Rastafarianizm - to ruch religijny zapoczątkowany w latach trzydziestych na Jamajce, w środowiskach ruchu walki o równouprawnienie rasowe. Jego istotą jest wiara, że cesarz Hajle Syllasje, władca Etiopii w latach 1930-1974, jest nowym biblijnym mesjaszem, który rozpoczął proces zaprowadzania królestwa Bożego na ziemi. Nazwa tego ruchu pochodzi od imienia chrzestnego cesarza Syllasje - Ras Tafari, co oznacza książę nieustraszony w języku amharskim.
Ruch ten został zapoczątkowany kazaniami Marcusa Garveya, urodzonego na Jamajce czarnoskórego kaznodziei, publicysty, nauczyciela i organizatora ruchu walki o równouprawnienie rasowe, który po wizycie w Etiopii był zafascynowany osobą Ras Tafariego, jeszcze zanim ten objął swój tron.
Ruch ten następnie został rozpropagowany na całym świecie przez emigrantów z Jamajki i stał się popularny w wielu środowiskach czarnoskórych robotników w USA i Europie, jednak aż do lat siedemdziesiątych XX w. nie był zbyt dobrze znany w innych środowiskach społecznych.
W latach siedemdziesiątych został rozpowszechniony wśród młodzieży w USA i Europie, razem ze wzrostem popularności kultury reggae, przez Boba Marleya i innych muzyków reggae.
Aktualnie szacuje się, że jego zdeklarowanymi wyznawcami jest około 1 000 000 (milion) ludzi na całym świecie, o różnym pochodzeniu etnicznym. Ok 60% mieszkańców Jamajki uważa się za rastafarian.

Źródła i symbole

Rastafarianie, nazywający się sami często "braćmi Rasta", wierzą, że cesarz Hajle Syllasje jest prawdziwym mesjaszem, który poprawadzi wszystkie ludy Afryki, a także w "eksportowej" wersji tej religii wszystkich rozproszonych po świecie ludzi, którzy czują się duchowo związani z Afryką, do ziemi obiecanej, w której nie będzie już rasizmu i niesprawiedliwości.
Rastafarianie wierzą, że są resztką czarnej rasy, prawdziwych potomków biblijnego króla Dawida. Według ich wierzeń w 10 wieku p.n.e. cesarstwo Etiopii zostało utworzone przez Menelika I, syna biblijnego króla Salomona i królowej Saby i przetrwało aż do upadku cesarza Hajle Syllasje.
Etiopskie źródła rastafarianizmu wywodzą się z jednej strony od czarnoskórych wyznawców judaizmu, zwanych falaszami, którzy przez całe wieki żyli w Etiopii w izolacji od reszty Żydów. Sami falasze odżegnują się od jakichkolwiek związków z rastafarianizmem. Z drugiej strony wielu etiopskich i jamajskich rastafarian uważa, że ich religia jest jednym ze wschodniochrześcijańskich kościołów - jednak żaden inny kościół wschodniochrześcijańśki nie uznaje ich tożsamości.
Niektórzy wyznawcy rastarafianizmu, zwłaszcza w USA, widzą swoją wiarę jako jeden z nowych kościołów protestanckich, z kolei inni uważają się za katolików, którzy zerwali z wiarą w autorytet Rzymu.
Inicjator rastafarianizmu w Jamajce - Marcus Garvey - był początkowo kaznodzieją Ortodoksyjnego Kościoła Etiopskiego, został jednak z niego wydalony za głoszone poglądy.
Oryginalny obrządek rastafarianski kultywowany na Jamajce i w Etiopii, jest w jednych aspektach podobny do judaizmu, w innych do etiopskiego chrześcijaństwa, zawiera w sobie także elementy zapożyczone z afrykańskich kultów animistycznych i niektórych wierzeń hinduskich. Wszystkie te elementy wnieśli niewolnicy, sprowadzani na plantacje do Jamajki z wschodniej Afryki i w mniejszym stopniu z Indii na zasadzie tygla kulturowego, w wyniku którego powstała w gruncie rzeczy zupełnie nowa religia.
Bardzo charakterstycznym elementem tej religii jest rytualne palenie marihuany, zwanego przez rastafarian gańdzią, którą prawdopodobnie sprowadzili na Jamajkę hinduscy niewolnicy. Jej palenie jest rodzajem aktu religijnego, którego zasadność próbuje się nawet potwierdzać cytatami z Biblii.
Również noszenie "dredów", czyli grubo splecionych włosów, jest prawdopodobnie zapożyczone od hinduizmu, zwłaszcza, że w etiopskiej wersji rastafarianizmu dredy były początkowo nieobecne. Noszenie dredów ma znaczenie symboliczne. Dredy są symbolem "lwa" - czyli nieustraszonego mesjasza, oraz wyrazem protestu przeciw siłom "Babilonu" i znakiem powrotu do natury.
Kolory czerwony, zielony i złoty, jako "barwy flagi Etiopii" mają dla rastafarian szczególne znaczenie i są często obecne w ich strojach. Czerwony oznacza ofiarę krwi która została przelana w walce z najeźdźcą, zielony oznacza Afrykę - zielony spokojny kraj, zaś żółty to zagarniete złoto - Afryka była kiedys bogatym krajem .
Innym symbolem charakterystycznym dla rastafarianizmu jest lew - który symbolizuje nieustraszoność, samego Ras Tafariego oraz czasami samego Boga.

