Powiat tarnogórski - znajduje się w środkowej części województwa śląskiego. Zajmuje obszar 643 km2 i zamieszkuje go prawie 139 tys. (dane z 30 VI 2004) mieszkańców.
Powiat tarnogórski
(Herb powiatu tarnogórskiego) (Flaga urzędowa powiatu tarnogórskiego)
Motto: brak
Województwo Śląskie
Siedziba powiatu Tarnowskie Góry
Starosta powiatu Józef Korpak
Powierzchnia 643 km²
Populacja 139 000 mieszkańców
Numer kierunkowy (+48) 32
Tablice rejestracyjne STA
Strona internetowa powiatu

Powiat dzieli się na 9 gmin, w tym 4 o statusie miasta: Tarnowskie Góry (siedziba władz powiatu), Kalety, Miasteczko Śląskie, Radzionków oraz 5 o statusie gmin wiejskich: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.

Charakterystyka powiatu

Obszar bardzo silnie zaludniony (216 mieszk. na km2) i zurbanizowany (68,7% ludności w miastach).
Powiat położony na pograniczu Zagłębia Węglowego (GOP-u), południowa część silnie uprzemysłowiona (Tarnowskie Góry, Radzionków), północno-zachodnie tereny mają charakter rolniczo-leśny (51,7% powierzchni powiatu to Lasy Lubliniecko-Świerklanieckie);
Powiat leży w obrębie dwóch regionów, część północno-zachodnia w obszarze Niziny Śląskiej (dolina Małej Panwi i Stoły), pozostała część na obszarze Wyżyny Śląskiej. Najbardziej charakterystyczną formą jest Grzbiet Tarnogórski, składający się z odosobnionych wzgórz skalistych (najwyższe to Księża Góra 353,5 m n.p.m.). Główne rzeki: Mała Panew, Drama (dorzecze Odry) i Brynica (dorzecze Wisły), na tej ostatniej sztuczny zbiornik Kozłowa Góra, inne zbiorniki wodne to: Nakło-Chechło, Zielona.
W południowej części powiatu (okolice Radzionkowa) znajdują się złoża węgla kamiennego. Przemysł skupiony jest głównie w Tarnowskich Górach; ponadto: drzewny i papierniczy (Kalety), chem. (Krupski Młyn), hutnictwo cynku i ołowiu (Miasteczko Śląskie), przetwórstwo rolno-spoż. (Radzionków); niski udział użytków rolnych – 29,1 % pow.; uprawa głównie pszenicy, jęczmienia i żyta; hodowla bydła i trzody chlewnej. Główne trasy komunikacyjne: linie kol. Chorzów-Tczew (magistrala węglowa) i Tarnowskie GóryOpole, drogi krajowe BytomKołobrzeg (nr 11) i Chałupki – Chmielnik (nr 78) (oraz projektowana autostrada A-1 OstrawaGdańsk).
Turystyczna kolej wąskotorowa z 1851 na trasie Siemianowice ŚląskieMiasteczko Śląskie. Na terenie Powiatu w gminie Ożarowice znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice (ponad 200 tys. pasażerów rocznie). Muzea w Tarnowskich Górach (Muzeum Miejskie) i Radzionkowie (Muzeum chleba); ośrodki wypoczynkowe (Kalety, Świerklaniec), jeździeckie (Kalety, Krupski Młyn, Tarnowskie Góry, Zbrosławice).
Zabytki (zamki, pałace, kościoły) w miastach oraz w wielu wsiach (m.in. Brynek, Kamieniec, Kopienica, Łubie, Miedary-Kopanina, Nakło Śląskie, Szałsza, Świerklaniec, Tworóg, Wilkowice, Zbrosławice), zabytki techniki (Kopalnia Zabytkowa Rud Srebronośnych, Sztolnia „Czarnego Pstrąga”, i in. w: Tarnowskie Góry, Krupski Młyn, Niezdara, Tąpkowice, Tworóg, Żyglinek).
Powiat_tarnogórski -

