Ptaki
Od góry: piegża (para), cierniówka (para) i gajówka
Królestwo:zwierzęta
Typ:strunowce
Gromada:ptaki

Podgromada: praptaki (Archaeornithes)
  • Rzędy:
  • †Archaeopterygiformes
  • †Confuciusornithiformes
  • †Iberomesornithiformes
  • †Alexornithiformes
  • †Cathayornithiformes
  • †Gobipterygiformes
  • †Enantiornithiformes
  • †Liaoningornithiformes
  • †Gansuiformes
  • †Patagopterygiformes
  • †Ambiortiformes
Podgromada: Neornithes

Ptaki (Aves) to gromada stałocieplnych kręgowców o ciele pokrytym piórami, przednich kończynach przekształconych w skrzydła i szczękach okrytych rogowym dziobem, u współczesnych przedstawicieli pozbawionym zębów. Ptaki są zazwyczaj zdolne do lotu, choć niektóre gatunki są wtórnie nielotne. Systematyka do dziś nie jest ustalona, lecz większość posługuje się podziałem wg. Wetmore'a z 1960. Według tego podziału gromada ta obejmuje przeszło 9 tysięcy gatunków żyjących obecnie gatunków (9280 (?)) podzielonych na 28 rzędów i 171 rodziny.

Szkielet

Układ kostny ptaków jest przystosowany do lotu. Niektóre kości ptaków są puste, mostek ma dużą powierzchnię, służy bowiem jako miejsce przyczepu mięśni napędzających skrzydła. Czaszka łączy się z kręgosłupem tylko jednym kłykciem potylicznym, dzięki czemu ptaki mogą wykonywać dowolne ruchy głową, a jednocześnie przypomina czaszkę gadów. Inną właściwością czaszki ptaków jest znaczne wydłużenie ku przodowi kości szczękowych i międzyszczękowych, które zrastając się tworzą kości dzioba. Przednie kończyny uległy przekształceniu w skrzydło.

Układ oddechowy

Ptaki są zwierzętami płucodysznymi i ich płuca wykazują kilka swoistych cech określających przystosowanie do lotu. Płuca właściwe, stosunkowo nieduże i mało elastyczne, przymocowane są specjalnymi wiązadłami w klatce piersiowej. Posiadają one strukturę gąbczastą i różnią się znacznie od workowatych płuc gadów czy też płazów. Główny przewód oddechowy - tchawica odgałęzia się na dwa oskrzela (bronchia) tworzące od strony brzusznej charakterystyczne bańkowate rozszerzenia, zwane przedsionkami, od których z kolei rozchodzą się rozgałęzienia (mesobronchia) prowadzące do brzusznych worków powietrznych (sacci abdominales). Do worków tych biegną powietrzne oskrzela drugiego rzędu stanowiące odgałęzienia oskrzeli średnich. Oskrzela drugiego rzędu rozgałęziają się zaś na drobniejsze rureczki czyli oskrzela trzeciego rzędu, te zaś na jeszcze drobniejsze tzw. oskrzeliki (bronchuli), które otoczone są bardzo dobrze ukrwionymi pęcherzykami płucnymi. Worki powietrzne odgrywają rolę pomocniczą w procesie oddychania (tzw. machanizm podwójnego oddychania) i są zbiornikami powietrza zapasowego, głównie w trakcie lotu. Dodatkowym zadaniem powietrza zgromadzonego w workach powietrznych jest ogrzewanie ciała i regulowanie jego ciężaru.
Ptaki -
Ptaki -

Układ nerwowy

Układ nerwowy ptaków składa się z dobrze rozwiniętego mózgu i rdzenia kręgowego. Mózg ptaków składa się z pięciu części typowych dla kręgowców (
Rdzeń kręgowy u ptaków posiada podłużne bruzdy znajdujące się od strony brzusznej i grzbietowej i w okolicach barkowej i lędzwiowej, rdzeń ten tworzy zgrubienia, od których odchodzą nerwy. Narządy zmysłu wzroku usytuowane są na bokach głowy w postaci dużych gałek ocznych zaopatrzonych w trzy powieki: górną, dolną i tzw. migawkową. Wzrok i słuch są rozwinięte znakomicie. W budowie ucha prócz ucha środkowego i wewnętrznego wyróżnić można prymitywne ucho zewnętrzne.




Układ krwionośny

Serce składa się z dwóch przedsionków i dwóch komór. Jest wyjątkowo duże (nawet do 25% masy ciała) i posiada dużą pojemność wyrzutową (jest bardzo wydajne), co wiąże się z bardzo aktywnym trybem życia większości ptaków i jest jednym z ich przystosowań do lotu. W przeciwieństwie do ssaków, u ptaków zachował się prawy łuk aorty. Ptaki są zwierzętami stałocieplnymi. Wierzchołek serca leży między płatami wątroby.