Podstawowe kanony wiary

Jah i jego awatary - Rastafarianie wierzą, że "Jah" czyli Bóg (co pochodzi zapewne od hebrajskiego Jahwe), posiada cztery wcielenia (awatary): Mojżesza, Eljasza, Jezusa Chrystusa i cesarza Hajle Syllasje. Wszyscy oni byli zbawicielami czarnej rasy, ale tylko Hajle Syllasje jest prawdziwym i ostatecznym mesjaszem, który poprowadzi czarny lud do ziemi obiecanej w Afryce.
Babilon - to pierwotnie nazwa dla wszystkich struktur władzy "białego człowieka", które przez całe wieki zmuszały czarną rasę do ekonomicznego i fizycznego niewolnictwa. W szerszym znaczeniu - Babilonem określa się każdą strukturę władzy i pieniądza, wyzyskującą ludzi.
Ja i Ja (I and I) - to pojęcie oznaczające pełną duchową jedność Boga i ludzi. Oznacza ono, że Bóg jest w każdym z ludzi i jednocześnie wszyscy ludzie są jednym w Bogu. Każdy rastafarianin czuje się osobiście związany jednością z Bogiem i każdym współwyznawcą.
I-tal - to pojęcie zbliżone do żydowskiego koszer - czyli "czyste" produkty żywnościowe, ubrania itd. Dla rastafarian I-tal są jednak wszystkie produkty naturalne, zaś "nie-I-tal" są te skażone "Babilonem", czyli chemicznie przetworzone. Część rastafarian jest wegetarianami, natomiast wszystkich obowiązuje zakaz jedzenia wieprzowiny, niektórych zwierząt morskich, węży - co bardzo przypomina zasady koszerności.
Rastafarianie korzystają z wersji Biblii nazywanej po angielsku "Holy Piby" i wierzą, że jest to najbardziej wierne oryginałowi tłumaczenie starożytnej Biblii, której oryginał został przekłamany na przestrzeni dziejów przez siły Babilonu. "Holy Piby" zasadniczo utrzymuje zawartość Biblii judeo-chrześcijańskiej, którą posługują się chrześcijanie i żydzi, jej tekst jest jednak w kilkuset miejscach znacząco inny od wersji judeo-chrześcijańskiej. Twórcami "tłumaczenia" "Holy Piby" była grupa kaznodziejów skupionych wokół Marcusa Garveya.
Dla rastafarian święta jest też księga o nazwie "Kebra Negast", którą prawdopodobnie napisali etiopscy mnisi chrześcijańscy.

Ceremonie

Rastafarianie mają liturgię sprowadzoną do absolutnego minimum.
W zasadzie istnieją tylko dwie ceremonie religijne:
"Dyskusja" lub "krąg" - to spotkanie kręgu rastafarian, którzy siadają w kręgu i podając sobie z rąk do rąk gańdzię w fajce, dyskutują o sprawach religijnych, etycznych i społecznych. W kręgu z założenia wszyscy są równi, choć pewien specjalny status ma osoba, która dostępuje zaszczytu podpalenia i pierwszego zaciągnięcia się fajką. Tradycja nakazuje przekazywać fajkę, zawsze w kierunku przeciwnym do ruchów zegara.
"Binghi" (Balanga) - to radosny cermoniał świąteczny, symbolizujący zwycięstwo nad siłami Babilonu. Rastafarianie wierzą, że Binghi wywodzi się ze starożytnego tańca zwycięstwa afrykańskich wojowników, z czasów gdy cała czarna rasa była jednością. Binghi polega na wspólnym biesiadowaniu, tańcu, śpiewaniu i oczywiście paleniu gańdzi i może czasami trwać przez kilka dni.

