Samarytanizm -

Samarytanie – (hebr. שומרונים , arab. سامريون ) niewielka semicka grupa etniczno-religijna zbliżona do judaizmu i przez niektórych religioznawców wraz z judaizmem i karaimami zaliczana do hipotetycznego mozaizmu.

Starożytność

Nazwa ich pochodzi od miasta Samaria i pierwotnej nazwy królestwa Izrael po podziale pierwotnego państwa żydowskiego (około 928 p.n.e.). Powstali w wyniku najechania i zniszczenia w 722 p.n.e. przez króla Asyrii Sargona II północnego królestwa Izrael. Znaczna część mieszkających w nim Żydów została wysiedlona w głąb Asyrii, na ich miejsce sprowadzono zaś innych mieszkańców imperium, co miało miejsce w czterech kolejnych przesiedleniach w latach: 721 p.n.e., 715 p.n.e., 680 p.n.e. i w połowie VII w. p.n.e. Ze względu na znacznie większą otwartość tutejszej ludności niż mieszkańców królestwa południowego – Judy, dochodziło do licznych małżeństw mieszanych i nieznacznego synkretyzmu religijnego.
Po pokonaniu i zniszczeniu Judy przez króla Babilonii Nabuchodonozora II w 586 p.n.e. – na jeszcze surowsze wygnanie skazano również ludność tego państwa. Po powrocie judejskich Żydów jesienią 538 p.n.e. z niewoli babilońskiej większość z nich nie chciała uznać powtórnie Samarytan za współwyznawców. Część z powracających była skłonna do tego pod warunkiem, że Samarytanie porzucą nieżydowskie małżonki, zrezygnują z własnych zwyczajów i zwrócą dawne żydowskie majątki nadane im przez Babilończyków. Samarytanie odmówili, lecz mimo nieuznawania za Żydów chcieli fizycznie i materialnie wesprzeć odbudowę Świątyni Salomona, choć ich główny ośrodek religijny znajdował się na górze Gerazim. Żydzi odrzucili pomoc, a sytuacja była przez dłuższy czas nierozstrzygnięta.
W IV w. p.n.e. Samarytanie sami ogłosili się odrębną wspólnotą religijną, a Żydów uznali za apostatów. Najprawdopodobniej w latach 350-330 p.n.e. wybudowali własną świątynię na górze Gerazim. Wrogość między oboma grupami stale się nasilała, co zwykle niekorzystniej odbijało się na Samarytanach, gdyż Żydzi mieli znacznie większe wpływy na dworze władców Persji, do której wówczas należała Palestyna. Wielokrotnie w tych czasach (lecz zwykle na krótko) Samarytanie tworzyli autonomiczne państwo ze stolicą w Shechem (obecnie Nablus).
Po powstaniu Machabeuszy w połowie II w. p.n.e., w którym Samarytanie wspierali Seleucydów, Żydzi zaczęli ich prześladować i w 129 p.n.e. zniszczyli ich świątynię na wzgórzu Gerazim. W okresie rzymskim obie strony konfliktu oskarżały się wzajemnie wobec cesarzy o nielojalność i dążenia niepodległościowe. Kilkakrotnie wybuchały małe powstania samarytańskie, ale gdy w 66 r. n.e. Żydzi powstali przeciwko Rzymianom, Samarytanie nie przyłączyli się do rebelii.

Średniowiecze i później

W okresie chrześcijańskim pojawiły się prześladowania religijne, choć wielu Samarytan dobrowolnie przyjęło chrześcijaństwo. Za czasów wschodniorzymskiego cesarza Zenona w pod koniec V w. oba narody zostały zdziesiątkowane. W roku 529, po zniesieniu autonomii Samarii, wybuchło wielkie powstanie Samarytan. Zdławił je cesarz Justynian I Wielki, mordując większą część narodu.
W trakcie najazdu Arabów w latach 30. VII w. część Samarytan uciekła z Palestyny. Na początku IX w. na fali fanatyzmu islamskiego niszczono świątynie żydowskie i samarytańskie, lecz później sytuacja religijna znacznie się poprawiła.
Trudny okres to XIV w., gdy Palestynę podbili Mamelucy, którzy przerobili świątynie Samarytan na meczety i zmusili wielu z nich do zmiany religii albo emigracji. Nowy najazd – osmańskich Turków w roku 1516 to kolejne prześladowania.
W roku 1624 zmarł ostatni kapłan z rodu syna Aarona – Eleazara/Phinhasa – kapłanami zostali potomkowie jego brata – Itmara. W latach 30. XIX w. nasiliły się ataki na Samarytan. W latach 20. XX w. liczba Samarytan spadła do 150. W czasach niepodległego Izraela byli oni wspierani przez rząd, a szczególnie premiera Davida Ben Guriona. Zaczęli wówczas poszukiwać małżonków wśród żydowskiej społeczności w ZSRR, co znacznie zwiększyło ich liczbę.