Układ pokarmowy

Współcześnie występujące ptaki nie mają zębów. W przedniej części przewodu pokarmowego znajduje się wole, w którym dochodzi do wstępnego zmiękczenia pokarmu. Żołądek ptaka składa się z dwóch części: żołądka gruczołowego i żołądka mięsistego. Niektóre ptaki (np. ziarnojady) połykają niewielkie kamyki, które wprawiane w ruch skurczami mięśni żołądka rozcierają pokarm. Przewód pokarmowy uchodzi do kloaki, do której otwierają się również przewody narządów wydzielniczych i rozrodczych.

Okrycie ciała

Ptaki pokryte są piórami, a u nasady ogona znajduje się gruczoł kuprowy, którego wydzielina służy do natłuszczania piór. Tłusta wydzielina gruczołu sprawia, że pióra są nieprzemakalne. Smarowanie piór odbywa się przy pomocy dzioba. Skóra ptaków jest delikatna, cienka i uboga w gruczoły. Cienka jest zarówno skóra właściwa, jak i pokrywający ją naskórek, którego wytworem są tak charakterystyczne dla ptaków pióra. Pióra rozmieszczone są na ciele ptaka w ściśle określonych miejscach. U niektórych tylko ptaków pióra rozmieszczone są równomiernie na całej powierzchni.

Układ rozrodczy

Ptaki są jajorodne, a ich narządy płciowe to jądra i nasieniowody u samców i jajniki i jajowody u samic.

Układ wydalniczy

Układ wydalniczy ptaków składa się z nerek i moczowodów otwierających się do kloaki. Ptaki wydalają mocz dość często. Nie posiadają one pęcherza moczowego (wyjątkiem są strusie). W ich moczu podobnie jak w moczu gadów znajduje się kwas moczowy, którego wytworzenia kosztuje dużo energii, ale pozwala na oszczędną gospodarkę wodną organizmu.

Ewolucja ptaków

Ptaki w nowoczesnej formie ukształtowały się ostatecznie w trzeciorzędzie, ale ich początki sięgają okresu jurajskiego, a być może triasu, kiedy to wyodrębniły się z którejś z grup gadów naczelnych. Obecnie dominuje koncepcja, że bezpośrednimi przodkami ptaków były małe, drapieżne, owadożerne dinozaury. Potwierdzeniem tej tezy są kopalne szczątki tzw. praptaka odkryte w litograficznych łupkach w okolicach miejscowości Solnhofen w Bawarii w postaci luźnych piór, trzech kompletnych szkieletów oraz odcisków nóg na piasku należących do archaeopteryxa. Na przednich kończynach tych zwierząt znajdował się rząd długich piór tworzących skrzydła, jednakże trzy wolne palce zakończone były ostrymi pazurami. W ogonie, tak samo jak i u jaszczurek, stwierdzono kilkadziesiąt kręgów, a w paszczy dobrze rozwinięte zęby. Całe ciało tego kręgowca za wyjątkiem głowy i nóg pokryte było piórami. Wszystkie cechy tego kopalnego kręgowca, potwierdzać mogą, że był on praprzodkiem dzisiejszej gromady ptaków, za wyjątkiem tego, że Archaeopteryx bardzo słabo latał.
Dopiero w pokładach górnej kredy znaleziono szczątki należące do znacznie wyżej uorganizowanych kręgowców, w pełni zasługujących na miano ptaków, a mianowicie Ichtyornis victor. Był to ptak wielkości gołębia z dobrze ukształtowanymi skrzydłami i grzebieniem na mostku, a jedyną jego pierwotną cechą były silne zęby osadzone w mocnych szczękach. Innym odkrytym gatunkiem był znacznie większy Hesperornis regalis, przypominający sylwetką dzisiejsze nury. Szczątków ptaków z tego okresu (kredy) mamy w Europie bardzo mało i to tylko ze stanowisk w Anglii, Danii i Bułgarii. Dopiero z okresu oligoceńskiego posiadamy bogate ślady ptasiej fauny, głównie z okolic Quercy we Francji,a jeszcze bogatsze z miocenu, kiedy w Europie było ich wiele gatunków, których szczątki zachowały się w słodkowodnych wapieniach Niemiec i Francji. W Polsce resztek ptaków z tego okresu nie znaleziono, ale można przypuszczać, że wielość gatunków była podobna jak i w pozostałej części Europy.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.