Rumunia (România) jest państwem położonym w południowo-wschodniej Europie nad Morzem Czarnym.

Ustrój polityczny

Rumunia jest demokracją o systemie parlamentarno-gabinetowym. Władza ustawodawcza koncentruje się w dwuizbowym parlamencie: Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor) liczącej 343 członków oraz Senacie (Senate) ze 143 deputowanymi. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych bezpośrednich i proporcjonalnych. Wg konstytucji w parlamencie mają zagwarantowane miejsce przedstawiciele mniejszości narodowych (m.in. Polacy). Wynika to z faktu, iż przez szereg lat prawa innych narodowości w Rumunii były łamane, stąd chęć państwa do zagwarantowania im autentycznego uprawnienia w życiu społecznym i politycznym.
Na czele władzy wykonawczej stoi prezydent wybierany co 5 lat (do 2004 roku co cztery), będący najwyższym reprezentantem państwa, mianującym ambasadorów, szefem armii - nie sprawuje on jednak rzeczywistej władzy, która koncentruje się w rękach szefa rządu. Obecnie władza w Rumunii znajduje się w rękach postkomunistycznej Partii Socjaldemokratycznej wraz z mniejszością węgierską. Szefem rządu jest Adrian Nastase, funkcję prezydenta sprawuje Ion Iliescu. Obaj wywodzą się z partii postkomunistycznej, która ma wciąż wyraźne problemy z przystosowaniem się do demokracji. Znacząca jest też rola w polityce Partii Wielkiej Rumunii (Partidul România Mare) z Vadimem Tudorem na czele. Reprezentuje on skrajnie nacjonalistyczne poglądy. Na prawicy znajdują się zaś Narodowa Partia Liberalna, która wykształciła się z dawnej Konwencji Demokratycznej prezydenta Emila Constantinescu.

Geografia

Najwyższy punkt: Moldoveanu 2544 m
Najniższy punkt: Morze Czarne 0 m

Granice

Całkowita granica lądowa: 2 508,00 km
Długość wybrzeża: 225,00 km

Ważniejsze miasta i ich ludność (szacunek na 2005)

Podział administracyjny


Rumunia dzieli się na 41 okręgów (rum. judeţ, l.mn. judeţe) oraz jedno miasto wydzielone (rum. municipiu) - Bukareszt.

Rumuńskie krainy historyczne

Poza oficjalnym podziałem administracyjnym Rumunii na okręgi, tradycyjnie wydziela się także krainy historyczne. Nie przewiduje się nadania im w przyszłości jakichś form autonomii, samodzielności, itp., choć istnieją plany decentralizacji kraju i nowego podziału, tym razem na regiony. Los tych planów jest jednak niepewny w związku z niewielkim poparciem, jakie okazuje im społeczeństwo.
Rumuńskie krainy historyczne:
Rumunia -

Czasy przedpaństwowe

W 106 roku n.e. ziemie obecnej Rumunii zamieszkane w większości przez Daków włączono w obręb Imperium Rzymskiego. W przeciągu stuleci uległy one daleko idącej romanizacji. W wyniku działalności Cyryla i Metodego Rumuni przejęli prawosławną wersję chrześcijaństwa. Pierwsze zalążki państwowości na terenie Rumunii powstały ok. IX i X wieku. Ziemie Transylwanii z kolei zostały przyłączone do węgierskego królestwa Św. Stefana. Węgrzy sprowadzili tam niemieckich osadników z rejonu Nadrenii w celu zabezpieczenia granicy oraz zapewnienia krajowi cywilizacyjnego rozwoju. W 1541 r. w wyniku rozbioru Węgier, Siedmiogród został niezależnym królestwem pod zwierzchnictwem Turków. To stąd wywodzi się polski król Stefan Batory. W latach 1668-1918 Transylwania wróciła do Węgier jako jedna z części imperium Habsburgów (od 1867 roku podległym Zalitawii). W XIV wieku w Karpatach powstały księstwa wołoskie i mołdawskie, które w XV wieku dostały się pod władzę osmańską, mogąc jednak zachować wiarę prawosławną. W 1859 r. Alexandru Ioan Cuza został wybrany księciem wołoskim, od 1862 r. również mołdawskim, co doprowadziło do unii obu prowincji. W 1864 przeprowadził on niekorzystną dla warstw posiadających reformę agrarną, co było przyczyną buntu i wygnania księcia 22 lutego 1867. Nowym władcą został ks. Karol Hohenzollern-Sigmaringen.

