Protisty (Protista) - jedno z pięciu wyróżnianych obecnie królestw organizmów żywych, obejmujące te eukarionty, które pozostały po wyłączeniu organizmów zaliczonych do zwierząt, roślin i grzybów, a więc jest to grupa parafiletyczna. Nie istnieje żadna zaawansowana ewolucyjnie cecha, która wyróżniałaby protisty od pozostałych eukariontów. Większość protistów to jednokomórkowce, zdarzają się też wielokomórkowce, a nawet organizmy zbliżone do tkankowego poziomu organizacji. Protisty można podzielić na podstawie sposobu odzywiania na samożywne i cudożywne. Rozmnażają się przez podział komórki, czasem jednak spotyka się też rozród płciowy. Wielokomórkowce rozmnażają się za pomocą zarodników (zoospory). Protisty mają różne "układy lokomocyjne" i poruszają się za pomocą pełzania, ruchów rzęsek i wici, ruchów błonki falującej.

Ogólna charakterystyka

Protisty to organizmy eukariotyczne, w większości jednokomórkowe, o zróżnicowanej budowie morfologicznej, o wielkości od 10 μm do kilku milimetrów. W budowie protisty można zazwyczaj wyróżnić przód, tył, stronę grzbietową oraz brzuszną.

Budowa

Protisty wykształciły pellikulę, czyli błonę komórkową podścieloną utworami błoniastymi (efekt: wzmocnienie całej konstrukcji). Jej dodatkową właściwością jest duża elastyczność pozwalającą na poruszanie się ruchem ameboidalnym. Komórki protistów wypełnia cytoplazma, najczęściej podzielona na zewnętrzną ektoplazmę oraz ulokowaną centralnie w komórce endoplazmę. U protistów wyróżnia się wyspecjalizowane organelle ruchowe:
  • Wić (flagellum), rzęska (cilium) - twory identyczne pod względem konstrukcji, różniące się jednak liczbą, wielkością oraz tym, że rzęski połączone są włókienkami pod warstwą błony komórkowej (pellikuli), co pozwala na skoordynowanie ich ruchów.
  • Nibynóżki (pseudopodia) - wykształcone u niektórych zarodziowców, ich działanie polega na przelewaniu cytoplazmy do różnych rejonów komórki, a co za tym tworzenie uwypukleń czy wypustek komórki; pozwala to na przemieszczanie się ruchem ameboidalnym oraz na "oblewanie" ciała potencjalnej ofiary.

Odżywianie

Protisty to organizmy heterotroficzne. Część protistów może się odżywiać na przemian autotroficznie i heterotroficznie (miksotrofizm). Protisty roślinne zyskały w drodze endosymbiozy wtórnej zdolność odżywiania samożywnego. Ponieważ protisty to małe organizmy, o względnie niskim tempie przemian i dużej powierzchni, wydalanie jest przeprowadzane w drodze dyfuzji.
Wspomniałbym różnież, iż protisty to organizmy które odżywiają się autotroficznie (samożywne, fotosynteza) i miksotroficznie (zależy od panująych warunków środowiska, czyli zarówno autotroficznie jak i heterotroficznie).
Wyróżniamy 3 rodzaje odżywiania heterotroficznego:
  • fagocytoza
  • pinocytoza
  • wchłanianie

Rozmnażanie się protistów

Protisty rozmnażają się:
  • bezpłciowo - zazwyczaj rozmnażanie polega wtedy na podziale mitotycznym komórki - powstają dwie komórki potomne o jednakowym podłożu genetycznym, co prowadzi do szybkiego zwiększenia liczby osobników danego gatunku. Zasadniczą wadą jest brak zmienności genetycznej.
  • płciowo - rozmnażanie płciowe prowadzi do powstawania nowych osobników o zmodyfikowanym materiale genetycznym. Nie dość, że gamety pochodzą od różnych osobników, to na dodatek podczas procesu rozmnażania dokonuje się ich "mieszanie". U protistów rozmnażających się płciowo występuje przemiana faz jądrowych i przemiana pokoleń, występują różne cykle życiowe - haploidalny, diploidalny i haplodiploidalny z przemianą pokoleń.
Wśród protistów wystepują zarówno formy haploidalne jak i diploidalne.
Wyróżniamy też proces płciowy - koniugację. Nie jest to rozmnażanie, a tylko wymiana genów pomiędzy dwoma osobnikamki.

Zmysły, wrażliwość

Protisty zdolne są do odbioru bodźców zewnętrznych oraz reagowania na nie. Odbywa się to na zasadzie elektrycznej, dzięki polaryzacji błony komórkowej. Niektóre protisty wykształciły specyficzne organelle do percepcji wrażeń świetlnych - jak np. czerwona plamka oczna.

Systematyka protistów

Zwyczajowo dzieli się protisty na zwierzęce, roślinopodobne i grzybopodobne, nie są to jednak grupy taksonomiczne.

Podział protistów zwierzęcych

Protisty zwierzęce były wg starej klasyfikacji zaliczane do królestwa zwierząt, w chodząc w skład typu pierwotniaki (Protozoa). Są to organizmy jednokomórkowe odżywiające się cudzożywnie, na drodze fagocytozy, pasożytnicze lub drapieżne.
  • Typ: Parabasalia
    • wiciowce nie posiadające mitochondriów. Czasem jedna z wici tworzy błonkę falującą
  • Typ: Kinetoplastida (kinetoplastydy)
    • wiciowce z kinetoplastem, który przypomina mitochondrium. Może występować błonka falująca
      • przykłady: świdrowiec
  • Typ: Choanoflagellata (wiciowce kołnierzykowe)
    • wiciowce z cytoplazmatycznym kołnierzykiem; wić z dodatkowym ciałkiem podstawowym (jak u zwierząt)
  • Typ: Apicomplexa (syn. Sporozoa) (apikompleksy)
    • często pasożyty wewnątrzkomórkowe; skomplikowany cykl życiowy
  • Typ (istnieją wątpliwości co do zasadności wyróżniania tego typu): Sarcodina (zarodziowe)
  • Typ: Ciliata (orzęski)

Podział protistów samożywnych

Protisty roślinnopodobne to jedno- lub wielokomórkowce, niekiedy na tkankowym poziomie organizacji. Charakteryzują się samożywnością, często pozyskaną odmiennymi sposobami (chloroplast "pozyskany" w wyniku symbiozy wtórnej).
  • Typ: Euglenophyta (eugleniny)
    • jednokomórkowe wiciowce, zbliżone do kinetoplastydów (patrz wyżej), czasem cudzożywne
      • przykłady: euglena
  • Typ: Pyrrophyta (syn. Dinoflagellata) (tobołki)
    • jednokomórkowe wiciowce, samożywne, cudzożywne, wolnożyjące lub pasożytnicze
  • Typ: Chrysophyta (chryzofity)
    • jedno lub wielokomórkowe, niekiedy tkankowce
      • przykłady: złotowiciowce okrzemki brunatnice

Podział protistów grzybopodobnych

Protisty grzybopodobne - kilka grup protistów zaliczanych kiedyś do grzybów, ale z nimi nie spokrewnionych. Wykazały to badania sekwencji DNA jednych i drugich.
  • Typ: Myxomycota (śluzowce)
    • lądowe, ożywiają się martwą materią
      • przykład: plazmodium
  • Typ: Oomycota (lęgniowce)
    • wodne lub glebowe, saprofityczne lub pasożytnicze
      • przykład: fitofora roztoczkowce
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.