Przemysł chemiczny w Polsce, stanowił pod koniec 2003 r 10.1% wartości sprzedaży przemysłu ogółem w Polsce. Przemysł ten cechuje stały, powolny wzrost produkcji i sprzedaży, który w ostatnich 20 latach był jednak zawsze niższy od średniego wzrostu całego przemysłu, co powoduje, że jego udział procentowy w całej produkcji krajowej systematycznie maleje. Przemysł ten zatrudnia ok 200 000 osób.
Przemysł chemiczny jest silnie kapitałochłonny i mało procochłonny, w którym olbrzymia większość procesów daje się zautomatyzować. Przemysł ten jest bardzo silnie uzależniony od źródeł surowców. Przemysł ten cechuje bardzo duża produkcja półproduktów, które są później przerabiane przez inne działy przemysłu. W produkcji przemysłu chemicznego liczy się zaplecze naukowo-badawcze i wykwalfikowana kadra, których zasoby w Polsce są obecnie większe niż potrzeby. Przemysł chemiczny odznacza się dużą wodochłonnością, stąd charakterystyczną cechą lokalizacji ośrodków jest koncentracja w dorzeczu Wisły i Odry. Ścieki, gazy i odpady tego przemysłu są agresywne dla ludzi i środowiska.
Wśród działów przemysłu chemicznego wyróżnia się:
  • Tzw wielką chemię - produkty tanie i masowo stosowane w wielkich ilościach - Zalicza się do nich:
    • Przemysł petrochemiczny - oparty na przetwórstwie ropy naftowej
    • Przemysł sodowy - opiera się na soli kamiennej i wapieniach. Skoncentrował się w rejonie kujawskich złóż soli kamiennej, między innymi w Inowrocławiu oraz w Krakowie, wykorzystując sól Wieliczki i Bochni
    • Przemysł kwasu siarkowego - wytwórnie kwasu siarkowego zwykle kooperują z zakładami przemysłu nawozów fosfrowych, w których jest największe zużycie tego związku
    • Przemysł nawozów sztucznych - zakłady nawozów fosforowych zlokalizowano w Gdańsku i Policach koło Szczecina, ze względu na dogodną dostawę fosforytów drogą morską. Mniejsze zakłady nawiązują do rynku zbytu, np. koło Poznania i we Wrocławiu; produkcja nawozów azotowych - duże zakłady znajdują się we Włocławku i Puławach
    • Przemysł tworzyw sztucznych - skoncetrowany głównie wokół zakładów petrochemicznych
    • Przemysł włókien sztucznych - włókna sztuczne - syntetyczne, jak elana, anilana, stilo produkowane są odpowiednio w zakładach w Toruniu, Łodzi, Gorzowie Wielkopolskim, a sztuczne, jak wiskoza, czy jedwab sztuczny w Jeleniej Górze, Tomaszowie Mazowieckim i in.
  • Chemię niskotonażową - produkty kosztowne i stosowane w niewielkich ilościach:
    • przemysł farmaceutyczny - nawiązuje głównie do rynku zbytu, ale też do dużych miast zapewniając kadrę specjalistów i rynek zbytu, np. Warszawa, Łódź, Kraków, Pabianice, Jelenia Góra
    • przemysł kosmetyczny - zarówno półprodukty jak i finalne produkty kosmetyczne (Pollena Ewa, Pollena Lech i wiele innych)
    • przemysł środków pomocniczych - środki czystości, higieniczne, pielęgnacji roślin itp. (Pollena, Unilever, Henkel, Lakma i wiele innych).
  • Przetwórstwo chemiczne - które na bazie produktów wielkotonażowych wytwarza produkty końcowe"
    • przemysł gumowy - największe znaczenie ma produkcja opon samochodowych w Olsztynie i Dębicy. Wzrostowi produkcji posłużyły inwestycje koncernów Michelin i Uniroyal. Wyroby gumowe produkują też ośrodki: Łódź i Grudziądz
    • Przemysł przetwórstwa tworzyw sztucznych - wiele rozproszonych, średnich i małych zakładów.
    • Przemysł farb i lakierów - Kujawska fabryka farb i lakierów, Polifarb Cieszyn-Wrocław.
    • Dystrybucja i handel odczynnikami. (POCh, Aldrich Polska, Merck Polska. ICL Polska).

Lista 20 największych pod względem przychodu przedsiębiorstw przemysłu chemicznego (dane z końca roku 2003)

  1. Polski Koncern Naftowy ORLEN s.a. (paliwa, tworzywa sztuczne, oleje i inne) - przychód ok 22 600 000 mln. zł (niemal połowa całego przychodu polskiego przemysłu chemicznego)
  2. Grupa "Lotos s.a." (dawna Rafineria Gdańska) (paliwa, asfalt i oleje) - ok 5 000 000 mln. zł
  3. Zakłady Azotowe "Puławy s.a" (nawozy) - ok 1 600 000 mln. zł
  4. Zakłady Chemiczne "Police s.a" (nawozy) - ok 1 440 000 mln. zł
  5. Anwil s.a (tworzywa sztuczne) - 1 262 000 zł
  6. Rafineria "Trzebinia" (paliwa i oleje) - 1 130 000 mln. zł
  7. Zakłady Azotowe "Kędzierzyn s.a" (nawozy) - ok 1 126 000 mln. zł
  8. Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościskach (nawozy) - ok 885 000 mln. zł
  9. Firma Chemiczna "Dwory s.a" (tworzywa sztuczne) - ok 808 000 mln. zł
  10. Zakłady Chemiczne "Zachem s.a." (wielka chemia organiczna) -ok 790 000 mln. zł
  11. Polifarb Cieszyn-Wrocław (farby i lakiery)- ok 634 000 mln. zł
  12. Zakłady Włókien Chemicznych "Stilon s.a." (włókna i tworzywa sztuczne) - ok 485 000 mln. zł.
  13. Zakłady Chemiczne "Organika-Sarzyna" (tworzywa sztuczne, wielka chemia organiczna) - ok 332 000 mln. zł
  14. Rafineria Nafty "Gumar s.a." (paliwa, oleje) - 470 000 mln. zł
  15. Rafineria Nafty "Jedlicze" (paliwa oleje, tworzywa sztuczne) - 482 000 mln. zł
  16. DEC sp. z.o.o. (dystrybucja) - ok 282 000 mln. zł
  17. Polimex Cekop (dystrybucja) - ok 250 000 mln. zł
  18. TBD s.a. (Polifarb Dębica i inne) (farby i lakiery) - ok 185 000 zł.
  19. ICL Polska (dystrybucja)- ok 170 000 zł.
  20. Zakłady Tworzyw Sztucznych ERG s.a. (Pustków) (tworzywa) - ok 147 000 mln. zł
Jak widać z powyższej listy, działami polskiego przemysłu chemicznego, dającymi największe przychody są petrochemia, tworzywa sztuczne i nawozy. Znaczy udział w przychodach posiada posiadają też producenci farb i lakierów oraz wielka chemia organiczna. Pozostałe działy mają znaczenie drugorzędne. W zasadzie żaden z działów przetwórczych i niskotonażowych nie odgrywa w ogólnej produkcji polskiej chemii większego znaczenia. Odróżnia to zdecydowanie Polskę od krajów wysokouprzemysłowionych, w których znacznie większy udział w przychodach posiadają przemysł farmaceutyczny i kosmetyczny.
Dane pochodzą częściowo ze strony Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego: http://www.pipc.org.pl/
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.