Resort Bezpieczeństwa Publicznego - (RBP) przy Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego - pierwszy zorganizowany organ bezpieczeństwa zorganizowany za pomocą, i na wzór radziecki w celu obrony organizowanego przez partię komunistycznego systemu władzy, na nowo wyzwolonych terenach Polski.

Rodowód organów bezpieczeństwa PRL

Rodowód cywilnego aparatu bezpieczeństwasięga sięga kwietnia 1944 roku. Wówczas blisko dwódziestoosobowa grupa Polaków, rozpoczeła kurs w szkole Komisariatu Spraw Wewnętrznych - NKWD, numer 336 w Kujbyszewie. Do połowy 1944 roku przez podobne ośrodki w całym Związku Radzieckim przeszło co najmiej 217 przyszłych oficerów polskiego aparatu bezpieczeństwa, cywilnego i wojskowego. W takich ośrodkach szkoliła się także przyszła kadra oficerów innych narodowości, których kraje w najbliższym czasie miały być wyzwolone spod okupacji niemieckiej i poddane kontroli Moskwie, a ci ludzie mieli być narzędziem do utrzymania władzy pożądku komunistycznego w tych krajach.

Powołanie RBP

Resort Bezpieczeństwa Publicznego powstał w Moskwie. Powołany 21 lipca 1944 roku w stolicy ZSRR Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) miał w swym składzie 13 resortów, w tym Resort Bezpieczeństwa Publicznego (sk-RBP).

Organizacja i kierownictwo

27 lipca 1944 roku Resort Bezpieczeństwa Publicznego przeniesiono do Lublina, powierzając kierownictwo nad nim Stanisławowi Radkiewiczowi. Pierwszymi jednostkami powołanymi 1 sierpnia 1944 roku były – Kontrwywiad kierowany przez Romana Romkowskiego, Wydział personalny na którego czele stanął Mikołaj Orechwa i sekretariat którym kierował Julian Konar.

Początkowa organizacja RBP

Kierownik - Stanisław Radkiewicz
Sekretariat - Julian Konar
Komandantura Stefan Sobczak
  • Departament Kontrwywiadu - dyrektor płk Roman Romkowski
  • Wydział Personalny - dyrektor mjr. Mikołaj Orchewa
  • Wydział Ochrony Rządu - dyrektor Leon Andrzejewski
  • Wydział Cenzury - dyrektor Michał Rossner
  • Wydział Więzień i obozów - dyrektor Teodor Tuda (do 1.X.1944 r, jako Sekcja Więzienna
  • Samodzielny Wydział Wywiadu - dyrektor (p.o od 28 grudnia 1944 roku) Stefan Antosiewicz
  • Wydział Finasowy - dyrektor Edward Kalecki
  • Wydział Kartotek
  • Wydział Łączności i Techniki Operacyjnej
  • Wydział zaopatrzenia
  • Wydział Kadr
  • Biuro Prawne - dyrektor Zygmund Braud

WUBP/PUBP

Równolegle z rozwijaniem Resortu Bezpieczeństwa Publicznego powoływano jednostki terenowe, tzw. Wojewódzkie Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) i Powiatowe (PUBP). Pierwszy Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego powołano w sierpniu 1944 roku, w Lublinie pod kierownictwem Henryka Pałki. 3 września 1944 roku pełnomocnik Resortu BP major Mieczysław Brionatowski zorganizował WUBP w Rzeszowie. W tym samym miesiący Faustyn Grzybowski (również pełnomocnik RBP), powołał WUBP w Białystok
u, w którym działa już PUBP (Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego) kierowany przez Mikołaja Łojkę. WUBP dla Kielc, kierowany przez kapitana Hipolita Duliasza, a następnie przez majora Władysława Sobczyńskiego, utworzono początkowo 22 września 1944 roku w Rytwianach pod Staszowem, 12 listopada urząd przeniesiono do Sandomierza, a 20 stycznia 1945 roku do Kielc. Pod koniec listopada 1944 roku, we wschodniej części województwa warszawskiego utworzono WUBP, kierowany przez majora Broniatowskiego (wcześniej także utworzono PUBP w Siedlcach i Ostrowi Mazowieckiej oraz MUBP w Warszawie na Pradze, kierowany przez Bronisława Gerberę).

