Rysunek techniczny maszynowy - konwencja graficznego przedstawiania urządzeń mechanicznych, szczególny przypadek rysunku technicznego.
Konwencja rysunku technicznego maszynowego dostarcza szeregu reguł, których stosowanie jest konieczne w celu łatwego czytania rysunku oraz komplementarności informacji w nim zawartych.

Format arkusza

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się standardowe wymiary arkuszu papieru
Standardowe wymiary arkuszy rysunkowych
Arkusz Rozmiar
szerokość x wysokość
[1]
A0
1188 x 840
A1
840 x 594
A2
594 x 420
A3
420 x 297
A4
297 x 210
A5
210 x 149

Zwykle tylko część obszaru arkusza wypełniona jest przez rysunek. Zawsze pozostawia się pewien margines. Część rysunku zajmuje tabelka rysunkowa podająca podstawowe informacje o rysunku - tytuł, numer podziałki; o projekcie, osobach projektujących i kreślących, o zmianach dokonanych na rysunku itp.

Standardowe podziałki rysunkowe

Tylko w wyjątkowych przypadkach wielkość elementów na rysunku odpowiada rzeczywistej ich wielkości. W większości przypadków konieczne jest stosowanie podziałek (skali rysunkowej).
Podziałka może być zwiększająca, gdy element na rysunku jest większy niż w rzeczywistości, lub (częściej) podziałka zmniejszająca, gdy jest pomniejszony.
Standardowa wielkość:
  • podziałek zwiększających: 100:1, 50:1, 20:1, 10:1
  • podziałek zmniejszających: 1:2, 1:2,5*, 1:5, 1:10, 1:20, 1:25*, 1:50, 1:100, 1:200, 1:250*, 1:500
* - podziałka dopuszczana, aczkolwiek nie zalecana.

Linie rysunkowe

W rysunku technicznym maszynowym stosuje się dwie grubości linii: grubą i cienką. Linia cienka ma około 1/3 grubości linii grubej. W epoce rysunku ręcznego zróżnicowania grubości linii dokonywało się stosując ołówki o różnej twardości lub różne piórka tuszowe. Współczesne systemy komputerowego wspomagania projektowania dają możliwości dokładnego określania grubości linii.
W rysunku technicznym maszynowym stosuje się pięć typów linii:

Zastosowani linii rysunkowych
Typ linii Zastosowanie
ciągła grubazarysy i widoczne krawędzie obiektów
ciągła cienkalinie wymiarowe
linie pomocnicze
obiekty przyległe
kreskowania
kreskowa cienkazarysy i krawędzie niewidoczne
punktowa grubapowierzchnie powlekane
punktowa cienkaosie symetrii
linie podziałowe
powierzchnie obrabiane cieplnie
dwupunktowa cienkaskrajne położenia elementów ruchomych
falista cienka*urwania i przerwania obiektów
zygzakowata cienkaurwania i przerwania obiektów

* linia falista używana była przy rysunku odręcznym i straciła na znaczeniu wraz z wprowadzeniem systemów komputerowego wspomagania projektowania.

Kolor w rysunku technicznym

Tradycyjny rysunek techniczny używał wyłącznie koloru czarnego lub ciemnoszarego (ołówkowego). Współczesne systemy komputerowego wspomagania projektowania w połączeniu z nowoczesnymi drukarkami i ploterami pozwalają używać koloru. Ze względu jednak na trudności w powielaniu rysunków kolorowych, częściej używa się różnych stopni szarości. Kolor oraz stopnie szarości znacznie polepszają wartości prezentacyjne rysunku technicznego oraz zwiększają jego czytelność.

Pismo techniczne

Znormalizowane pismo łacińskie, zwykle pochyłe. W dobie komputerowego wspomagania projektowania umiejętność kreślenia pisma technicznego straciła na znaczeniu. Systemy CAD dostarczają całej gamy krojów pisma.

Rozmieszczanie rzutów (widoków) na arkuszu

Rysunek_techniczny_maszynowy -

Widok izometryczny
W większości przypadków obiekty obrazowane przez rysunek techniczny maszynowy mają skomplikowane kształty i wymagają pokazania ich z różnych kierunków. Służy do tego rzutowanie prostokątne. Rysunek poniżej pokazuje plan i cztery rzuty elementu pokazanego obok w widoku izometrycznym. System rzutowania stosowany w praktyce polskiej odbiega od na przykład amerykańskiego, który pokazuje nie "cień", jak w konwencji polskiej, lecz "odbicie" obiektu.

Sposób rzutowania obiektu w konwencji polskiej

Przekroje

Dla elementów osiowo symetrycznych często stosuje się półprzekroje, gdzie połowa elementu pokazana jest w widoku, połowa w przekroju.

