Senat rzymski to najwyższe ciało ustawodawcze starożytnego Rzymu, a w czasach republiki także w dużym stopniu wykonawcze.
Senat w czasach republiki składał się ze 100 senatorów. Byli oni wybierani spośród dorosłych mężczyzn pochodzących z tzw. rodów senatorskich - czyli najbardziej wpływowych i najzamożniejszych rodzin rzymskich. Nowych kandydatów proponował cenzor, a zatwierdzał ich cały senat. Stanowisko senatora było dożywotnie, chyba że dany senator splamił się hańbą i został przez senat wykluczony ze swojego składu. Senatorowie ginęli też nierzadko w walkach frakcyjnych. W samym senacie decyzje zapadały na ogół demokratycznie, tj. poprzez jawne głosowania polegające na przechodzeniu (lub nie) przez linię narysowaną na posadzce Senatu. W trakcie niektórych ważnych głosowań dochodziło do przepychanek, czy też do zmuszania siłą opornych senatorów do przechodzenia na właściwą stronę.
Każdy senator miał prawo do jednego wystąpienia w danej sprawie. Zgodnie z prawem nie wolno mu było przerywać, o ile sam nie przestał wygłaszać swojej mowy. Miał też prawo, zanim przeszedł do rzeczy, mówić o czym chciał i jak długo chciał. Było to wykorzystywane czasami do blokowania obrad poprzez niekończące się przemówienia, w trakcie których koledzy "głoszącego" senatora prośbą lub groźbą "organizowali" poparcie dla projektów, które chcieli przeforsować.
W senacie tworzyły się rozmaite frakcje, niektóre z nich trwałe a inne tylko dla poparcia jednego projektu. W systemie politycznym republiki istniały dwie stałe partie zwane optymatami (rodzaj konserwatystów) oraz popularami (rodzaj radykalnej lewicy). Podział ten miał swoje odbicie w senacie.
Senat mógł obradować tylko w miejscu inaugurowanym, czyli konsekrowanym przez augurów na drodze auspicjów. Stały budynek posiedzeń, kuria, miał taką konsekrację, ale miały ją też rzymskie świątynie. Stąd tez posiedzenia senatu zwoływano niejednokrotnie w którejś ze świątyń, co przeważnie miało swoje znaczenie polityczne. Wyjątkiem była świątynia Westy, która nie miała konsekracji i senat nie mógł się tam zbierać.
W gestii senatu za czasów republiki było:
  • przydzielanie prokonsulom ich prowincji
  • zarządzanie budżetem republiki
  • zawieranie i zrywanie sojuszy politycznych
  • deklarowanie wojen
  • ogólna kontrola nad armią
  • stanowienie prawa
  • sądzenie członków rodzin senatorskich
Po ustanowieniu cesarstwa znaczenie senatu stopniowo malało, aż stracił on całkowicie znaczenie polityczne a wybór na Senatora stał się tylko swojego rodzaju nobilitacją.
Swoje senaty posiadały też municypia (zaanektowane miasta) i kolonie (miasta założone przez obywateli rzymskich).
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.