Serbołużyczanie -
.
Serbołużyczanie, Łużyczanie, Serbowie łużyccy to naród słowiański, zamieszkujący Łużyce, ziemie leżące na terytorium Niemiec i Polski.

Historia Serbołużyczan

We wczesnym średniowieczu Serbołużyczanie zajmowali cały region rozciągający się między Nysą Łużycką a Salą. W X wieku Łużyce i Milsko stają się terenem ekspansji niemieckiej i w roku 963 zostają pobite przez Gerona, margrabiego Marchii Wschodniej. Za panowania Bolesława I Chrobrego do 1018 we władaniu polskim. Następnie w latach 1376-1635 ponownie w obrębie Cesarstwa, we władaniu czeskich Luksemburgów (część składowa tzw. Korony św. Wacława), saskim i pruskim (północna część po rozbiorze Saksonii w 1815). W toku walk z plemionami germańskimi, a później z Niemcami, plemiona te zostały podbite w X-XII wieku.
W 1815 roku w ramach reformy administracyjnej państwa pruskiego północne Łużyce zostały włączone do nowo utworzonej Provinz Schlesien (prowincji śląskiej). Od 1871 całe Łużyce w obrębie zjednoczonych Niemiec.
Po ponownym zjednoczeniu Niemiec 3 października 1990 Łużyczanie starali się o utworzenie autonomicznej jednostki administracyjnej, jednak rząd Helmuta Kohla nie zgodził się na to.

Język i kultura

Od XVIII wieku, a szczególnie w XIX wieku zaznaczył się silny prąd budzenia się świadomości narodowej i kulturalnej Serbołużyczan, a także powstawania dzieł literackich w językach łużyckich: górnołużyckim i dolnołużyckim.
Zadziwiające, że przez blisko 1000 lat Łużyczanie potrafili utrzymać i nawet rozwinąć kulturę narodową pomimo nasilonej germanizacji, głównie dzięki wielkiej religijności, pielęgnowaniu tradycji i silnym rodzinom (jeszcze do niedawna typowa rodzina serbołużycka miała 5-12 dzieci). W XVI wieku, na skutek reformacji, Łużyczanie podzielili się na katolików i protestantów, a rywalizujące o dusze wyznania korzystnie wpłynęły na rozwój języka, kultury i tożsamości. W połowie XIX wieku odrodzenie narodów Europy Środkowej objęło również Łużyczan, którzy okrzepli na tyle, by dwukrotnie pokusić się o odzyskanie niepodległości. Po I wojnie światowej domagali się, na podstawie prawa narodów do samostanowienia odłączenia od Niemiec i utworzenia państwa łużyckiego lub przyłączenia do Czechosłowacji. Po II wojnie światowej (lata 1945-49) liczyli też na możliwość przyłączenia do Polski.
W naszym kraju ruch prołużycki był dobrze rozbudowany. Istniały 3 ośrodki niezależnie od siebie zajmujące się Łużycami, a założony w Krotoszynie "Prołuż" rozwinął się na całą Polskę (3000 członków) i był największą niekomunistyczną organizacją zajmującą się sprawami zagranicznymi. Podobnie w Czechosłowacji, gdzie m.in. przed konferencją w Poczdamie 300 tys. osób manifestowało w Pradze na rzecz niepodległości Łużyc. Starania odłączenia Łużyc od Niemiec rozbiły się o interesy geopolityczne jednostek. David Lloyd George nie chciał osłabiać Niemiec (po 1918 roku), a Stalin chciał opanować całe Niemcy (po II wojnie światowej).
NRD kontynuowała politykę germanizacji z czasów Bismarcka, Republiki Weimarskiej i okresu Niemiec hitlerowskich, tym razem chcąc zasymilować Serbołużyczan w ramach państwa z podbudek socjalistycznych. Po 1989 roku ruch łużycki odżył, ale stale napotyka na przeszkody. Chociaż państwo niemieckie popiera mniejszości narodowe, to aspiracje Łużyczan nie są wystarczająco zaspokajane. Nie uwzględniono postulatów połączenia Łużyc w jeden land (wciąż Łużyce Górne należą do Saksonii, a Łużyce Dolne do Brandenburgii) i zdarzają się przypadki likwidacji szkół łużyckich nawet w terenach w większości zamieszkałych przez Łużyczan.

Serbołużyczanie a Polska

Jak można im pomóc? Najlepiej nawiązać kontakty, w tym gospodarcze i popularyzować ich kulturę w Polsce oraz popierać ich apele, jak np. ten w sprawie szkoły w Chróścicy.
Łużyczanie to naród niezwykle gościnny z bogatą kulturą i niezwykle sympatycznie nastawiony do Polaków. Wart odwiedzenia jest Budziszyn, a zwłaszcza 8 katolickich parafii i rejonu Ślepo, gdzie ruch łużycki jest niezwykle żywy.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.