Powstania śląskie - trzy konflikty zbrojne na Górnym Śląsku, jakie miały miejsce w latach 1919-1921 między ludnością polską i Niemcami. Odbyły się one w okresie formowania się porozbiorowego państwa polskiego.

Powstania śląskie

Pierwsze powstanie śląskie

I powstanie pod wodzą Alfonsa Zgrzebnioka wybuchło w związku z aresztowaniem śląskich przywódców POW. Jedynym celem, jaki osiągnięto, było zmuszenie władz niemieckich do ogłoszenia amnestii, ale ogólnie powstanie zostało stłumione, zaś na obszarze plebiscytowym wciąż panowały siejące terror wobec ludności polskiej - niemiecka straż graniczna Grenzschutz oraz liczne inne bojówki.
Powstania_śląskie -

Drugie powstanie śląskie

II powstanie pod wodzą Wojciecha Korfantego wymierzone było właśnie w niemiecką dominację we władzach administracyjnych i bezpieczeństwa. Niemal od razu objęło swym zasięgiem cały obszar Górnego Śląska. Wstrzymania walk zażądała Komisja Międzysojusznicza, ale Korfantemu udało się uzyskać dostęp Polaków do tymczasowej administracji oraz udział organach bezpieczeństwa. W ten sposób cele powstania zostały osiągnięte, zaś Polacy uzyskali znacznie lepsze warunki do kampanii przed plebiscytem.

Trzecie powstanie śląskie

III Powstanie, również pod wodzą charyzmatycznego przywódcy Wojciecha Korfantego miało na celu poprawę niekorzystnej dla Polaków interpretacji wyników plebiscytu. Na mocy bowiem postanowień traktatu wersalskiego decyzję, do jakiego państwa należeć będzie Górny Śląsk, oddano w ręce ludności mającej się wypowiedzieć w Plebiscycie. Większość ludności (59,6%) opowiedziała się za Niemcami. Duże znaczenie dla wyników plebiscytu miały głosy Niemców, którzy w chwili głosowania mieszkali poza Górnym Śląskiem (ok. 180 000 osób). Jednakże trzeba tu wyjaśnić, że osoby te zostały dopuszczone do głosowania wyłącznie na żądanie strony polskiej, która liczyła przede wszystkim na głosy Ślązaków zamieszkałych w Polsce oraz poparcie dużej części polskojęzycznej emigracji śląskiej, żyjącej na terenie Westfalii. Szanse Polaków na korzystny wynik miała również poprawić decyzja, iż w głosowaniu nie mogły wziąć udziału osoby mieszkające wprawdzie na Śląsku, ale przybyłe tu dopiero po roku 1904. W okresie boomu gospodarczego przed I wojną światową na Śląsku osiedlało się bowiem wielu Niemców, którzy potrzebni byli w administracji gwałtownie rozwijających się miast, oraz w przemyśle, gdzie brakowało wysokowykwalifikowanej kadry technicznej.
Kampania plebiscytowa toczyła się w atmosferze terroru stosowanego zarówno przez organizacje niemieckie jak i polskie. W wyniku różnego rodzaju zamachów, napadów i walk w okresie tym zginęło po obu stronach prawie 3000 osób.
III powstanie śląskie wybuchło w nocy z 2/3 maja 1921 r. Z jego przebiegiem wiąże się wiele kontrowersji co do polityki Korfantego, który, nie wierząc w powodzenie powstania (widział je jedynie jako zbrojną manifestację) nakazał wstrzymanie walk, gdy do Polaków należała jeszcze inicjatywa na froncie. Zwolennikiem kontynuowania walk był m.in. płk. Maciej Mielżyński. Obrońcy Korfantego wskazują, że sukcesy powstańcy odnosili w starciach ze słabo uzbrojonymi formacjami Grenzschutzu i miejscowymi bojówkami niemieckimi, natomiast nie mogli mieć szans w starciu z regularną armią niemiecką. Tymczasem Polska zaangażowana w konflikty na wschodzie nie potrafiła zdecydowanie poprzeć walki powstańców, a rząd polski zdecydowanie odciął się od odpowiedzialności za zryw, przez co kontynuacja walki jedynie pogorszyłaby pozycję powstańców. Ostatecznie w 1922 roku podpisano w Genewie dość korzystną dla Polski konwencję w sprawie Śląska, wg której obszar przyznany Polsce powiększony został do ok. 1/3 spornego terytorium. Konwencja była też bardzo korzystna dla Polski jeśli chodzi o istniejące na nim obiekty przemysłowe. Polsce przypadło 50% hutnictwa i 76% kopalń węgla. Miało to ogromne znaczenia dla gospodarczego bytu II Rzeczypospolitej. Na obszarze przyznanym Polsce mieszkało 736 tys. Polaków i 260 tys. Niemców. Natomiast po stronie niemieckiej 532 tys. mieszkańców stanowili Polacy a Niemcy 637 tys. Tak więc cel powstania został w dużej mierze osiągnięty.

Literatura: H. Zieliński, Rola powstania wielkopolskiego oraz powstań śląskich w walce o zjednoczenie ziem zachodnich z Polską (1918-1921)


w: Droga przez Półwiecze


Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.