Od 1918 roku w stosunkach między oboma państwami dochodziło do konfliktów wokół kilku spornych terenów: Śląska Cieszyńskiego, Orawy, Spiszu a po II wojnie światowej także Ziemi Kłodzkiej i raciborskiej.

Śląsk Cieszyński

Największy konflikty graniczny dotyczył ziem Śląska Cieszyńskiego i rozgrywał się w kilku etapach, głównie między rokiem 1918 a 1938.
5 listopada 1918 roku w wyniku uzgodnień lokalnych rad: polskiej Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego i czeskiej (Český Národní Výbor pro Slezsko) mieszany narodowościowo teren Śląska Cieszyńskiego został podzielony według kryterium etnicznego z zastrzeżeniem, że tę umowę muszą zaakceptować rządy centralne. Ustaleń tych nie uznały władze czeskie w Pradze i zażądały wycofania oddziałów polskich, aby uniemożliwić przeprowadzenie w polskiej strefie wyborów do sejmu. Wobec odmowy 26 stycznia 1919 roku wojska czeskie korzystając z zangażowania Polski w walki na wschodzie, zajęły ziemie Śląska aż za Wisłę.
3 lutego 1919 władze czeskie zgodziły się w Paryżu pod naciskiem przedstawicieli Ententy na ogłoszenie plebiscytu. Jednak latem 1920 r. podczas ofensywy Tuchaczewskiego na Warszawę, minister spraw zagranicznych Edward Benesz wymusił podział Śląska Cieszyńskiego wzdłuż linii rzeki Olzy oraz spornych terenów Spisza i Orawy. W tej sytuacji planowany plebiscyt został odwołany w lipcu 1920 przez obradującą w Paryżu Radę Ambasadorów.
44 procent terenu przypadło Polsce, większość ziem wraz ze 150-tysięczną mniejszością polską Czechosłowacji. Powstało tym samym zamieszkane w większości przez Polaków tzw. Zaolzie - część powiatów frydeckiego, frysztackiego i cieszyńskiego wraz z połową Cieszyna (Tešin). Nieprzychylna mniejszości polskiej polityka władz czeskich doprowadzała do konfliktów narodowościowych i emigracji części polskich działaczy.
Jedną z głównych przyczyn sporu była kolej z Bogumina (koło Ostrawy) do Koszyc (wschodnia Słowacja), co wtedy było jedynym strategicznym połączeniem Czech i Moraw ze Słowacją (samochody i szosy były wtedy w powijakach, inna kolej nie istniała). Kolej była wtedy ważna do szybkiego przerzucania wojsk, gdyż obawiano sie ataku Węgier na Słowację.
Kolejny etap konfliktu rozegrał się w 1938 r., kiedy korzystając z nacisków, jakie Adolf Hitler wywierał na Czechosłowację, władze polskie rozpoczęły realizację przygotowywanych od 1934 r. planów rozwiązania siłowego (Komitet Siedmiu przy Sztabie Generalnym). 21 września wysunięto żądanie oddania polskiej części Zaolzia (ultimatum 30 września). Żądaniom towarzyszyła koncentracja na granicy tzw. Samodzielnej Grupy Operacyjnej Śląsk (dow. gen. Władysław Bortnowski), dywersje przygraniczne (ataki na posterunki i urzędy) i kampania propagandowa - w Katowicach powstały Legion Zaolziański oraz Komitet Walki o Śląsk Zaolziański. Rząd czechosłowacki ugiął się przed ultimatum 1 października, oddziały polskie wkroczyły na Zaolzie następnego dnia, zajmując jednocześnie leżącą na Słowacji, a będącą kiedyś częścią Śląska, Ziemię Czadecką z miejscowoscią Czadca. W tym czasie Niemcy zajmowały Sudety oraz Śląsk Opawski z krajem hulczyńskim.
Sprawa Zaolzia powróciła także po II wojnie światowej, w czasie której było ono wcielone - jako dawne posiadłości habsburskie - do tzw. Wielkich Niemiec (zostały częścią prowincji Oberschlesien - rejencji katowickiej). W 1945 roku mimo polskich starań (patrz niżej Ziemia Kłodzka) tereny te pozostały przy Czechosłowacji.

