SPD -
Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (niem. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD), jedna z dwu największych niemieckich partii politycznych, założona w 1875 roku, do 1891 pod nazwą Socjalistyczna Partia Pracy Niemiec (SADP).
SPD jest partią socjaldemokratyczną, członkiem Partii Europejskich Socjalistów i Międzynarodówki Socjalistycznej.

Historia SPD

SPD powstała w 1875 r. jako następczyni Powszechnego Niemieckiego Związku Robotniczego (ADAV) Ferdinanda Lassalle'a. W jej szeregi wstąpiło również wielu członków marksistowskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, założonej w 1863 roku.
W 1878 kanclerz Niemiec Otto von Bismarck wprowadził ustawy wyjątkowe wymierzone przeciwko socjalistom - nie mogli ono zakładać stowarzyszeń, organizować manifestacji, ani wydawać prasy. Zakazy te zostały zniesione w 1890 r. - SPD pod nową nazwą wznowiła działalność jako legalna i - z czasem - masowa partia. Pierwszymi przywódcami SPD byli m.in. August Bebel i Wilhelm Liebknecht.
Partia na przełomie XIX i XX w. była organizacją bardzo niejednorodną ideowo - podobnie jak w II Międzynarodówce Socjalistycznej, do której SPD należała, zaczęły się krystalizować dwa odmienne nurty: skupiający większość członków (m.in. Eduard Bernstein) reformizm, akceptujący demokratyczną rywalizację w ramach państwa kapitalistycznego i postulujący stopniowe przekształcanie go w kierunku socjalizmu (m.in. Otto Landsberg), oraz nurt komunistyczny (m.in. Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg), podtrzymujący idee rewolucji i dyktatury proletariatu. Na początku XX w. wykształcił się jeszcze kierunek pośredni - centryzm, którego przedstawicielem był Karl Kautsky.
Ostateczne rozdzielenie dwu nurtów socjalistów nastąpiło (podobnie, jak w innych krajach) podczas I wojny światowej. Grupa skupiona w sprzeciwiającym się prowadzeniu wojny Związku Spartakusa pod przywództwem Liebknechta i Luxemburg utworzyła w 1917 Niezależną SPD (USPD), a później Komunistyczną Partię Niemiec (KPD).
Po przegranej wojnie socjaldemokraci poparli utworzenie Republiki Weimarskiej, a jeden z przywódców SPD - Friedrich Ebert - został jej pierwszym prezydentem. SPD uczestniczyła w większości rządów tworzonych do 1933 roku. Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera SPD została zdelegalizowana (7 lipca 1933 roku).
SPD wznowiła działalność po II wojnie światowej, jednak w radzieckiej strefie okupacyjnej już w 1946 r. została zmuszona do połączenia się z KPD, tworząc Niemiecką Socjalistyczną Partię Jedności (SED), która niepodzielnie rządziła w NRD niemal do końca istnienia tego państwa.
W pozostałych strefach okupacyjnych i utworzonej w 1949 r. RFN SPD przez długi okres pozostawała partią opozycyjną. Ukształtowana pod wpływem Kurta Schumachera doktryna partii stawiała na pierwszym miejscu zjednoczenie Niemiec, zdecydowanie sprzeciwiała się zaakceptowaniu granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej i, w przeciwieństwie do Adenauerowskiej CDU, nie przewidywała zacieśniania stosunków z Zachodem, w szczególności pozostawała sceptyczna wobec niemieckiej obecności we Wspólnotach Europejskich i NATO.
Przełomem w działalności SPD był zjazd w Bad Godesberg w 1959 r., podczas którego partia odrzuciła resztki marksistowskiej retoryki i przekształciła się w nowoczesną socjaldemokrację apelującą do różnych warstw społecznych. Czołowi politycy SPD w latach 60.: Herbert Wehner i Willy Brandt przewartościowali też politykę zagraniczną socjaldemokratów. Partia zaakceptowała istnienie państwa wschodnioniemieckiego, członkostwo RFN w NATO i opowiedziała się za zainicjowaniem współpracy z państwami obozu komunistycznego.
W 1966 r. SPD po raz pierwszy weszła w skład rządu RFN tworząc tzw. "wielką koalicję" z CDU/CSU. W gabinecie Kurta Kiesingera stanowisko wicekanclerza i ministra spraw zagranicznych uzyskał Willy Brandt, który zerwał z doktryną Hallsteina i rozpoczął realizację nowej niemieckiej polityki wschodniej (Ostpolitik ). Zaowocowała ona m.in. zawarciem układów o normalizacji stosunków między RFN a ZSRR i Polską w 1970 r., a także z NRD w 1972 roku.
Po wygranych wyborach w 1969 r. SPD utworzyła rząd koalicyjny z FDP pod przewodnictwem Brandta. Gdy w 1974 r. na skutek afery szpiegowskiej Brandt ustąpił, nowym kanclerzem został Helmut Schmidt - również z SPD. Koalicja SPD-FDP przetrwała do 1982 r., kiedy to szesnastoletnie rządy zaczął sprawować Helmut Kohl i koalicja CDU/CSU-FDP.
SPD ponownie objęła ster rządów dopiero w 1998 r., gdy utworzyła koalicję z Zielonymi. Kanclerzem został Gerhard Schröder. Pogorszenie sytuacji gospodarczej Niemiec za jego rządów spowodowało szybki spadek, jednak w ostatnich wyborach parlamentarnych w 2002 r. socjaldemokraci minimalnie pokonali CDU/CSU, co pozwoliło kontynuować rządy wspólnie z Zielonymi. SPD zdołała utrzymać się przy władzy głównie dzięki sprzeciwowi wobec niepopularnej wojny w Iraku, którą z kolei popierali chadecy. Obecnie koalicja SPD-Zieloni dysponuje minimalną większością w Bundestagu, nie ma zaś większości w Bundesracie, co powoduje szereg problemów przy przeprowadzaniu rządowych reform.

Powojenni przewodniczący SPD

Kurt Schumacher 1946 - 1952
Erich Ollenhauer 1952 - 1963
Willy Brandt 1963 - 1987
Hans-Jochen Vogel 1987 - 1991
Björn Engholm 1991 - 1993
Rudolf Scharping 1993 - 1995
Oskar Lafontaine 1995 - 1999
Gerhard Schröder 1999 - 2004
Franz Müntefering od 2004


Łącza zewnętrzne: Witryna internetowa SPD
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.