Etaty personalne

10 listopada 1944 r. zatwierdzono etaty personalne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, mianowicie:
  • Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 308 osób
  • Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 148 osób
  • Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego – 51 osób
  • Gminny Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (przy posterunku MO) – 3 osoby

Organizacja Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego

Schemat nowej struktury organizacyjnej WUBP został załączony w rozkazie Nr 0325/45WP Kierownika Wydziału Personalnego MBP majora Mikołaja Orchewy, do Kierownika Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie, majora Grzybowskiego z dnia 16 lutego 1945 roku.
Lecz poniższy shemat obowiązywał już w RBP, pod koniec 1944 roku.
Kierownik Urzędu
  1. Odpowiada za całokształt pracy urzędu, kieruje wszystkimi działaniami pracy urzędu, ale bezposrednio kieruje pracami - Wydziału I, Wydziału personalnego, Wydziału walki z bandytyzmem, Milicji Obywatelskiej, i stawia konkretne operacyjne zadania jednostce Wojsk Wewnetzrnych znajdującej się w danym województwie.
  2. Utrzymuje łącznośc z najbardzie wartoścowymu agentami których osobiście werbuje.
Zastępca Kierownika Urzędu
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności, kieruje bezpośrednio pracami Wydziału II, Więzień i obozów, Kontroli prasy oraz sekretariatu.
  2. Werbuje osobiście agenture i utrzymuje z nią łączność.
Sekretariat Kierownika Urzędu
  1. Wykonuje zadania otrzymane od kierowników urzędu i jego zastępcy.
  2. Przyjmuje korespondencje ardesowaną do kierownika urzędu i jego zastępcy.
  3. Wysyła korespondencje wychodząco od kierownika urzędu i jego zastępcy.
  4. Przygotowuje materiały do rozkazów i rozporządzeń podpisywanych przez kierownika urzedu lub jego zastępce.
  5. Kontroluje wykonanie rozkazów i rozporządzeń kierownika urzędu.
Wydział Personalny
  1. Przygotowuje wnioski dla decyzji kierownika o przyjęcie do pracy, o roztawienie oraz zwalnianie z pracy stałych pracowników etatowych.
  2. Kontroluje już pracujących i nowo przyjmowanych sprawdzając prawdziwośc podanych przez nich wiadomości, odnośnie ich życiorysów i danych o jego krewnych.
  3. Organizuje szkolenie kadr aparatów Powiatowych Miejskich i aparatu wojewódzkiego.
  4. Prowadzi dokładną ewidencję przyjętych przez siebie do pracy zaprowadzając na ich karty ewidencyjne atka personalne.
  5. Kontroluje kadry pracowników Milicji Obywatelskiej, więzień i obozów oraz cenzury wojskowej.
  6. Prowadzi ślectwo w wypadku popełnienia przestępstw przez pracowników.
  7. Zbiera charakterystyki z pracy pracowników i przedstawia ich do awansów i odznaczeń.
Wydział I
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracą całego wydziału oraz pracą kontrwywiadowczą Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego
  2. Bezpośrednio kieruje Sekcjami - 1, 2, 3, i 8.
  3. Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Zastępca Kierownika Wydziału
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje bezpośrednio pracami Sekcji - 4, 5, 6, i 7.
  3. Osobiście werbuje agenturę i utrzymuje z nią łączność.
Sekretariat
  1. Wykonuje zadania otrzymane od kierownika wydziału i jego zastępcy.
  2. Przyjmuje korespondencje ardesowaną do kierownika wydziału.
  3. Wysyła korespondencje wychodząco od kierownika wydziału.
  4. Prowadzi ewidencje agentury.
Sekcja 1
  1. Organizuje prace w kierunku wykrycia niemickiej agentury, volksdeutschów, i innych niemieckich sługusów.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa, po linii walki z niemieckim szpiegostwem i volksdeutschami.
Sekcja 2
  1. Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w różnych nielegalnych partiach i organizacjach, jak - sanacja, endencja, antypaństwowe elementy chłopskie i miejszości narodowe.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 3
  1. Prowadzi pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, które przenikają do parti rządzących, zaśmiecają je, oraz przeciwko wrogiej agenturze wśród duchowieństwa, inteligencji i młodzieży.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu.
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 4
  1. Organizuje pracę przeciwko wszystkim antypaństwowym elementom, znajdującym się w przemyśle i usiłującym organizować sabotaże, dywersje, szpiegostwo, szkodnictwo, w przemyśle państwowym oraz przeciwko prywatnym przemysłowcom, którzy świadomie niedopuszczają do wykonania państwowych zadań gospodarczych.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu..
