Służby specjalne to ogólna nazwa opisująca instytucje, które prowadzą działania operacyjno-rozpoznawcze o charakterze niejawnym. Domeną służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się niekiedy spod kontroli organów nadzorczych. Służby specjalne prowadzą także operacje poza swoim macierzystym krajem, łamiąc nieraz tamtejsze prawo. Służby specjalne reżimów totalitarnych i państw niedemokratycznych stosują nieraz techniki niedozwolone przez prawo ich państwa macierzystego, jak przekupstwo, szantaż, skrytobójstwo oraz nielegalny handel bronią i narkotykami.
Służby specjalne można podzielić na dwie zasadnicze grupy:
  • służby informacyjno-wywiadowcze - których podstawowym zadaniem jest pozyskiwanie cennych informacji o strategicznym znaczeniu oraz czasami dezinformowanie analogicznych służb wrogich państw. Służby informacyjno-wywiadowcze prowadzą m.in.
    • wywiad wojskowy - polegający na gromadzeniu i przetwarzaniu informacji wywiadowczych dotyczących obcych sił zbrojnych przez służbę opartą na strukturze militarnej, np. Wojskowe Służby Informacyjne
    • wywiad polityczny - gromadzenie przez daną agencję informacji dotyczących sytuacji politycznej, poszczególnych państw lub ugrupowań
    • wywiad wewnętrzny - działalność wywiadowcza prowadzona wobec przedmiotów krajowych, których działalność stwarza sytuację zagrażającą bezpieczeństwu wewnętrznemu państwa
    • wywiad techniczny - działalność wywiadowcza prowadząca do zdobycia materiałów z obcych źródeł, dotyczących wyposażenia technicznego i możliwości technicznych danego państwa
    • wywiad operacyjny - gromadzenie danych wywiadowczych następnie wykorzystywanych w planowaniu operacyjnym na poziomie regionalnych teatrów działań wojennych
    • wywiad parapsychologiczny - gromadzenie danych wywiadowczych za pośrednictwem (pomocą), osób obdarzonych rzekomo zdolnościami percepcji pozazmysłowej
  • służby policyjno-prewencyjne - których zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa wewnętrznego - zarówno w sensie bezpieczeństwa osobistego obywateli danego kraju, jak i zapewnianie bezpieczeństwa i stabilności władzy
W niektórych przypadkach funkcje te sprawuje w jednym państwie jedna służba specjalna. Tak było np. w Polsce do 2001 r., gdzie Urząd Ochrony Państwa (UOP) spełniał obie te funkcje na raz.
Agencje wywiadu, kontrwywiadu i służb bezpieczeństwa w Polsce i za granicą

Służby specjalne II Rzeczypospolitej (1918-1939)

Polskie Służby specjalne podczas II WŚ

  • Oddział II Sztabu Naczelnego Wodza PSZ
  • Oddział II Komendy Głównej SZP/ZWZ/AK

Służby Specjalne PRL-u (1944-1990)

Służby specjalne III Rzeczypospolitej

Służby specjalne za granicą

  • Afganistan
    • Khedamat-e Etelea'at-e Dawlati - obecnie nie istnieje
  • Albania
    • Sigurimi - obecnie nie istnieje
    • National Intelligence Service, NIS/SHIK
  • Argentyna
    • Central Nacional de Inteligenzia, CNI
  • Belgia
    • Veiligheid van de Staat, SV (nazwa flamandzka), lub Surete de l'Etat, SE (nazwa francuska)
    • ADIV (nazwa flamandzka) lub Service Général du Renseignement et de la Sécurité, SGRS (nazwa francuska)
  • Brazylia
    • Agência Brasileira de Inteligência, ABIN
    • Serviço Nacional de Informações, SNI - nie działająca
  • Czechy
    • Bezpecnostni informacni sluzba, BIS
    • Urad pro zahranicni styky a informace, UZSI
  • Czechosłowacja
    • Federal Directorate of Intelligence Services, FSZS - już nie istnieje
    • Hlavni Sprava Rozvedky, HSR - już nie istnieje
    • Statni tajna Bezpecnost, StB - Państwowa Tajna Służba Bezpieczeństwa i Wywiadu
  • Dania
  • Egipt
    • General Directorate of State Security Service
  • Grecja
    • Hellenic National Intelligence Service, NIS
  • Hiszpania
    • Centro Superior de Información de la Defensa, CESID - do 2002
    • Centro Nacional de Inteligencia, CNI - od 2002
  • Holandia
    • Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, AIVD
    • Binnenlandse Veiligheidsdienst, BVD - zlikwidowana
  • Indie
    • Central Bureau of Investigation, CBI
    • Intelligence Bureau, IB
    • Research and Analysis Wing, RAW
  • Irak
    • General Intelligence Directorate - nie istnieje
    • Special Security Service - nie istnieje
  • Iran
    • SAVAK - tajna policja Szacha Iranu, obecnie nie istnieje
    • VEVAK - Ministerstwo Wywiadu i Bezpieczeństwa
  • Izrael
    • Mossad - cywilna agencja wywiadowcza
    • Shin Bet - służba bezpieczeństwa
    • Aman - wywiad wojskowy Izraelskich Sił Zbrojnych
  • Japonia
    • Public Security Investigation Agency, PSIA
  • Jordania
    • General Intelligence Department
  • Kolumbia
    • Departamento Administrativo de Seguridad, DAS
  • Kuba
    • Directorate General of Intelligence, DGI
    • Revolutionary Armed Forces Intelligence
  • Libia
    • Jamahiriya el Mukhabarat
  • Litwa
    • Specialiųjų Tyrimų Tarnyba, STT (Służba Śledztw Specjalnych) - walka z korupcją w administracji
    • Valstybes Saugumo Departamentas, VSD (Departament Bezpieczeństwa Państwa)
  • Nowa Zelandia
    • New Zealand Government Communications Security Bureau - agencja bezpieczeństwa wewnętrznego
    • New Zealand Security Intelligence Service - wywiad i kontrwywiad
  • Pakistan
    • Pakistan Intelligence Bureau
    • Directorate for Inter-Service Intelligence
  • Rumunia
    • Departamentul de Informaţii Externe, DIE
    • Direcţia de Informaţii a Armatei, DIA
    • Serviciul de Informaţii Externe, SIE
    • Serviciul de Pază şi Protecţie, SPP
    • Serviciul Român de Informaţii, SRI
    • Securitate - zlikwidowana policja polityczna
  • Słowenia
    • Slovenska Obvesčevalno-Varnostna Agencija, SOVA
  • Turcja
    • Milli Istihbarat Teskilan, MIT - agencja wojskowa
    • Jandarma Istihbarat ve Terorle Mucadete, JITEM - agencja cywilna
  • Węgry
    • Államvédelmi Hatóság, AVH
    • Nemzetbiztonsági Hivatal, NBH
  • Włochy
    • Servizio Informazioni Generali e Sicurezza, SISDE - agencja cywilna
    • Servizio per le Informazioni e la Sicurezza Militare, SISMI - agencja wojskowa

Ciekawostki

Służby specjalne lubują się w ukrywaniu tematów swoich działań pod kryptonimami, wykazując przy tym często poczucie humoru.
FBI wprowadziło do obiegu akronim MICE (ang. mice l.mn. od mouse - mysz). Oznacza on główne motywy, które powodują, że ktoś decyduje się na podjęcie współpracy z wywiadem: money, ideology, compromise, ego czyli pieniądze, ideologia, szantaż, ambicje.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.