Święta

Wszystkie dni świąteczne rastafarianie czczą jednakowo - poprzez organizowanie "Balang"
  • 6 stycznia - Ceremonialne Urodziny Cesarza Hajle Syllasje
  • 21 kwietnia - Święto Przybycia Cesarza Hajle Syllasje do Jamajki
  • 23 lipca - Osobiste Urodziny Cesarza Hajle Syllasje
  • 1 sierpnia - Obchody Wyzwolenia Cesarza z Niewolnictwa
  • 17 sierpnia - Urodziny Marcusa Garveya
  • 2 listopada - Dzień Koronacji Cesarza

Historia

Rastafarianizm wywowdzi swoją nazwę od Ras (książę) Tafari Makonnen - czyli chrzestnego imienia cesarza Hajle Syllasje, którego koronacja była traktowana jako spełnienie wygłoszonego dziesięć lat wcześniej proroctwa faktycznego inicjatora tej religii, Marcusa Garveya:
"Look to Africa for the crowning of a Black King; he shall be the Redeemer."

oraz kilku proroctw biblijnych.
Cesarz Hajle Syllasje przyjął po koronacji biblijny tytuł "Króla Królów, Pana Panów, zwycięskiego lwa plemienia Judy" i zgodnie z wierzeniami rastafarian jest 225. władcą Etiopii, w ciągłym łańcuchu królów Etiopii, zaczynającym się od samego biblijnego króla Dawida.
Garvey wierzył w ideę panafrykanizmu, głoszącego, że kiedyś wszyscy czarni ludzie powstaną, połączą się w pełnym braterstwie i odzyskają Afrykę z rąk białych kolonizatorów. W latach 20. i 30. XX w. jeździł on po różnych krajach karaibskich z pół-religijnymi, pół-politycznymi kazaniami. Jego kazania znalazły szczególny posłuch wśród rolniczej ludności Jamajki. Po koronacji w 1930 r. Hajle Syllasje, Garvey ogłosił go nowym mesjaszem. W tym czasie Etiopia była jedynym niepodległym państwem w Afryce, a Hajle Syllasje był jedynym czarnoskórym władcą, które poważnie traktowano w Europie. Jak na ironię, sam Syllasje był chrześcijaninem obrządku etiopskiego i nie chciał mieć nic do czynienia z nowopowstałym ruchem polityczno-religijnym.
Jeden z głównych kaznodziejów rastafariańskich, Leonard Howell, ogłosił w latach 30. podstawowe prawdy tego ruchu społeczno-religijnego. Były to:
  • nienawiść do białej rasy
  • wiara w wyższość czarnej rasy
  • dążenie do zemsty na białej rasie za wszystkie krzywdy, które uczyniła czarnym ludziom
  • walka z legalnym rządem Jamajki (sprawowanym w tym czasie przez białych)
  • czynienie przygotowań do powrotu do Afryki
  • uznanie cesarza Syllasje za mesjasza i jedynego prawowitego władcy czarnych ludzi.
Po tym ogłoszeniu, Howell został aresztowany i osadzony w więzieniu na 2 lata. Po wyjściu z więzienia ustanowił on komunę o nazwie "Pinnacle", która stała się pierwszą "wzorcową" komuną rastafariańską. Prawdopodobnie to w tej komunie wprowadzono zwyczaj palenia gańdzi i noszenia dredów.
Brutalny rasizm pierwotnej wersji rastafarianizmu został z niego powoli wyeliminowany. Większość współczesnych rastafarian odżegnuje się obecnie od idei supremacji czarnej rasy, aczkolwiek, w wielu środowiskach rastafariańskich, reminiscencje idei panafrykanizmu są wciąż żywe. Jedna z największych współczesnych sekt rastafariańskich o nazwie "Dwanaście Plemion Izraela" zalicza wszelkie formy rasizmu do sił "Babilonu" i upatruje wyzwolenia się z jego okowów przez studiowanie i medytację nad Biblią, które jest dostępne dla ludzi wszystkich ras i wyznań.
Pod koniec lat 30. zarówno Jamajka jak i Etiopia znalazły się w trudnej sytuacji politycznej. W 1935 roku Etiopia została najechana i okupowana przez faszystowskie Włochy, co rastafarianie traktują jako prawdziwy początek II wojny światowej. Hajle Syllasje uciekł do Wielkiej Brytanii, gdzie utworzył Światową Federację Etiopską, w ramach której gromadził donacje, które głównie pochodziły od rastafarian. W dowód wdzięczności, po powrocie na tron, przeznaczył on znaczne tereny w jednej z etiopskich prowincji na osiedlanie się rastafarian z całego świata.
Równolegle, w 1941 roku, komuna "Pinnacle" została rozwiązana i zakazana przez władze Jamajki. Mimo to, ruch rastafariański rozwijał się na Jamajce w częściowym podziemiu. Od 1950 roku został on oficjalnie zakazany. Wielu rastafarian było w tym czasie prześladowanych, bitych, zmuszanych do obcinania dredów i umieszczanych w więzieniach za palenie gańdzi.
Etiopska wspólnota emigrantów-rastafarian, wspierana finansowo przez wyznawców na całym świecie, zdobywała tymczasem coraz silniejsze wpływy na rządy w Etiopii, stając się w końcu jedną z głównych podpór kulejącej władzy cesarskiej.
Hajle Syllasje zdecydował się w 1966 r. odwiedzić Jamajkę, aby spotkać się ze starszyzną półoficjalnych komun rastafariańskich. Wizyta ta dała silny impuls do rozwoju tego ruchu na całym świecie, gdyż została zinterpretowana przez wielu rastafarian jako oficjalne uznanie swojej roli mesjasza przez Syllasje, aczkolwiek sam Syllasje pozostał do końca życia chrześcijaninem obrządku etiopskiego i nigdy nie uznał oficjalnie tej roli.
Syllasje podczas swojego pobytu na Jamajce starał się skierować ten ruch na bardziej pokojowe tory. Ogłosił on oficjalnie, że rastafarianie nie powinni opuszczać własnych krajów i emigrować do Afryki do czasu aż uda im się wyzwolić spod jarzma "Babilonu" wszystkich uciskanych ludzi we własnym kraju, co dość radykalnie zmieniło charakter tego ruchu z panafrykańskiego na bardziej uniwersalny.
Walter Rodney, profesor na Jamaica University, utworzył w 1968 roku Ruch Czarnej Siły (Black Power Movement), który przejął wiele idei od rastafarianizmu i razem z nim rozprzestrzenił się na inne wyspy karaibskie - Trinidad i Tobago, Dominika i Grenada.
Paradoskalnie, śmierć Syllasje w 1975 roku stała się początkiem okresu spektakularnego wzrostu popularności tego ruchu na świecie, głównie za sprawą sukcesu komercyjnego związanej z tym ruchem muzyki reggae.
W pierwszej połowie lat 70. reggae stało się bardzo popularne w USA i Europie, głównie za sprawą charyzmatycznego i autentycznie utalentowanego Boba Marleya i jego zespołu The Wailers. Jednocześnie, po śmierci Syllasje, rastafariańscy "uczeni w piśmie" podzielili się na dwie frakcje. Pierwsza z nich głosiła, że cesarz przeniósł się czasowo do nieba, gdzie będzie wybierał sprawiedliwych spośród ludu Rasta, w mającym niebawem nadejść końcu świata. Druga wierzyła, że on tak naprawdę nie umarł i że jego śmierć została sfingowana przez siły Babilonu, a tak naprawdę ukrywa się on gdzieś w Afryce, czekając na odpowiedni moment, aby poprowadzić swój lud do Ziemi Obiecanej.
W tej drugiej wersji rastafarianizm stanowi wciąż podstawę rozmaitych sekt i luźnych grup wyznawców rozsianych na całym świecie, będąc w Europie i USA podstawą swoistej odmiany kultury młodzieżowej.

