły tam, bowiem miejskie Muzeum w Lęborku odmówiło przyjęcia zbiorów po śmierci przyjaciela Witkacego, Teodora Białynickiego-Birula (lub kogoś z jego spadkobierców). Głównym centrum zainteresowania Witkacym w Polsce jest Wrocław i Warszawa, a jeden z najważniejszych zbiorów dokumentów trafił do Szczecina.

Ważniejsze dzieła

  • Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, Teoria Czystej Formy (1919)
  • Szkice estetyczne (1922)
  • obraz Pocałunek mongolskiego księcia
  • obraz Kompozycia fantastyczna
  • powieść 622 Upadki Bunga czyli demoniczna kobieta
  • powieść Pożegnanie jesieni (1927)
  • powieść Nienasycenie (1930)
  • sztuka Szewcy (1931 - 1934)
  • sztuka Jan Karol Maciej Wścieklica
  • sztuka Matka
  • sztuka Wariat i zakonnica
  • sztuka W małym dworku
  • sztuka Mątwa
  • traktat Narkotyki - niemyte dusze
  • Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia (1935)
  • Zagadnienie psychofizyczne (1938)
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.