Dodaj materiały

Polska


Polska - państwo położone w środkowej części Europy nad Morzem Bałtyckim, należące do Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, Słowacją, Ukrainą, Białorusią, Litwą i Rosją.

Etymologia nazwy kraju

Nazwa Polska wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie można tłumaczyć jako "mieszkający na otwartych polach". Można przypuszczać, że głównym zajęciem tego plemienia była uprawa roli, w odróżnieniu od innych plemion np. Wiślan i Mazowszan, zamieszkujących tereny lesiste.
W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae. Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku. Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską. A dla kontrastu ziemie południowe Małopolską.
Inne nazwy Polski (Lechia, tureckie Lechistan, litewskie Lenkija) i Polaków (ruskie Lach, węgierskie Lengyel) wywodzi się od nazwy plemienia Lędzian, które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w obecnej południowo-wschodniej części Polski.
Zobacz też  Wikisłownik  nazwa Polska w różnych językach świata.

Symbole narodowe

Zgodnie z konstytucją z 2 kwietnia 1997 symbole narodowe Rzeczypospolitej Polskiej to: Polska nie ma oficjalnej dewizy. Zamiast niej na wielu sztandarach i odznaczeniach, zarówno wojskowych jak i innych organizacji, widnieją słowa "Bóg, Honor, Ojczyzna", "Honor i Ojczyzna", "Żywią y bronią" lub "Za wolność waszą i naszą". Podobną rolę pełnią też czasem pierwsze słowa hymnu: "Jeszcze Polska nie zginęła", czy też "Roty": "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród".

Ustrój polityczny

Polska jest republiką, demokracją parlamentarną. Zasady funkcjonowania państwa określa konstytucja z 2 kwietnia 1997 roku.
Święta narodowe w Polsce to: Święto Niepodległości Polski przypadające w dniu 11 listopada, w rocznicę odzyskania niepodległości po rozbiorach oraz Święto Konstytucji 3 Maja (1791).

Przestrzeganie praw i swobód

Wolność i demokracja:
W raporcie Freedom in the World 2005, ogłoszonym przez Freedom House, Polska została zakwalifikowana do kategorii państw „Wolne” ze wskaźnikiem 1,0 (najwyższy) w 7-stopniowej skali Freedom in the World 2005 (s. 21)
Raport „Freedom in the World” jest efektem monitorowania przez organizację Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzyszeń) w 192 krajach i 14 największych terytoriach zależnych i spornych. Raport ocenia państwa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Częściowo wolne" i "Bez wolności" Raporty są opracowywane od 1972 roku.
Wolność prasy i mediów:

Organy władzy

władza ustawodawcza
władza wykonawcza
władza sądownicza
organy kontroli państwowej i ochrony prawa
inne ważne instytucje państwowe

Życie polityczne w Polsce


Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IV kadencji

Dnia 8 kwietnia 2005 roku podział mandatów wyglądał następująco:
Oprócz tego 38 posłów jest niezrzeszonych.

Podział administracyjny

Zobacz więcej  Podział administracyjny Polski

Od 1 stycznia 1999 roku obowiązuje trzystopniowy podział administracyjny kraju na województwa, powiaty i gminy.
Województwa:
Podział administracyjny Polski od 1999
r.