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 5
  1. Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie, zwalczanie reformy rolnej zarówno jak i innych posunięć rządu, w dziedzinie rolnej.
  2. Prowadzi pracę przeciwko różnym wrogim agenturom, ukrywajoncym się we wsiach i folwarkach.
  3. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu..
  4. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 6
  1. Prowadzi pracę przeciwko działalności antypaństwowej osób i organizacji, stawiających sobie za zadanie, zdezorganizowanie transportu kolejowego, samochodowego, drogowego, rzecznego, morskiego i powietrznego oraz łączności: poczta, telefony, telegraf, radio-drogą organizacji samotażu, szkodnictwa i dywersji, jak również przeciwko osobom pracującym w transporcie i łączności a zajmujących się szpiegostwem na rzecz obcego mocarstwa.
  2. Werbuje wychowuje i utrzymuje łączność z agenturą, w celu rozpracowania wrogiego elementu..
  3. Kieruje pracami Miejskich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa po linii tego elementu.
Sekcja 7
  1. Wykonuje zadania polecane przez kierownika lub zastępce kierownika - Wydziału I.
  2. Przeprowadza dla wszystkich pozostałych operacyjnych Sekcji i Wydziałów w województwie, wywiad lub zewnętrzną obserwacje obiektów.
Sekcja 8
  1. Na podstawie materiałów otrzymanych od kierownictwa - Wydziału I, i na jego zlecenie, przeprowadza aresztowania i prowadzi ślectwo.
  2. Werbuje w razie potrzeby agenturę spośród znajdujących się w ślectwie.
Wydział II
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracami całego Wydziału.
  2. Szczegulnie zajmuje się pracami Sekcji 1, Grupy Szyfrowej, Łączności Radiowej i labolatorium daktyloskopijnego.
Zastępca Kierownika Wydziału
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje pracami Cenzury Wojennej i Biura Kontroli Prasy.
Sekcja 1
  1. Organizuje kartotekę szpiegów i dywersantów volksdeutschów, AK-owców, NSZ-owców i innych państwowych elementów.
  2. Na żądanie wydaje operacyjnym sekcjom informacje o elementach antypaństwowych znajdujących się w ewidencji.
  3. Organizuje przechowywanie (Archiwum), spraw zakończonych przez sekcje operacyjne.
  4. Organizuje przechowanie i ewidencje depozytów aresztowanych i rzeczy skonfiskowane.
Grupa Szyfrowa
  1. Zaszyfrowuje i odszyfrowuje telegramy.
Grupa Łącznosci Wadiowej
  1. Utrzymuje łączność radiową ze swoimi abonentami.
Wydział III
Kierownik Wydziału
  1. Kieruje pracami całego Wydziału, bezpośrednio kieruje Sekcjami: gospodarczą i finasową.
Zastępca Kierownika
  1. Zastępuje kierownika podczas jego nieobecności.
  2. Kieruje pracą - Komendantury, Poczty Specjalnej, Sekcji Transportowej, Central Telefonicznej i Ambulatorium.
Komendantura
  1. Odpowiada za wewnętrzną i zewnętrzną ochronę budynku.
  2. Utrzymuje i odpowiada za areszt wewnętrznych.
  3. Kieruje biurem przepustek, oraz wydaje pracownikom broń i przyjmuje ją od nich.
  4. Wykonuje zarządzenia kierownika o ukaraniu pracowników.
Poczta Specjalna
  1. Przyjmuje pocztę tajną i rozdaje ją według marszruty.
Sekcja Finansowa
  1. Planuje wydadki dla Urzędu Wojewódzkiego i podległych Miejskich i Powiatowych Urzędów.
  2. Rozdziela kredyty i finasuje podległe urzędy.
  3. Przeprowadza kontrolę nad rozchodowaniem pieniedzy, przez podległe urzędy.
Sekcja Gozpodarcza
  1. Planuje i otrzymuje rzywność, umundurowanie i uzbrojenie, dla urzedu wojewódzkiego i podległych mu urzędów.
Wydział walki z bandytyzmem
  1. Prowadzi ślectwa w sprawach wielkich bandyckich napadów.
  2. Przeprowadza przy pomocy agentury rozpracowanie band, na terenie całego województwa i prowadzi ich likwidację.
Wydział więzień i obozów
  1. Realizuje kontrolę stanu więzień i obozów na terenie zwojego województwa.
  2. Prowadzi ewidencję karanych więzniów, na terenie swojego województwa.
  3. Prowadzi polityczno-wychowawczą pracę zarówno wśród więzniów jak i pracowników aparatu więzień i obozów.
  4. Organizuje agenturę w więzieniach i obozach wśród skazanych przestępców, celem wykrycia nowych przestępstw nie ujawnionych przez ślectwo i sąd.

Z resortów na ministerstwa

1 stycznia 1945 roku, Józef Stalin, przekształcił lubelski komitet PKWN w rząd tymczasowy,a dotychczasowe resorty otrzymały statut ministerstw. Także Resort Bezpieczeństwa Publicznego przekształcono na Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP), i dokonano poważnego powiekszenia całego aparatu. Trzy miesiące później Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej określił pożądane proporcje – jeden funkcjonariusz ministerstwa na dwustu obywateli.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.