Sobór powszechny, sobór ekumeniczny - w katolicyzmie i prawosławiu - spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich (bizantyjskich). Sobory Kościoła katolickiego (nie uznawane przez prawosławnych) były zwoływane przez papieża. Według prawa kanonicznego papież przewodniczy obradom soboru osobiście (lub przez delegatów), a także określa ramy obrad i zatwierdza dekrety soborowe. Śmierć papieża w czasie trwania obrad powoduje ich zawieszenie, a następca może obrady podjąć na nowo.
Kwestia, czy zjazd biskupów jest soborem powszechnym, czy tylko synodem danego kościoła partykularnego, zależy od nauki danego kościoła. I tak kościół katolicki przyjmuje, że odbyło się dwadzieścia jeden soborów powszechnych (od nicejskiego I w 325 do watykańskiego II w latach 1962-1965). Cerkiew prawosławna a także wiele kościołów protestanckich uważa za powszechne tylko pierwsze siedem soborów (od nicejskiego I do nicejskiego II). Część protestantów (np. kongregacjonaliści), unitarianie, mormoni, Świadkowie Jehowy odrzucają autorytet soborów. Kościoły przed-chalcedońskie uznają za powszechne tylko cztery pierwsze sobory, a kościół asyryjski (nestoriański) trzy pierwsze sobory.
Soborem jerozolimskim określanym jest także opisane w Dziejach Apostolskich (15,2-29) zebranie apostołów w Jerozolimie w latach 49-50. W sensie ścisłym nie był to jednak sobór powszechny.

Spis soborów powszechnych (według nauki kościoła katolickiego):

  1. Sobór Nicejski I (325) - potępił arianizm, sformułował chrześcijańskie wyznanie wiary, uroczyście ogłoszono dogmat o Bóstwie Chrystusa.
  2. Sobór Konstantynopolitański I (381) - uzupełnił wyznanie wiary (zwane także nicejsko-konstantynopolitańskim) do postaci Składu Apostolskiego, odmawianego podczas Mszy św., potwierdzono wiarę w Ducha Świętego.
  3. Sobór Efeski (431) - potępił nestorianizm, uznał, że Dziewicy Maryi przysługuje tytuł Matki Boskiej (Η Θεοτόκος, łac. Theotocos). Ten i następne sobory nie są uznawane przez Kościół asyryjski.
  4. Sobór Chalcedoński (451) - odrzucił monofizytyzm, sformułował doktrynę o dwóch naturach Chrystusa: boskiej i ludzkiej. Ten sobór i następne nie są przyjmowane przez tzw. kościoły przedchalcedońskie (dawniej nazywane monofizyckimi).
  5. Sobór Konstantynopolitański II (553) - potwierdził doktryny i kanony poprzednich soborów, potępił nowe pisma heretyckie.
  6. Sobór Konstantynopolitański III (680-681) - potępił monoteletyzm. Jego przedłużeniem był tzw. sobór w Trullo (692), który zajął się gł. sprawami administracji i dyscypliny kościelnej - nie uczystniczyli w nim biskupi Zachodu i jego kanony nie są uznawane przez Kościół katolicki.
  7. Sobór Nicejski II (787) - potępił ikonoklazm i uznał za słuszny kult ikon.
  8. Sobór Konstantynopolitański IV (869-870) - potępił Focjusza, uznając go za schizmatyka; potępienie to, odrzucone przez biskupów wschodnich, usankcjonowało podział chrzescijaństwa na katolicyzm i prawosławie.
  9. Sobór Laterański I (1123) - uregulował kwestie inwestytury.
  10. Sobór Laterański II (1139) - potepił nauki Arnolda z Brescii.
  11. Sobór Laterański III (1179 ) - zajmował się problemami moralnymi, potępił albigensów i waldensów
  12. Sobór Laterański IV (1215) - sformułował dogmat o przeistoczeniu, potępił naukę Joachim di Fiore, sformułował doktrynę o prymacie papieskim.
  13. Sobór Lyoński I (1245) - ekskomunikował cesarza Fryderyka II, zarządził nową krucjatę przeciwko Saracenom.
  14. Sobór Lyoński II (1274) - wprowadził filioque do wyznania wiary, uregulował zasady wyboru papieża.
  15. Sobór w Vienne (1311-1312) - potępił błędy templariuszy, fraticelli, begardów i beginów.
  16. Sobór w Konstancji (1414-1418) - początkowo nieformalny, stał się soborem z chwilą zwołania przez Papieża Grzegorza XI; zakończył Wielką Schizmę Zachodnią, wybierając papieżem Marcina V; potępił Wycliffa i Jana Husa (w wyniku czego Hus został spalony na stosie).
  17. Sobór w Bazylei 1438
  18. Sobór Florencki (1439-1445)
  19. Sobór Laterański V (1512-1517)
  20. Sobór Trydencki (1545-1563) - potępił Lutra i innych zwolenników reformacji; podjął dzieło odnowy Kościoła (kontrreformacja).
  21. Sobór Watykański I (1869-1870) - ogłosił dogmat o nieomylności papieża.
  22. Sobór Watykański II (1962-1965)
Zobacz także:
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.