Sceptycyzm ma trzy znaczenia:

Sceptycyzm filozoficzny

Sceptycyzm filozoficzny - to postawa filozoficzna polegająca na krytycznym badaniu poglądów swoich i innych pod kątem tego na ile są one rzeczywiście prawdziwe i jakie kryteria należy przyjmować aby uznać coś za prawdę.
Historycznie, sceptycyzm filozoficzny wywodzi od szkoły sceptyków działających w III w. p.n.e. w Grecji, której najbardziej znanym przedstawicielem był Pyrron z Elidy. Znana dewiza sceptyków brzmi Nie istnieje kryterium prawdy, istnieją tylko prawdopodobieństwa. Wątpić we wszystko oto dewiza sceptyków. Szkoła ta zaniknęła już wiek później, chociaż wiele z jej elementów przeniknęło do cynizmu, Epikureizmu i stoicyzmu.
W filozofii nowożytnej sceptycyzm jako taki nie istnieje jako osobna szkoła czy nurt filozoficzny, niemniej wiele jego elementów można znaleźć w licznych nurtach filozoficznych. Do najważnieszych, z pewną ostrożnością, gdyż nie wszystkie one zgodziły by się na takie zakwalifikowanie, można zaliczyć:
  • Nominalizm scholastyczny - powstały pod koniec średniowiecza, który zerwał z wcześniejszą tendencją schlastyki, do niepopartych żadnymi dowodami rozważaniami i rozpoczął proces "oczyszczania" filozofii z "bytów mnożonych ponad miarę", zgodnie z zasadą Brzytwy Ockhama.
  • Racjonalizm Kartezjusza, który metodą redukcji pojęć i bytów wątpliwych poszukiwał jednego pojęcia, któremu nie dałoby się w żaden sposób zaprzeczyć.
  • Empiryzm brytyjski, zapoczątkowany przez Johna Locke'a, który poprzez analizę ludzkiego poznania, przy założeniu że podstawą całej ludzkiej wiedzy są doznania zmysłowe, starał się oddzielić wiedzę "prawdziwą" od wiedzy "niepewnej". Kierunek ten znalazł ukoronowanie w pracach Davida Hume'a, który jako pierwszy dostrzegł fakt, że istnienia związków przyczynowo-skutkowych nie da się nigdy dowieść na drodze empirycznej, oraz Georga Berkleya, który dowodził, że na drodze empirycznej nie sposób jest dowieść pewnego istnienia czegokolwiek.
  • Filozofia Immanuela Kanta - którego rozważania dowodziły niemożności ostatecznego przekonania się o istnieniu wszelkich bytów metafizycznych oraz postulującego wprowadzenia do filozofii kryteriów tzw. umysłu praktycznego.
  • Naturalizm w postaci jaką zaproponował Fryderyk Nietzsche, który dowodził braku istnienia obiektywnych kryteriów prawdy i twierdził, że prawdą dla każdego jest taki obraz rzeczywistości, który pomaga mu przetrwać.
  • Empiriokrytyzm i Empiryzm logiczny - w ramach których stworzono kryteria pozwalające odróżnić wiedzę naukową od nie-naukowej takie jak zasadę weryfikowalności eksperymentalnej i zasadę
falsyfikowalności, które do dzisiaj, z pewnymi poprawkami, stanowią podstawę metodologii naukowej.

Sceptycyzm naukowy

Sceptycyzm naukowy - to praktyczna postawa przyjmowana przez olbrzymią większość społeczności naukowej, która polega na uznawaniu za wiarygodne tylko tych teorii i wyników badań, które spełniają elementarne zasady metodologii naukowej, czyli w takich samych warunkach dają ten sam wynik.
Sceptycyzm naukowy jest często atakowany jako postawa nazbyt konserwatywna, blokująca rozwój nauki. Jednak atak ten pochodzi zazwyczaj ze strony zwolenników pseudonauki, których teorie i opisy zdarzeń nie są bardzo często podbudowane rzetelnymi wynikami badań i wiarygodnymi faktami. Elementarną zasadą metody naukowej jest to, że obowiązek rzetelnego dowodu proponowanej nowej teorii spoczywa na osobie, która tę teorię proponuje. Teorie nieudokumentowane rzetelnie, zwłaszcza jeśli stoją one w ostrej sprzeczności z dotychczas zebraną wiedzą naukową, są odrzucane przez sceptycyzm naukowy tak długo, aż ktoś przedstawi przekonujące dowody na ich prawdziwość.
W wielu krajach świata istnieją stowarzyszenia sceptyków naukowych, które zajmują się wyjaśnianiem rzekomych zjawisk paranormalnych, a także tropieniem wszelkiej maści oszustów bazujących na ludzkiej naiwności.
Angielski termin debunker oznacza osobę lub instytucję, która specjalizuje się w wyszukiwaniu, a następnie publicznym demaskowaniu rzeczywistych technik stosowanych przez osoby twierdzące, że posiadają rozmaite zdolności paranormalne. Do najbardziej znanych debunkerów należą: James Randi, Basava Premanand, Penn and Teller oraz Harry Houdini.

Sceptycyzm w znaczeniu potocznym

Sceptycyzm jest terminem jezyka potocznego i w takim użyciu bywa często mylony z cynizmem. Postawa sceptyczna zakłada zawsze pewne obiektywne kryteria za pomocą których można rozróżnić prawdę i fałsz. Cynicy programowo odrzucali rozważanie zagadnień z teorii bytu i teorii poznania, zakładając, że nie ma obiektywnych kryteriów prawdy. Cynicy koncentrowali się na etyce, lekceważąc sprawy bieżące (dlatego pewnie kojarzą się niezbyt pochlebie dzisieszym niefilozofom, jako ludzie bez uczuć wyższych).

Linki zewnętrze

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.