Scaled Composites Model 316 SpaceShipOne (en. Statek Kosmiczny 1) to pierwszy prywatny załogowy statek kosmiczny. Został wyprodukowany przez korporację Scaled Composites. Jego budowa była sfinansowana całkowicie z prywatnych źródeł. Właściciel firmy Burt Rutan postanowił wykonać ten statek w odpowiedzi na konkurs ANSARI X PRIZE. Najbardziej znanym z inwestorów stojących za SpaceShipOne jest Paul Allen. SpaceShipOne odbył 29 września oraz 4 października dwa loty zgodnie z wymogami konkursu i w ten sposób zdobył Nagrodę X Prize.
SpaceShipOne był w roku 2004 poddawany testom mającym mu zapewnić zgodę władz amerykańskich na przewożenie ludzi w kosmos. Aby to zrobić musiał przewieźć swoją trzyosobową załogę na wysokość 80 km (50 mil). W celu spełnienia wymogów FAI statek kosmiczny powinien wznieść się na wysokość 100 km (62,5 mili). SpaceShipOne jest w stanie dostać się w przestrzeń kosmiczną, jednak jego prędkość jest zbyt niska, aby wejść na orbitę. Może on tylko wykonywać loty suborbitalne.
SpaceShipOne jest zaliczany do kategorii statków kosmicznych określanej jako samoloty kosmiczne. Do napędu wykorzystuje hybrydowy napęd rakietowy. Jego silnik zużywa w charakterze utleniacza podtleneku azotu, a jako paliwa uwodorniony polibutadien (gumę). SpaceShipOne w przeciwieństwie do tradycyjnych rakiet nie startuje z wyrzutni. Jego platforma startowa to samolot White Knight. White Knight wznosi się do granicy stratosfery wykorzystując lotnicze silniki turbo odrzutowe. Na dużej wysokości SpaceShipOne odłącza się i odpala swój silnik rakietowy. Wykorzystując jego ciąg pojazd te wznosi się w kosmos.
Szczególną cechą SpaceShipOne są skrzydła o zmiennej geometrii. Podczas początkowej fazy wejścia w atmosferę skrzydła nie są ustawione wzdłuż samolotu tylko w poprzek. Dzięki temu w rzadkich zewnętrznych warstwach atmosfery zwiększa się opór i pojazd bardziej łagodnie redukuje swoją prędkość. Na niższej wysokość skrzydła powracają do horyzontalnego ustawienia, dzięki czemu zapewniają SpaceShipOne pełną manewrowość oraz siłę nośną. W takiej konfiguracji pojazd może wylądować na pasie zwykłego lotniska.
Kabina SpaceShipOne zapewnia miejsce dla trzech ludzi w tym pilota. Aby zredukować naprężenia występujące w kadłubie pojazd posiada zamiast wielkiej przeszklonej kabiny, szereg okrągłych wizjerów, które pozwalają na obserwację otoczenia. Nadają mu one bardzo charakterystyczny wygląd. SpaceShipOne w odróżnieniu od większość tradycyjnych statków kosmicznych, jest w znacznej części swojej podróży pilotowany przez człowieka.
Dnia 1 kwietnia 2004 roku korporacja Scaled Composites otrzymała licencję na loty suborbitalne statku załogowego od Departamentu Transportu USA. Pozwala ona na dokonywanie testów w ciągu roku. Administracja Lotnicza USA nadała SpaceShipOne oznaczenie N328KF.


SpaceShipOne flights
Lot Data Prędkość
Maksymalna
Maksymalny
pułap
Czas trwania Pilot
01C 20 maja 2003 1 h 48 min bezzałogowy
02C 29 lipca 2003 2 h 06 min Mike Melvill
03G 7 sierpnia 2003 0 h 19 min Mike Melvill
04GC 27 sierpnia 2003 1 h 06 min Mike Melvill
05G 27 sierpnia 2003 10 min 30 s Mike Melvill
06G 23 września 2003 12 min 15 s Mike Melvill
07G 17 października 2003 17 min 49 s Mike Melvill
08G 14 listopada 2003 19 min 55 s Peter Siebold
09G 19 listopada 2003 12 min 25 s Mike Melvill
10G 4 grudnia 2003 13 min 14 s Brian Binnie
11P 17 grudnia 2003 Mach 1.2 20.7 km 18 min 10 s Brian Binnie
12G 11 marca 2004 18 min 30 s Peter Siebold
13P 8 kwietnia 2004 Mach 1.6 32.0 km 16 min 27 s Peter Siebold
14P 13 maja 2004 Mach 2.5 64.3 km 20 min 44 s Mike Melvill
15P 21 czerwca 2004 Mach 2.9 100.1 km 24 min 05 s Mike Melvill
16P 29 września 2004 Mach 2.92 102.9 km 24 min 11 s Mike Melvill
17P 4 października 2004 Mach 3.09 112.0 km 23 min 56 s Brian Binnie