Demografia

Zobacz też  Demografia Polski
-2003W okresie kształtowania się państwowości Polska obejmowała swym zasięgiem ziemie o powierzchni ponad ćwierć miliona km² z przeszło milionem mieszkańców. Za czasów Kazimierza Wielkiego obszar państwa (około 270 tys. km²) zamieszkiwało ponad 2,5 miliona osób. Dopiero unia z Litwą przyniosła radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czasów Batorego obszar państwa zbliżył się do 1 miliona km², zaś ludność w końcu XVI wieku prawdopodobnie osięgnęła 9 milionów. W chwili utraty niepodległości wielonarodowościowe państwo liczyło co najmniej 13-14 milionów mieszkańców, przy czym przez cały okres wspólnej państwowości z Litwą znaczną część stanowiły osoby posługujące się innym językiem niż polski (w końcu XVIII wieku było to 60%). Po odzyskaniu niepodległości w granicach Polski znalazło się kilka milionów osób o innej niż polska narodowości, tak więc Polska przed II wojną światową była krajem wielonarodowościowym, gdzie mniejszości stanowiły około 30% ludności. W okresie między 1921 rokiem a wybuchem wojny liczba ludności wzrosła z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawiły, że Polska jest krajem nieomalże jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszości narodowościowe nie przekraczają 4% ludności.
Polacy należą do ludów słowiańskich. Posługują się językiem polskim, należącym do rodziny języków słowiańskich. Język ten jest językiem urzędowym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszościom narodowym używanie ich własnych języków, zwłaszcza na obszarach, gdzie występują ich większe skupiska. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszkańców Polski używa w domu języka polskiego. Najbardziej popularne języki mniejszości to: niemiecki, kaszubski, ukraiński, białoruski, cygański, rosyjski, litewski i łemkowski.

Statystyki demograficzne


(2005)
Liczba ludności38 635 144
Ludność według wieku
0 - 14 lat16,7% (mężczyzn 3 319 176; kobiet 3 150 859)
15 - 64 lat70,3% (mężczyzn 13 506 153; kobiet 13 638 265)
ponad 64 lata13% (mężczyzn 1 912 431; kobiet 3 108 260)
Średnia wieku
W całej populacji36,43 lat
Mężczyzn34,52 lat
Kobiet38,49 lat
Przyrost naturalny0,03% %
Współczynnik urodzeń10,78 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów10,01 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji-0,49 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat1,05 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat0,99 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat0,62 mężczyzn/kobiet
w całej populacji0,94 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji8,51 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej9,59 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej7,37 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji74,41 lat
Mężczyzn70,3 lat
Kobiet78,76 lat
Rozrodczość1,39 urodzeń/kobietę
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS0,1% (2001)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS14 000 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS100 (2001)

Według Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO), 2003:
  • Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia dla całej populacji: Polska zajmuje 28 miejsce w Europie (na 52, łącznie z azjatyckimi państwami b. ZSRR). W całej populacji: 75 lat, w tym: mężczyźni 71 lat, kobiety 79 lat. WHO1
  • Pod względem oczekiwanej długości życia mężczyzn, Polska jest również na 28 miejscu w Europie. WHO2
  • Śmiertelność chłopców poniżej 5 roku życia: 25 miejsce w Europie (7 na 1000; dziewczynki 9 na 1000). WHO3
  • Śmiertelność dorosłych mężczyzn (15-59 lat): 20 miejsce w Europie (202 na 1000; kobiety 81 na 1000). WHO4
  • Oczekiwane dalsze trwanie życia w zdrowiu osób w wieku 60 lat (2002): 28 miejsce w Europie. Mężczyźni: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. WHO5

Miasta Polski

Największym miastem Polski jest stolica - Warszawa. Inne większe miasta to:
Zobacz też  miasta w Polsce, spis miast powiatowych według ludności, spis miejscowości w Polsce, Związek Miast Polskich, powierzchnia polskich miast, polskie tablice rejestracyjne (wikisource), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Religie i wyznania

Polska jest nazywana krajem katolickim. Ok. 90% mieszkańców jest ochrzczonych w obrządku rzymskokatolickim. Nieco ponad 100 tys. wyznawców liczy kościół greckokatolicki. Wśród innych zakorzenionych w Polsce wyznań chrześcijańskich wyróżniają się liczebnie prawosławie z co najmniej 700 tysiącami wyznawców, oraz protestantyzm podzielony na kilkanaście konfesji (w sumie blisko ćwierć miliona). Świadkowie Jehowy liczą ponad 100 tys. wierzących. Z dużej w czasach przedwojennych grupy wyznawców judaizmu pozostała niewielka kilkutysięczna wspólnota. Trzy wyznania mają swoje źródła w Polsce, tzn. powstały w kraju lub w środowiskach polskich za granicą - są to mariawityzm, kościół polskokatolicki oraz kościół greckokatolicki.
Zobacz też  Wyznania w Polsce.

