Prawo_autorskie -
Prawo autorskie - często w Polsce terminem tym określa się zarówno ogół praw przysługujących autorowi dzieła, jak i szczególną ich część - przepisy upoważniające autora do decydowania o użytkowaniu dzieła i czerpaniu z niego korzyści. Zgodnie z terminologią ustawy "o prawie autorskim i prawach pokrewnych" z dnia 4 lutego 1994r. (tekst jednolity: Dz. U. nr 80 z 2000r. poz. 904). Ostatnie zmiany: Dz.U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1402; z 2002 r. Nr 126, poz. 1068) wyróżnia się:
  • autorskie prawa osobiste
oraz
  • autorskie prawa majątkowe

Autorskie prawa osobiste

Są prawami "ojcostwa utworu" i obejmują przede wszystkim prawo autora do wiązania z dziełem jego nazwiska. Prawo to nigdy nie wygasa i jest, z natury rzeczy, niezbywalne, nie można się go zrzec ani przenieść na inną osobę. W ramach ochrony dóbr osobistych autor ma prawo do przedstawiania utworu pod pseudonimem lub anonimowo. Do osobistych praw autorskich należy także prawo do zachowania niezmienionej treści i formy utworu, zakazujące wprowadzania zmian, zniekształceń, przeinaczeń. Warto jednak nadmienić, że prawnie dopuszczalne jest zobowiązanie się twórcy w umowie do niewykonywania autorskiego prawa osobistego (tu: prawa do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem).

Autorskie prawa majątkowe

Autorskie prawa majątkowe (ang. copyright) to monopol praw majątkowych na rzecz autora utworu (albo w określonych przypadkach wydawcy lub producenta).
Zasadą w prawie autorskim jest, iż z utworu może korzystać lub nim rozporządzać tylko osoba uprawniona. Najczęściej będzie to sam twórca lub osoba, która nabyła określone prawa majątkowe, lub na rzecz której ustanowiona została licencja.
Oto niektóre wnioski wynikające z ustawy:
  • Dla użytku osobistego wolno korzystać bez zgody twórcy utworu i nieodpłatnie z utworu rozpowszechnionego, tzn. takiego, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie (wyjątki: utwór architektoniczny i architektoniczno-urbanistyczny, programy komputerowe). Zakres podmiotowy prywatnego użytku obejmuje krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. Oznacza to na przykład, że można pożyczać płyty swoim kolegom, ale nie można wymieniać się płytami w ramach "klubu miłośników muzyki", jeśli nie wszyscy członkowie się znają i utrzymują ze sobą stały kontakt.
  • Można bez zgody autora przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, lecz trzeba podać autora i dzieło. Jest to tzw. prawo cytatu. W przypadku cytatu autor ma prawo do wynagrodzenia, od którego może odstąpić.
    Jednak ustawodawca dopuścił możliwość bezpłatnego przytaczania urywków rozpowszechnionych utworów lub drobnych utworów w całości, w zakresie uzasadnionym:
    • wyjaśnieniem lub analizą krytyczną (jeśli na przykładzie fragmentu jakiegoś utworu wyrażamy własną opinię),
    • prawami gatunku (np.: tworząc karykaturę cudzego utworu wykorzystujemy jej elementy, jednak uzasadnione jest specyficzną formą karykatury),
    • nauczaniem (np.: fragmenty występujące w podręcznikach albo czasopismach popularnonaukowych).
  • W Polsce fotografie korzystają z ochrony prawem autorskim dopiero od roku 1994. Wcześniej, na podstawie ustawy o prawie autorskim z roku 1952 korzystały tylko te fotografie, które były oznaczone literką © (copyright).
  • Można publikować w encyklopediach i atlasach utwory plastyczne i fotograficzne bez zgody twórcy, o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Nie zwalnia to jednak wydawcy atlasu lub encyklopedii od zapłacenia twórcy wynagrodzenia, twórca może jednak odstąpić od prawa do wynagrodzenia.

Nie korzystają z ochrony prawem autorskim

  • idee i pomysły, chyba że są wyrażone oryginalną formą,
  • urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
  • akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
  • opublikowane opisy patentowe lub ochronne,
  • proste informacje prasowe,
  • pomysły i tematy badawcze oraz teorie i fakty naukowe,
  • znane powszechnie od dawna formy plastyczne, przestrzenne lub muzyczne,
  • elementy utworów pozbawione charakteru twórczego, np.: typowe tabele, rysunki, zestawienia pozbawione oryginalnej koncepcji np. alfabetyczne.
  • utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku,
  • utwory wystawione w publicznie dostępnych zbiorach, takich jak muzea, galerie, sale wystawowe, lecz tylko w katalogach i w wydawnictwach publikowanych dla promocji tych utworów, a także w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach w prasie i telewizji, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji,
  • znaki firmowe użyte w celach informacyjnych.

Czas trwania autorskich praw majątkowych

  • trwają w zasadzie przez cały czas życia twórcy i 70 lat po jego śmierci,
  • jeżeli twórca nie jest znany - 70 lat od daty pierwszego rozpowszechnienia utworu;
jeżeli z mocy ustawy autorskie prawa majątkowe przysługują innej osobie niż twórca:
  • 70 lat liczy się od daty rozpowszechnienia utworu,
  • gdy utwór nie został rozpowszechniony - 70 lat od daty ustalenia utworu;
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.