Sandomierz -
Sandomierz – miasto w województwie świętokrzyskim nad rzeką Wisłą. Położone na kilku wzgórzach, na krawędzi Wyżyny Sandomierskiej.

Historia

Sandomierz jest położony na terenach zamieszkałych przez słowiańskie plemię Lędziców. Osada – w X na terenie wzgórza zamkowego, od XI wieku gród, siedziba książęca. Obok zbudowanego później Domu Długosza, powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu. W okresie rozbicia dzielnicowego był stolicą księstwa sandomierskiego.
Pierwszym władcą (w okresie od 1146 do 1166) był Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Prawa miejskie Sandomierzowi nadał w 1227 r. Leszek Biały. Po zniszczeniach w czasie najazdów tatarskich, ponowna lokacja w 1286 r. nadana przez Leszka Czarnego. Ponownie handel odegrał ważną rolę w rozwoju miasta w XV wieku (Sandomierz leżał na trasie drogi wiślanej związanej z handlem zbożem). XVI – XVII wiek to okres częstych pobytów dworu i króla w Sandomierzu, czas zjazdów szlacheckich.
W 1570 r. miał miejsce zjazd różnowierców, w wyniku którego doszło do „zgody sandomierskiej” – porozumienia w obronie przed kontrreformacją. Okres wojen szwedzkich to ponowny upadek miasta spowodowany zniszczeniami.

Pierwsze klasztory

Sandomierz -
- "Widok Sandomierza od strony Wisły"
Olej 1855 r.

Lokacje pierwszych klasztorów na Ziemi Sandomierskiej:

Brama Opatowska

Sandomierz -
Brama Opatowska – gotycka brama wjazdowa do miasta z XIV wieku, zwieńczona renesansową attyką. Fundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichowska, Lubelska, Krakowska oraz dwie furty (zachowała się jedna – Dominikańska, nazywana Igielnym Uchem).

Stare Miasto

Sandomierz -
Zespół architektoniczno-krajobrazowy Starego Miasta – zachowany układ urbanistyczny miasta z drugiej połowy XIV wieku.

Ratusz

Ratusz i kamienice – gotycki, z XIV wieku. zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wieku rozbudowany (w planie do prostokąta), całość został zwieńczona attyką. Istniejąca obecnie wieża został postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice.

Kamienica Oleśnickich

W kamienicy Oleśnickich znajduje się wejście do udostępnionych do zwiedzania podziemnych korytarzy służących dawniej jako magazyny kupieckie. Powstały one w okresie od wiek|XIII] do XVI wieku przez wydrążenie w lessowych pokładach komór i korytarzy pod budynkami, placem Starego Rynku. Głębokość lochów dochodziła nawet do 15 m. Kopane były bez żadnych zabezpieczeń ścian i stropów.
W XX wieku, przez przenikanie wody do pokładów lessu, stały się zagrożeniem dla sandomierskiej starówki. (Less w kontakcie z wodą traci wytrzymałość, powodując obsuwanie się ścian lochów i zapadanie stropów). W latach 1964 – 1977 zostały przeprowadzone prace zabezpieczające, po wykonaniu ich udostępniono trasę do zwiedzania. Z lochami związana jest legenda o Halinie Krępiance, która przechytrzyła Tatarów w czasie najazdu w XIII wieku.

Kościoły

  • Zespół podominikański kościoła św. Jakuba – zbudowany w latach 1226 – 1250 z fundacji Jana Odrowąża. Trójnawowy, bazylikowy z późnorenesansowym portalem
  • Kościół św. Ducha – gotycki, z XIV wieku
  • Synagoga z przełomu XVII i XVIII wieku
  • Pałac biskupów Sandomierskich – klasycystyczny obiekt z XIX wieku
  • Katedra – gotycki, halowy kościół przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromie z 1421 roku
  • kościół św. Pawła z XV wieku
  • kościół św. Michała z XVII wieku
  • kościół św. Józefa z XVII wieku

Inne

  • Collegium Gostomianum – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602 roku
  • Dom Długosza – budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne
  • spichlerz z 1696 roku
  • zamek z XIV wieku, przebudowany w roku 1525, zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1656, zachowane skrzydło zachodnie

Inne atrakcje

  • Wąwóz św. Królowej Jadwigi – wypłukany przez wody w pokładach lessowych. Na urwiskach występuje roślinność stepowa, między innymi wisienka karłowata
  • Góry Pieprzowe – na terenie gór w 1980 roku utworzono rezerwat geologiczno-przyrodniczy. Góry zbudowane z łupków kambryjskich, wypiętrzone 500 milionów lat temu.

Znani sandomierzanie

Edukacja

  • Wyższa Szkoła Humanistyczno-Przyrodnicza Studium Generale Sandomiriense

Jednostki stacjonujące po 1945

  • 3. batalion radioelektroniczny
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.