Geografia

Zobacz więcej  Geografia Polski

Granice współczesnej Polski ukształtowały się w roku 1945, po zakończeniu działań wojennych. W stosunku do 1939 roku granice państwa zostały przesunięte na zachód, kosztem obszarów położonych na wschodzie. Po 1945 roku dokonano dwóch korekt terytorialnych:
Długość granic Polski wynosi 3582 km, w tym 528 km przypada na wybrzeże Morza Bałtyckiego.Graniczy z następującymi państwami:
Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod względem powierzchni oraz 8. pod względem liczby ludności.
W wymiarze północ-południe Polska rozciąga się na długości 649 km, to jest 50 i 50'. Powoduje to różnicę w długości trwania dnia między północną i południową częścią Polski. Latem na północy dzień jest dłuższy o ponad godzinę niż na południu, zimą — odwrotnie. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość Polski wynosi 689 km, co w miarze kątowej daje 100 01'.
Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego, jest to czas słoneczny południka 150.
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Polski:
Geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek koło Łęczycy. W pobliżu Warszawy znajduje się geometryczny środek Europy. Przez Polskę przebiega również granica pomiędzy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozczłonkowaną przez morza wewnętrzne Europą Zachodnią.
Najdłuższe rzeki w Polsce to:
  • Wisła (1047 km)
  • Odra (854 km, w tym na terenie Polski 742 km)
  • Warta (808 km)
  • Bug (772 km, w tym na terenie Polski 587 km)

Zobacz też: polskie przejścia graniczne

Budowa geologiczna

Na obszarze Polski stykają się 3 wielkie jednostki tektoniczne:
  1. platforma prekambryjska wschodniej Europy (wschodnia i północno-wschodnia Polska), a więc Niż Wschodnioeuropejski.
  2. platforma paleozoiczna środkowej i zachodniej Europy (Pozaalpejska Europa Środkowa). Spod pokrywy osadowej tej platformy wyłaniają się części górotworów kaledońskich i hercyńskich (Sudety Zachodnie i Wschodnie, Góry Świętokrzyskie).
  3. alpidy (Karpaty z Podkarpaciem).

Ukształtowanie powierzchni

Przeważającą część obszaru Polski zajmują tereny nizinne wschodniej części Niżu Środkowoeuropejskiego, a średnie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m. Krainy geograficzne ułożone są równoleżnikowo (pasowo) przechodząc od terenów nizinnych na północy i w Polsce centralnej do terenów wyżynnych i górskich na południu. Najwyższym punktem kraju są Rysy - szczyt w Tatrach - 2499 m n.p.m., najniżej położonym punktem jest depresja na Żuławach Wiślanych - -1,8 m n.p.m.
Zobacz:

Przyroda Polski

Flora Polski


Fauna Polski


Ochrona przyrody w Polsce


Zobacz też:

Historia

Zobacz więcej  Historia Polski

Krainy historyczne Polski


Zobacz więcej  Województwa historyczne i aktualne

Gospodarka

Jednostka monetarna: 1 złoty = 100 groszy.