Wersja samarytańska

Według Samarytan ich nazwa oznacza w najstarszej wersji hebrajskiego – wiernych lub czcicieli, a oni sami są potomkami 10 plemion Izraela (zamieszkiwały one terytorium Samarii) i jako odrębna grupa istnieli już w czasach Mojżesza. Samarytanie twierdzą, iż nigdy nie stanowili z Żydami jednego narodu i nie świętowali w Jerozolimie. Wersję tą popierają muzułmańscy historycy, co w dość oczywisty sposób tłumaczy pojawienie się Samarytan w Koranie razem z Mojżeszem.

Samarytanie w Nowym Testamencie

Samarytanie są kilkakrotnie wspominani w Nowym Testamencie jako ludzie dobrzy i uczynni, wbrew powszechnej opinii Żydów, a Jezus nie stroni od nich. Szczególnie istotny jest tu fragment o "Dobrym Samarytaninie" w ewangelii Łukasza (10:25-41). W przypowieści tej Jezus zderzył prawe postępowanie Samarytanina z obojętnością na los pobitego Żyda ze strony żydowskiego kapłana oraz jego pomocnika – przedstawicieli bardzo szanowanych przez Żydów grup zawodowych. Dzięki tej przypowieści Samarytanin stał się w wielu językach synonimem dobroczyńcy. Mimo to najcięższe czasy przeżywali Samarytanie pod rządami chrześcijan.

Wierzenia

Jedyna święta księga Samarytan – Pięcioksiąg (podobny do żydowskiego) jest spisana w języku samarytańskim hebrajskim, najstarsza wersja ma mieć podobno ponad 3000 lat i została spisana 12 lat po zawładnięciu ziemią Kanann przez Żydów. W liturgii Samarytanie używają sporadycznie również języka samarytańskiego aramejskiego. Inne księgi religijne to: Memar Markah – zawierająca liturgię i prawo oraz Komentarze Biblijne. Jedynym prorokiem jest Mojżesz – uznawany jest za postać nadnaturalną.
Samarytanie mają własne prawo religijne – dużo surowsze niż żydowscy ortodoksi. Oparte jest ono w całości na Torze i uchodzi za najbardziej dyskryminujące kobiety na całym świecie. Charakterystyczny jest brak prawa ustnego i religijnych ustnych podań, co odróżnia ich od Żydów. Grupie przewodzi dziedziczny kapłan z linii Aarona, choć Żydzi twierdzą, że z linii pewnego kapłana wypędzonego z Jerozolimy za Ezdrasza. Od 1624 stosowana jest zasada starszeństwa w rodzinie kapłańskiej przy obsadzaniu stanowiska. Kapłan ten odprawia ceremonię na górze Gerazim z okazji każdego większego święta. Góra ta jest uważana za jedyne, dane przez Boga święte miejsce – tam zjeżdża się cała wspólnota – również jej izraelska część. Szczególnie uroczyście obchodzona jest Pascha, która odbywa się według starych zwyczajów – łącznie z całopaleniem barana w specjalnym piecu na Gerazim. Mają własny zestaw Dziesięciu Przykazań, co ciekawe X przykazanie mówi, iż świętym miejscem jest Gerazim. Dopuszczalne są tylko małżeństwa z innymi Samarytanami, a w ostatnim czasie z możliwości konwersji i małżeństwa z Samarytaninem skorzystało kilkanaście Żydówek głównie z byłego ZSRR. Ubierają się prawie zawsze w charakterystyczny sposób – na biało z wysokimi czerwonymi nakryciami głowy. Wierzą iż żyją w czasach ostatecznych i czekają na Mesjasza, którego zwą Taheb, a który wkrótce nadejdzie (być może urodzi się w ich rodzinie kapłańskiej) i będzie panował nad światem z Gerazim. Ma to się stać 6000 lat po stworzeniu świata – najpóźniej za trzy wieki.

Święta Samarytan

Samarytanie obchodzą każdego roku 7 świąt:
  1. Pascha – w połowie Nisana
  2. Uczta Paschalna – na zakończenie Paschy
  3. Shavuoth – 50 dni po pierwszym szabacie Paschy
  4. Rosz ha-SzanaNowy Rok – pierwszego dnia (siódmego) miesiąca Tishrei
  5. Jom Kippur – dziesiątego dnia Tishrei
  6. Uczta Przybytku – piętnastego dnia Tishrei
  7. Przypomnienie Tory – ósmego dnia Uczty Przybytku