Orawa

Przed I wojną światową cała Orawa należała do Austro-Węgier (a wcześniej do Węgier), górną Orawę jednak zamieszkiwała ludność polska. Początkowo Rada Ambasadorów planowała przeprowadzenie tu plebiscytu.
Podział etniczny na Orawie odzwierciedlał także podział religijny, Górna Orawa z ośrodkiem w Trzcianie była katolicka, zaś Dolna skupiona wokół Dolnego Kubina protestancka.
W 1920 walcząca z ofensywą Tuchaczewskiego Polska uległa naciskom Benesa i zgodziła się dokonac podziału terenu bez plebiscytu. Konferencja Ambasadorów uznała te ustalenia i zrezygnowała z plebiscytu. Polsce przypadła część terenu Górnej Orawy - łącznie 12 wsi z Jabłonką.

Spisz

Początkowo ententa przekazała większą część Spiszu Słowacji w 1918. Jednak w 1920 północno-zachodni Spisz (łącznie teren 195 km2) przypadł Polsce.
Konflikt przygasał i wybuchał do roku 1925, kiedy ustalono stałą granicę. W 1938 doszło jednak do korekty - Polska przejęła od Słowacji miejscowości Jaworzyna Spiska i Podspady. Po wybuchu II wojny światowej całość Spiszu hitlerowcy przekazali Słowacji, będącej satelitą III Rzeszy.

Ziemia Kłodzka i Raciborszczyzna

Teren dawnego czeskiego hrabstwa kłodzkiego nie jest częścią Śląska. Po wojnach śląskich ze względu na swe strategiczne znaczenie obronne wraz z ogromną większością Śląska został na mocy pokoju wrocławskiego odebrany Habsburgom przez Prusy (od 1871 w granicach Niemiec).
Po zakończeniu II wojny światowej Czesi wystąpili z pretensjami do Ziemi Kłodzkiej oraz powiatów prudnickiego, głubczyckiego, raciborskiego i kozielskiego - na tych terenach żyła wciąż niewielka liczba Czechów (okolice Lewina Kłodzkiego i Kudowy) i Morawian (powiaty głubczycki i raciborski, np. w Grodźcu koło Ozimka).
W czercu 1945 roku doszło do ruchów czeskich wojsk na Kłodzko (do Międzylesia wysłany został pociąg pancerny) oraz Racibórz, w okolicach którego mieszkała pewna ilość ludności morawskiej. W ramach kontrposunięcia rząd polski koncentrował oddziały na linii Olzy. Spodziewano się bowiem uzyskać od Czechosłowacji koncesje terytorialne na Śląsku Cieszyńskim kosztem Ziemi Kłodzkiej (rokowania praskie 16-25 lutego 1946), jednak ostatecznie nie udało się uzgodnić żadnej wymiany. Wobec nacisków Moskwy doszło do wycofania się czeskich wojsk za linię rzeki Opawy. W maju strona czeska poszerzyła swoje żądania o port rzeczny w Koźlu, Głuchołazy oraz tereny wałbrzyskiego i jeleniogórskiego.

Zakończenie

10 marca 1947 roku pod naciskiem Moskwy doszło do podpisania układu o przyjaźni między Polską a CSRS, jednak kwestie graniczne (Ziemia Kłodzka, Zaolzie) pozostawiał on nieuregulowane. Dopiero 13 czerwca 1958 rządy PRL i CSRS podpisały porozumienie zamykające spory graniczne i zatwierdzające:
  • na Śląsku Cieszyńskim polsko-czeską granicę z 1920 roku
  • na Spiszu linię ustaloną w 1924 roku
  • w pozostałej części linię graniczną sprzed roku 1938 z Ziemią Kłodzką po jej północnej - wówczas już polskiej - stronie.
Czescy Morawianie żyjący na Śląsku w okolicy Raciborza i Opola (Grodziec k/Ozimka) oraz Czesi z Kotliny Kłodzkiej zostali przymusowo wysiedleni w tym samym czasie, co niemiecka ludność Śląska, choć ustalenia Wielkiej Trójki mówiły jedynie o wysiedleniu ludności niemieckiej.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.