Rastafarianizm współczesny

Rastafarianizm nigdy nie był nadmiernie zorganizowaną religią. Większość ludzi Rasta nie identyfikuje się z konkretną sektą czy wyznaniem, definiując siebie jako Rasta raczej przez ubiór, obyczaje, słuchanie muzyki i częste przebywanie w gronie podobnych osób, tworząc w ten sposób nieformalne subkultury. Jednakże, w ramach tego ruchu istnieją dwie dobrze zdefiniowane grupy: sekta "Bobos" i "12 Plemion Izraela". Ta pierwsza ma charakter bardziej pan-afrykański, gdy druga jest bardziej uniwersalna.
Większość świadomych swojej wiary rastafarian, zwłaszcza tych mieszkających na Karaibach, uznaje, że należy do jednego z dwóch "domów", które są pozostałością oryginalej struktury zniszczonej częściowo w latach 50. Są to domy "Nyabinghi" i "Combsomes", które do lat 50. były zarządzane przez nieformalne zgromadzenia starszych "uczonych w piśmie". Zwolennicy domu "Nyabinghi" noszą dredy, a zwolennicy domu "Combsomes" chodzili normalnie ostrzyżeni. Aktualnie dom "Combsomes" praktycznie zanikł, zaś dom "Nyabinghi" trwa i jest zarządzany przez obieralną radę 72 starców, która spotyka się raz do roku i ustala ogólne kierunki rozwoju tej formy rastafarianizmu.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.