Samarytanie dzisiaj

Kiedyś Samarytanie byli grupą dość liczną (ponad 1 mln.) obecnie żyje ich 654 osoby (2003) z czego 346 w Izraelu – w osiedlu Holon (w pobliżu Tel Awiwu) i 308 w Palestynie – w osiedlu Kiryat Luza (Neve-Kedem) w pobliżu góry Gerazim (na południe od Nablusu). Większość społeczności posługuje się językiem arabskim. Część mieszkająca w Izraelu mówi również po hebrajsku.
W 2004 kapłanem został Elazar ben Tsedaka, zastąpił on Shaloma ben Amrama, który był deputowanym Autonomii Palestyńskiej i współpracownikiem Jasera Arafata.
Obie grupy Samarytan – palestyńska i izraelska – aktywnie uczestniczą w życiu politycznym swoich krajów, choć w grupie palestyńskiej widać wyraźny strach przed rosnącym fundamentalizmem islamskim i obawę przed wycofaniem wojsk izraelskich. W ostatnich latach Samarytanie starali się pokazać Arabom, że są lojalnymi Palestyńczykami bojkotując w czasie pierwszej intifady izraelskie urzędy, w których pracowali. Palestyńscy Samarytanie przyjęli żydowskie paszporty, ale mają również dowody palestyńskie. Część Palestyńczyków uważa ich jednak za zdrajców, gdyż przenieśli się w 1954 z Nablusu do specjalnie dla nich wybudowanego przez Izrael osiedla – Kiryat Luza.
Ostatni duży konflikt z Arabami ciągnie się od kilku lat z powodu wybudowania przez Autonomię olbrzymiej anteny satelitarnej na Gerazim, która utrudnia celebrowanie świąt. Problem jest wciąż nierozwiązany, a w 2001 pojawił się kolejny – Izrael umieścił baterię artylerii na górze.
Obecnie Samarytanie zajmują się głównie handlem – przewożą towary między Izraelem a Autonomią, co ułatwiają im specjalne przepustki i izraelskie paszporty.
Wspólnota z powodu niewielkiej liczebności boryka się z jednym z najwyższych na świecie odsetkiem wad genetycznych, co wywołane jest zawieraniem od 2400 lat małżeństw wyłącznie wewnątrz wspólnoty.

Demografia

Liczba Samarytan w historii:
IV wiek – ponad 1 mln.
XVI wiek – 200
XVII wiek – 140
XVIII wiek – 150
XIX wiek – 150
1908 – 155
1917 – 146
1920 – 150
2003 – 654

Rodziny/Domy Samarytańskie

Rodzina/Dom Holon Kiryat Luza Łącznie
Dom Kapłański 49 137 186
Tsedaka Hatsafari 128 11 139
Altif Danfi 15 118 133
Marchiv Marchivi 54 23 77
Sassoni-Sirrawi Danfi 58 19 77
Yehoshua Marchivi 40 0 40
Meshallema Danfi 1 0 1
Shalabi Danfi 1 0 1
Łącznie 346 308 654

(2003)


Lista ostatnich Wielkich Kapłanów

Ród Eleazara:
1613-1624 Shelemiah ben Pinhas
Ród Itmara:
1624-1650 Tsedaka ben Tabia Ha'abta'ai
1650-1694 Yitzhaq ben Tsedaka
1694-1732 Abraham ben Yitzhaq
1732-1752 Tabia ben Yiszhaq ben Avraham
1752-1787 Levi ben Avraham
1787-1855 Shalma ben Tabia
1855-1874 Amram ben Shalma
1874-1916 Yaacov ben Aaharon ben Shalma
1916-1932 Yitzhaq ben Amram ben Shalma ben Tabia
1933-1943 Matzliach ben Phinhas ben Yitzhaq ben Shalma
1943-1961 Abrisha ben Phinhas ben Yittzhaq ben Shalma
1961-1980 Amram ben Yitzhaq ben Amram ben Shalma
1980-1982 Asher ben Matzliach ben Phinhas
1982-1984 Phinhas ben Matzliach ben Phinhas
1984-1987 Yaacov ben Ezzi ben Yaacov ben Aaharon
1987-1998 Yosseph ben Ab-Hisda ben Yaacov ben Aaharon
1998- 2001 Levi ben Abisha ben Phinhas ben Yitzhaq (podał się do dymisji)
2001- 2004 Shalom ben Amram ben Yitzhaq (Saum Is'haq al-Samiri)
od 2004 Elazar ben Tsedaka (jest 131 Wielkim Kapłanem od czasów Aarona)

Linki zewnętrzne (po angielsku)

Ogólne
  • http://www.the-samaritans.com/
  • http://shomron0.tripod.com/TheSamaritanUpdateIndex.htm
  • http://www.arthistoryclub.com/art_history/Samaritan
  • http://www.bible-history.com/Samaritans/index.html
  • http://www.jewishmag.co.il/78mag/samaritans/samaritans.htm
Galerie
  • http://www.geocities.com/kaprovboroda/samaritansContact.html
  • http://www.geocities.com/kabra1219/SamaritansPiligrimageContact.html
Na górę strony
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.