Polska w rankingach

1) Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2004 (Human Development Index, HDI) - wskaźnik stosowany przez Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych: Polska zajęła 37 miejsce na 177 w grupie krajów wysoko rozwiniętych. Lokaty naszych sąsiadów: Niemcy 19., Czechy 32., Słowacja 42., Ukraina 70., Białoruś 62., Litwa 41., Rosja - 57. miejsce.
2) Wskaźnik Jakości Życia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 48 miejsce na 111 Ranking, s. 4.
3) Wskaźnik Wolności Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom, Heritage Foundation i "The Wall Street Journal"): podobnie jak większość "starej" UE, Polska została zakwalifikowana do grupy państw o "w zasadzie wolnej gospodarce" i zajęła 41 miejsce, za Japonią (39.), przed Francją (44.) i Koreą Pd. (45.) Ranking od s. 9, mapa wolności gospodarczej na świecie.
4) Wskaźnik Konkurencyjności Gospodarki
5) Wskaźnik Percepcji Korupcji 2004 (Corruption Perceptions Index 2004, Transparency International): 67 miejsce na 146. Ranking
6) Wskaźnik Zaufania Inwestorów Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 12 miejsce. Ranking, s. 5.
7) Wskaźnik Globalizacji, obrazujący stopień integracji państw i społeczeństw ze światem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 31 miejsce na 62. Ranking, s. 4
8) Produkt krajowy brutto
  • Pod względem wielkości PKB Polska jest:
  • PKB na 1 mieszkańca (przy zachowaniu parytetu siły nabywczej) wynosi:
    • wg jednych źródeł (2004) 12.000 USD (57 miejsce na świecie wśród niepodległych państw). World Factbook
    • wg innych źródeł (prognoza na 2005): 13.275 USD (51 miejsce na świecie wśród niepodległych państw) ang. Wikipedia za MFW
  • Wzrost PKB (2004): 5,3% GUS
  • W strukturze PKB (2003) udział rolnictwa wynosi 3%, przemysłu 31%, usług 66% World Factbook

9) Inflacja w 2004 wyniosła 3,5% GUS
10) Bezrobocie (maj 2005): 18,3 %, ok. 2,8 mln osób GUS).
11) Ludność poniżej ustawowej granicy ubóstwa (2004): 19,2% GUS (zobacz też: Zasięg ubóstwa w Polsce).
12) Handel zagraniczny (2004)
  • Eksport: 73,78 mld USD. Eksportuje się głównie: maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,4%, towary przemysłowe (surowcowe) 23,7%, różne wyroby przemysłowe 15,2%, żywność i zwierzęta żywe 7,6%, do: Niemiec 30,1%, Włoch 6,1%, Francji 6,0%, Wielkiej Brytanii 5,4%, Czech 4,3%, Holandii 4,3%, Rosji 3,8%.
  • Import: 88,16 mld USD. Importuje się maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,7%, towary przemysłowe (surowcowe) 21%, chemikalia 14%, paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 9,1%, różne wyroby przemysłowe 8,3% (2004), z: Niemiec 24,4%, Włoch 7,9%, Rosji 7,2%, Francji 6,7%, Chin 4,6%, Czech 3,6%, Holandii 3,5%.

Komunikacja


Transport samochodowy

Polska nie dysponuje dobrym stanem dróg. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nierównomierne. Najważniejsze drogi prowadzą: z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zieloną Górę, Gorzów Wielkopolski i Szczecin na przeprawę promową do Szwecji i Danii ze Świnoujścia (E65 - droga krajowa nr 3); z granicy polsko-niemieckiej w Świecku przez Poznań i Warszawę do granicy z Białorusią w Terespolu i dalej do Mińska i Moskwy (E30 - droga krajowa nr 2); z granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wrocław, Opole, Katowice, Kraków i Rzeszów do granicy ukraińskiej w Medyce i dalej do Kijowa (E40 - droga krajowa nr 4). Dużą rolę odgrywać może też w przyszłości trasa E75 z Gdańska do granicy czeskiej w Cieszynie, czyli planowana autostrada A1, oraz droga E67 przebiegająca przez całą Polskę - od granicy z Litwą w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie Zdrój. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma się stać częścią tzw. arterii "via baltica" łączącej Litwę, Łotwę i Estonię z Europą Południową i Zachodnią.
Drogi odgrywają duże znaczenie, ponieważ ponad 85% ładunków jest przewożonych ciężarówkami. Oprócz tego przez Polskę porusza się wiele jadących po towary do Europy Zachodniej ciężarówek z krajów wschodniej części kontynentu - Estonii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Rosji, Ukrainy i innych państw.
Zobacz też:

Kultura

Zobacz: Kultura Polski






Zobacz też


Linki zewnętrzne
reklama
Publikacja jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU Wolnej Dokumentacji w wersji 1.1 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.

Nadchodzi nowe!, czytaj na:
(C) Copyright 2006-2010 by Web Fusion Technology / all right reserved
reklama | kontakt | mapa stron | moje konto | plugin