Powstanie Rumunii

Rumunia powstała w wyniku wojny rosyjsko-tureckiej 1877-1878 i w 1881 r. została ogłoszona królestwem. Pozostawała w bliskich związkach z Rosją, decydując się jednak na zamianę cyrylicy na alfabet łaciński. Z powodu tego przymierza stanęła w 1916 roku w I wojnie światowej po stronie Ententy. 1 grudnia 1918 roku proklamowano powstanie zjednoczonej Rumunii, która przejęła z rąk węgierskich Siedmiogród, Banat oraz Bukowinę, co zostało następnie usankcjonowane traktatem w Trianon. Ponadto, korzystając z porewolucyjnego chaosu, Rumunia zajęła rosyjską (ale zamieszkaną przez Rumunów) Besarabię. Z tego też powodu nie nawiązała stosunków dyplomatycznych z ZSRR. W okresie międzywojennym Rumunię łączył antyradziecki sojusz wojskowy z Polską. Ze względów kulturowych Rumunia pozostawała też w bliskich związkach z Francją. Działała także w tzw. małej entencie wraz z Czechosłowacją i Jugosławią. W 1934 r. przyłączyła się do tzw. ententy bałkańskiej.

II wojna światowa

W 1939 roku związana z Polską sojuszem wojskowym Rumunia, mimo nacisków Niemiec, wyraziła zgodę na przejście przez jej terytorium polskich oficerów oraz rządu polskiego do Jugosławii. Wkrótce ZSRR (w zgodzie z paktem Ribbentrop-Mołotow) wymusił na Rumunii zrzeczenie się Bukowiny i Besarabii. Podobnie próbowali postąpić Węgrzy, jednak Niemcy nie zgodzili się na oddanie im całego Siedmiogrodu. Nastąpił tzw. II arbitraż wiedeński (wyjaśnić). W 1940 r. z inspiracji Niemiec w Rumunii doszedł do władzy faszystowski przywódca, generał Ion Antonescu, stojący na czele tzw. Gwardii Św. Michała Archanioła (patrona Rumunii). Król Michał I pozostał na tronie, tracąc jednak realną władzę. Rumunia wzięła udział w wojnie Niemiec z ZSRR, dzięki czemu odzyskała Besarabię i Bukowinę, ustanawiając ponadto swoją strefę okupacyjną sięgającą Bohu (tzw. Transnistria). Okupacja rumuńska na Ukrainie okazała się okrutniejsza od niemieckiej. Żołnierze rumuńscy walczyli m.in. w tzw. kotle stalingradzkim. W 1944 r. Antonescu został obalony przez króla Michała I, który przyłączył Rumunię do aliantów i zezwolił Armii Czerwonej na przejście przez terytorium kraju w celu dalszej walki z Niemcami.

Okres powojenny

w grudniu 1989 r.
W traktacie paryskim z 1947 roku ustalone zostały współczesne granice Rumunii. Poza Besarabią i Bukowiną włączoną do Rosji straciła ona na rzecz Bułgarii północną Dobrudżę, zachowując jednak zabrany Węgrom Siedmiogród. Wzrastające wpływy sowieckie doprowadziły w 1947 r. do detronizacji Michała I oraz powołania republiki socjalistycznej z Georghe Georghiu-Dej na czele. W 1966 r. do władzy doszedł Nicolae Ceauşescu, który pogrązył kraj w kompletnej izolacji, zyskując jednak nowych przyjaciół na zachodzie (wyjaśnić). W 1968 r., mimo nacisków ze strony ZSRR, Rumunia nie wzięła udziału w ataku na Czechosłowację. Reżim Ceauşescu był jednakże wyjątkowo okrutny, nawet w porównaniu z tym radzieckim i enerdowskim. W grudniu 1989 r. dyktator porównywany przez opozycjonistów do transylwańskiego Draculi został obalony w wyniku krwawej rewolucji i z wyroku sądu wojskowego rozstrzelany. Do władzy doszli przedstawiciele umiarkowanego skrzydła partii komunistycznej, a w 1996 r. demokraci. W 2004 roku Rumunia wstąpiła do NATO. W 2005 roku planowane jest zakończenie negocjacji akcesyjnych Rumunii do Unii Europejskiej. Przyjmuje się, że kraj wstąpi do Wspólnoty w 2007 roku.

Gospodarka

Podstawowe informacje o ekonomii i odsyłacz do artykuły o ekonomii kraju

Ludność

Według wyników spisu powszechnego z 2002 roku struktura etniczna ludności Rumunii przedstawia się następująco:
  1. Rumuni - 89,5%
  2. Węgrzy - 6,6%
  3. Cyganie - 2,5%
  4. Ukraińcy - 0,3%
  5. Niemcy - 0,3%
Inne - 0,8% Dane dotyczące liczebności mniejszości narodowych mogą być jednak znacznie zaniżone.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.