Prawo kanoniczne - prawo obowiązujące w Kościele katolickim i w Kościele anglikańskim.
Nazwa pochodzi od podstawowej jednostki redakcyjnej - kanonu. Pierwotnie to właśnie zbiory kanonów (kanones) tworzyły prawo kanoniczne (jednak były, i są, stosowane również inne formy redakcji przepisów). Dla odróżnienia dwóch porządków prawnych - świeckiego i kościelnego - przepisy świeckie oznaczano nomoi (gr. νομοι). Kanon (łac. canon) to wyraz pochodzenia greckiego (κανονες) oznaczający dosłownie sznur ciesielski, a w przenośni prawidło, wzorzec - normę.

Dekret Gracjana i dekretyści

W XII wieku boloński mnich Gracjan dokonał systematyzacji i ujednolicenia przepisów prawa kanonicznego. Jego dzieło - zwane Dekretem Gracjana (Decretum Gratiani) - zyskało powszechny autorytet. Glosowali je dekretyści - wśród nich m.in. Paucapalea i Jan Teutonicus.

Dekretaliści

Narastający materiał normatywny w postaci wydawanych przez papieży dekretałów był kompilowany i opracowywany przez dekretalistów. W jednym z powstałych wówczas zbiorów prywatnych - autorstwa Bernarda z Pawii - po raz pierwszy zastosowano schemat: iudex, iudicium, clerus, conubium, crimen.

Powstanie Corpus Iuris Canonici

Na soborze trydenckim powołano specjalną komisję, która opracowała poszczególne zbiory prawa kanonicznego, nadając im jednolity układ. Tekst - pod nazwą "Corpus Iuris Canonici - został zatwierdzony w 1580 roku przez papieża Grzegorza XII, a obejmował: Dekret Gracjana, Dekretały papieża Grzegorza IX z 1234 roku, Liber sextus - zbiór dekretałów papieża Bonifacego VIII z 1298, "Clementinae" - nieukończony zbiór dekretałów papieża Klemensa V z lat 1314 i 1317, Extravagentes Communes oraz Extravagantes Joannis Papae XXII - prywatne kompulacje dekretałów z XIV-XV wieku.
W XX w. Kościół katolicki dokonał odnowy swojego prawa. Pierwszą nowoczesną kodyfikacją był Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku, którego przepisy zostały później zrewidowane, a efektem było promulgowanie w 1983 r. nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego. W pierwszej połowie XX w. podjęto również prace nad kodyfikacją prawa kanonicznego Katolickich Kościołów Wschodnich, które początkowo przyniosły tylko częściowe regulacje (np. prawo małżeńskie zostało ogłoszone w 1950 r.). Ostatecznie Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich został promulgowany dopiero w 1990 r.
Kodeksy nie są jedynymi źródłami prawa kanonicznego.
Zobacz także:
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.