Dnia 17 grudnia 2003 roku (100 lat po pierwszym locie braci Wright) SpaceShipOne odbył pierwszy test w powietrzu. Pilot Brian Binnie przeją kontrolę nad pojazdem uwolnionym na wysokości 14.630 m. Podczas tego lotu SpaceShipOne jako pierwszy prywatny samolot przekroczył barierę dźwięku osiągając prędkość 1,2 macha oraz wysokość 20.725 m. Podczas lądowania doszło do małego wypadku oraz uszkodzenia podwozia, jednak pilotowi nic się nie stało. Po dokonaniu napraw 11 marca 2004 roku SpaceShipOne odbył kolejną próbę, ale bez wykorzystania jego silników.
SpaceShipOne_WhiteKnight.jpg|thumb|200px|left| SpaceShipOne oraz White Knight podczas wspólnego lotu

Dnia 8 kwietnia 2004 roku SpaceShipOne odbył drugi przelot z własnym napędem. Rozpędził się do 2 machów i wzniósł na wysokość 30 km przelatując ponad Pustynią Mojave[1] w USA.
Trzecia próba z napędem miała miejsce 13 maja 2004 roku. Pilot Mike Melvill wzniósł swoją maszynę na wysokość 60 km rozpędzając ją do 2,5 macha. Pobił w ten sposób poprzedni rekord wysokości lotu prywatnego pojazdu.
SpaceShipOne 21 czerwca 2004 roku podczas kolejnej próby wzniósł się na wysokość 100 km. W ten sposób jako pierwszy prywatny statek kosmiczny wyniósł człowieka w przestrzeń pozaziemską. Przełomowy lot trwający 87 minut obserwowały na ziemi tysiące pasjonatów kosmosu. Mający 62 lata i pochodzący z RPA Mike Melvill pilotował SpaceShipOne. Podczas misji Melvill usłyszał niepokojące odgłosy eksplozji, jednak samolot po udanym lądowaniu okazał się nieuszkodzony. Na kadłubie SpaceShipOne pozostały tylko ślady wysokiej temperatury towarzyszącej wejściu w atmosferę. Był to pierwszy krok do zdobycia nagrody X. Jednak sam lot nie był rejestrowany przez Fundację X PRIZE, ponieważ pojazd nie spełniał jeszcze wszystkich wymogów konkursu.
Dnia 29 września roku 2004 o godzinie 15:11 CET (7:11 czasu lokalnego) SpaceShipOne wystartował do pierwszego lotu rejestrowanego przez Fundację X PRIZE. Zgodnie z wymogami konkursu na pokład załadowano dodatkowy balast zastępujący dwóch pasażerów. O godzinie. 16:09 SpaceShipOne oderwał się od WhiteKnight, a uruchomiony został silnik rakietowy. Na skutek błędu pilota samolot kosmiczny podczas rozpędzania zaczął "robić beczki", ale nie okazało się to zbyt groźne. SpaceShipOne uniósł się w przestrzeń kosmiczną na wysokość 102.9 km po czym rozpoczął lot powrotny. O godzinie 16:34 pojazd kosmiczny wylądował na pasie lotniska.
Aby zdobyć Nagrodę X Prize, SpaceShipOne powinien wykonać kolejny lot do 13 października 2004 roku. Następny start odbył się 4 października 2004 w 47 rocznicę wystrzelenia Sputnika. O godzinie 14:49 CET SpaceShipOne oderwał się od ziemi. Potem o 15:49 samolot oddzielił się od WhiteKnight i włączył na 87 sekund silnik rakietowy. Wzniósł się na wysokość 111.996 km czym pobił poprzedni rekord wysokości lotu samolotu rakietowego (107,96 km) ustanowiony w roku 1963 przez rządowy pojazd X-15. O godzinie 16:30 SpaceShipOne wylądował na pasie lotniska.
W ten sposób SpaceShipOne w ciągu 6 dni odbył dwa loty w kosmos dostarczając tam dwa razy po 3 osoby (balast zamiast pasażerów). Zgodnie z wymogami konkursu X Prize oznacza to wygraną 10 mln dolarów. Uroczystość wręczenia nagrody została zaplanowana na 6 listopada 2004 roku.
Jeżeli SpaceShipOne utrzyma takie tempo lotów, to na kosmiczną wycieczkę samolot ten będzie mógł zabrać 121 pasażerów w ciągu roku. Sukces kosmicznej turystyki będzie oznaczać nową erę w eksploracji przestrzeni pozaziemskiej.
Bazą SpaceShipOne jest Cywilne Lotnisko Testowe Mojave. Oblatywacze tego samolotu to Brian Binnie, Peter Siebold, Mike Melvill, oraz Doug Shane.

Linki zewnętrzne

Linki do stron w języku angielskim
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.