Półprzekrój

W celu pokazania szczegółów elementów bardzo często obok widoków pokazuje się przekroje. Przekrój przedstawia wewnętrzną budowę elementu lub zespołu. Przekrój uzyskuje się przecinając element wyobrażoną płaszczyzną lub szeregiem połączonych ze sobą płaszczyzn. Płaszczyznę lub płaszczyzny przekroju pokazuje się na rysunku widoku lub innym przekroju zaznaczając brzegi płaszczyzn grubymi liniami. Najbardziej zewnętrzne brzegi oznacza się wielkimi literami, poczynając od A, które są odsyłaczami do odpowiedniego przekroju. Strzałka obok litery oznacza kierunek, z którego przekrój się ogląda. Przekrój może być umieszczony na tym samym lub oddzielnym arkuszu papieru co widok.
Elementy przecięte kreskuje się stosując odpowiednie kreskowanie w zależności od materiału, z którego mają być wykonane. Konwencjonalnie nie przecina się (w przekroju pokazuje jako widok) takich elementów jak: śruby, wały, wpusty itp.

Przekrój i detal


Detale

W wielu przypadkach konieczne jest pokazanie fragmentu elementu lub urządzenia w innej podziałce niż reszta rysunku, np. w celu uwypuklenia pewnych szczegółów, które gubią się w ogólnym rysunku. Obszar powiększony oznacza się okręgiem i nazywa wielką literą, która identyfikuje detal, który może być umieszczony na tym samym lub innym arkuszu papieru. (zobacz rysunek)

Wyrwania

Wyrwanie jest miejscowym przekrojem pokazywanym w widoku. Granicę wyrwania oznacza się linią falistą lub zygzakowatą. Wyrwany materiał kreskuje się jak przekrój.
Rysunek_techniczny_maszynowy -

Przykład wyrwania

Kreskowania

Do kreskowania elementów w przekrojach i wyrwaniach stosuje się różne style w celu pokazania rodzaju materiału użytego do wykonania elementu. Rysunek poniżej pokazuje przykładowe style kreskowań dla różnych materiałów konstrukcyjnych.

Przerwania

Długie elementy mogą być przedstawiane na rysunkach fragmentarycznie. W tym celu stosuje się przerwania.

Przykłady przerwań

Wymiarowanie

Istotną częścią rysunku technicznego jest wymiarowanie. Jego celem jest dostarczenie pełnej informacji na temat wielkości elementu i jego poszczególnych części. Istnieje wiele szczegółowych zasad wymiarowania, które mają na celu zapewnienie przejrzystej, spójnej i zupełnej informacji. Wymiaruje się wielkości liniowe, kątowe, promienie, średnice, zbieżności itd.
Rysunek poniżej pokazuje ten sam element (wałek) zwymiarowany przy użyciu dwóch różnych stylów (łańcucha wymiarowego i wymiarowania do linii bazowej). Należy zauważyć, że jeden wymiar pozostawiony jest zawsze jako wynikowy, w którym mają skumulować się ewentualne niedokładności wykonania. Linie wymiarowe, jeśli to tylko możliwe, nie powinne przecinać się nawzajem. Należy także unikać przecinania nimi krawędzi wymiarowanego obiektu.
Rysunek_techniczny_maszynowy -

Przykłady wymiarowania

Stopnie uproszczenia

Rysunek techniczny jest pewną formą idealizacji rzeczywistości. Proces tej idealizacji nazywa się uproszczeniem. W rysunku maszynowym stosuje się rysunek dokładny i trzy stopnie uproszczenia. Na rysunku poniżej pokazano upraszczanie na przykładzie śruby.

I, II i III stopień uproszczenia

Rodzaje rysunków

W rysunku technicznym maszynowym wyróżnia się dwa podstawowe typy rysunków:
Rysunek złożeniowy
rysunek całej maszyny, urządzenia, zespołu lub podzespołu ze wszystkimi elementami w jego skład wchodzącymi. Zwykle przedstawia pewną ilość widoków, przekrojów i detali. Może mieścić się na jednym arkuszu, lub zajmować ich większą ilość. Na rysunku złożeniowym umieszcza się tylko podstawowe, gabarytowe wymiary. Wszystkie elementy urządzenia muszą być zidentyfikowane i opisane w tabeli. Przy opisie elementu typowego odsyła się do katalogu lub odpowiedniej normy. Dla elementów nietypowych odsyła się do odpowiedniego rysunku wykonawczego. Na rysunku złożeniowym podaje się wszystkie instrukcje montażowe. Oznacza się też wszystkie pasowania.

Rysunek wykonawczy
rysunek jednego elementu z uwzględnieniem wszystkich wymaganych przekrojów i detali (mogą być umieszczone na oddzielnym arkuszu). Element na rysunku wykonawczym musi być zwymiarowany w możliwie najpełniejszy sposób. Jeśli tylko jest to potrzebne, podaje się na rysunku wykonawczym informacje na temat tolerancji, sposobu wykańczania powierzchni i obróbki cieplnej elementu. Na rysunku podaje się także informację o materiale, z którego ma być wykonany oraz przybliżoną masę i moment bezwładności gdy to jest wymagane.

Rysunek_techniczny_maszynowy -
Odręczny rysunek roboczy z pomiaru.

Rysunek techniczny odręczny

Rysunek odręczny wykonany zgodnie z regułami rysunku technicznego.

Uwaga

Zasady rysowania poszczególnych elementów mechanicznych zostały pokazane przy omawianiu tych elementów w grupie artykułów podstawy konstrukcji maszyn.


Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.