Historia ziemi i powiatu

Najstarsze ślady pobytu człowieka np. narzędzia krzemienne i ceramika, na terenie Powiatu Tarnogórskiego pochodzą z ok. 10 - 4 tys. lat p.n.e. z terenów dzisiejszych Tarnowskich Gór i Ożarowic. Najstarszą osada w okolicy Repty (dziś dzielnica Tarnowskich Gór) po raz pierwszy wspomniano w bulli papieskiej z 1201 r. Od 1327 r. tereny te wraz z całym księstwem bytomskim przeszły pod władanie królów Czech. Od 1526 roku władcami byli Habsburgowie. Odkrycie w okolicach Tarnowic złoża kruszców srebronośnych było przyczyna powstania osady górniczej, która szybko zdobyła dominująca pozycję w regionie i przekształciła się w miasto Tarnowskie Góry. Wydany przez księcia opolskiego Jana II Dobrego i księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego von Ansbach "Ordunek Gorny" w 1528 r. stał się podstawą pomyślnego rozwoju miasta, które stało się tym samym kolebką nowożytnego zagłębia przemysłowego na Górnym Śląsku.
Wraz z rozwojem gospodarczym przybywało rezydencji magnackich i szlacheckich: kompleks pałacowo - parkowy w Świerklańcu, zamki w Tarnowicach Starych, Reptach, Ptakowicach, Wilkowicach, Zbrosławicach itd.
Po trzech wojnach śląskich w połowie XVIII w. Ziemia Tarnogórska - tak jak i większość Śląska - dostała się pod władanie Hohenzollernów i stałą się częścią Królestwa Pruskiego.
26 listopada 1741 r. król pruski Fryderyk II Wielki wydał ordonans nakazujący wydzielenie powiatów (niem. Kreis) i podporządkowanie ich starostom (niem. Landrat). Stolicą utworzonego wówczas powiatu formalnie był Bytom, ale faktyczną siedzibą władz Tarnowskie Góry.
Ponownym rozwój gospodarczy tych ziem związany jest z inwestycjami i działalnością hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena. To z jego inicjatywy powstała na ziemie tarnogórskiej m.in. kopalnia "Fryderyk" i huta "Fryderyk". Do odwadniania kopalni sprowadzono z Anglii maszynę parową. Fakt jej uruchomienia stał się głośny w całej Europie i tutaj zaczęła się jej wielka światowa kariera.
W 1818 r. władze powiatu przeniesiono do Bytomia. Ustawą z dnia 27 marca 1873 r. z północnej części powiatu bytomskiego utworzono powiat tarnogórski. W takim kształcie doczekał on końca I wojny światowej. XIX w. przyniósł ze sobą znaczny rozwój przemysłu. Huta "Fryderyk" eksportowała swoje produkty do Austrii, Rosji a nawet do Ameryki. Wraz z rozwojem przemysłu nastąpiła potrzeba budowy linii kolejowych. Początkowo Tarnowskie Góry uzyskały połączenie z Bytomiem, a potem z Lublińcem. Liczba ludności miasta przekroczyła 11 tys.
Po I wojnie światowej ziemia tarnogórska została w 1922 r. podzielona między Niemcy i II Rzeczpospolitą. Polski powiat tarnogórski obejmował 254,25 km2 i liczył ponad 66 tys. mieszkańców. Zaczęły powstawać nowe fabryki: fabryka papieru w Boruszowicach, huta cynku w Radzionkowie, fabryka chemiczna w Sowicach.
W czasie II wojny światowej Tarnowskie Góry, jak i całe międzywojenne województwo śląskie, zostały włączone do III Rzeszy. Na mocy rozporządzenia nadprezydenta prowincji górnośląskiej z 4 listopada 1941 r., "były polski powiat tarnogórski" od 1 kwietnia 1942 r. stał się częścią niemieckiego powiatu Beuthen-Tarnowitz. Siedzibą władz powiatowych pozostały Tarnowskie Góry.
Po wojnie przywrócono podział sprzed 1939 r., który został zatwierdzony decyzją wojewody śląsko-dąbrowskiego 27 listopada 1945 r. Całość ziemi tarnogórskiej została włączona do Polski i znajdowała się w granicach województwa śląsko-dąbrowskiego (później katowickiego). Poważniejsze zmiany przeprowadzono w latach 1951-1956 gdy dołączono tereny z dawnego powiatu bytomskiego, gliwickiego i będzińskiego.
Powiaty zlikwidowano 1 czerwca 1975 r. wprowadzając dwustopniowy podział administracyjny na gminy i województwa.
W 1998 r. Sejm RP uchwalił ustawę o nowym podziale administracyjnym. Region znalazł się w granicach województwa śląskiego. W granicach przywróconego Powiatu Tarnogórskiego od 1 stycznia 1999 r. znalazły się następujące miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.

Starostowie tarnogórscy

Królestwo Pruskie

Starostwie bytomscy urzędujący w Tarnowskich Górach:
  • Gottlieb Christian von Rymułtowski und Kornitz - 1743 - 1761
  • Ernst von Rosteck und Goldmannsdorf - 1761 - 1771
  • Erdmann Gustaw hrabia Henckel von Donnersmarck - VI 1771 - III 1804
  • Karol Traugott hrabia Henckel von Donnersmarck - 1804 - II 1840 (1 X 1818 przeniósł się do Bytomia)

Cesarstwo Niemieckie

Starostowie tarnogórscy:
  • Barchewitz - 1873-1884 (do 1875 p.o. starosta)
1 kwietnia 1877 - starosta tarnogórski wprowadził się do nowej siedziby przy Hugostraße 2 (dziś ul. Sienkiewicza 2).
  • Baron von Varnbüler - 7 II 1884 - 1891 (do 4 XII 1884 starosta komisaryczny)
  • von Falkenhayn - 10 I 1891 - 25 VI 1898
  • baron von Tschammer und Quaritz - 1898 (p.o. starosta)
  • von Schwerin - 11 VIII 1898 - 1 IV 1905
  • Fryderyk Wilhelm hrabia zu Limburg-Stirum - 16 XI 1905 - III 1914
  • Waldemar von Brockhausen - 1 IV 1914 - 1922

II Rzeczpospolita

  • Walenty Olearczyk - 1922 - 1925
  • Sławomir Żuławski - 1925 - 1927
  • Władysław Bocheński - 1927 - 1931
  • Józef Korol - 1931 - V 1935
  • Paweł Mierzwa - V 1935 - 1939

II wojna światowa - III Rzesza

  • Alexander baron von Wangenheim - 2 IX 1939 - 1945

Polska Rzeczpospolita Ludowa

  • Wilhelm Dyjas - I 1945 - 20 III 1945
  • Wincenty Łukomski - III 1945 - 6 VIII 1945
  • Józef Marek - VIII 1945 - XI 1946
  • Józef Grzegorzek - XI 1946 - 1948
  • 1 VI 1975 - zniesienie podziału na powiaty.

III Rzeczpospolita

  • Antoni Jankowski - 1 I 1999 (wybrany 10 XI 1998) - 19 XI 2002
  • Józef Burdziak - 19 XI 2002 - 8 XI 2003
  • Józef Korpak - od 8 XI 2003

Powiaty partnerskie

Linki

Strona www Starostwa Powiatowego w Tarnowskich Górach

Wybrana literatura

A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Herb i barwy Powiatu Tarnogórskiego, Tarnowskie Góry 2002
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.