Podział logiczny - proces myślowy polegający na dobieraniu do zakresu jakiejś nazwy zakresów podrzędnych, które mają dwie cechy:
  • wzajemnie się wykluczają
  • razem tworzą zakres nadrzędny
Zakres nadrzędny (rodzaj), dla którego dobierane są zakresy podrzędne (gatunki), nosi nazwę zakresu dzielonego (łac. totum divisionis), natomiast dobrane zakresy podrzędne określa się mianem członów podziału (łac. membra divisionis). Podział następuje według jakiegoś doraźnie wybranego kryterium podziału.
Inaczej ujmując, jest to podział zbioru elementów na części zwane podzbiorami, przy czym podział logiczny jest:
  • rozłączny - podzbiory nie mają elementów wspólnych
  • wyczerpujący - każdy element dzielonego zbioru należy do któregoś z członów podziału.
Wielostopniowy podział logiczny jest podstawą klasyfikacji i jest jednym z najpowszechniej stosowanych zabiegów myślowych w nauce.
Warunki poprawności podziału:
Aby podział logiczny był poprawny, konieczne jest jednoczesne spełnienie trzech warunków:
  • podział musi być dokonany według pewnej określonej zasady, czyli kryterium podziału
  • podział musi być adekwatny, czyli wyczerpujący (podział gospodarstw rolnych na gospodarstwa mające do 10 ha powierzchni i gospodarstwa mające od 10 do 50 ha powierzchni nie jest wyczerpujący, gdyż istnieją także gospodarstwa powyżej 50 ha)
  • podział musi być rozłączny (podział gospodarstw rolnych na gospodarstwa mające do 10 ha powierzchni i gospodarstwa mające od 5 ha powierzchni nie jest rozłączny, gdyż oba podzbiory częściowo się nakładają - przedział od 5 do 10 ha)
Przykłady:
  • Książki można podzielić według kryterium języka na polskojęzyczne i obcojęzyczne. Oba zakresy podrzędne (książki polskojęzyczne i książki obcojęzyczne) wzajemnie się wykluczają i razem tworzą zakres nadrzędny, czyli zbiór wszystkich książek. Dla uproszczenia wykluczamy sytuację, w której książka jest pisana częściowo po polsku, a częściowo w języku obcym.
  • Zbiór wszystkich ludzi (zakres nadrzędny) można podzielić według kryterium płci na mężczyzn i kobiety (zakresy podrzędne), przy czym oba zakresy podrzędne wzajemnie się wykluczają i razem dają zakres nadrzędny. I tutaj dla uproszczenia pomijamy niejasności natury medycznej, które w prawdziwym życiu niekiedy mają miejsce.
  • Zbiór wszystkich państw świata (zakres nadrzędny) można podzielić według kryterium liczby ludności na państwa liczące co najmniej 20 mln ludności, państwa mające co najmniej 10, ale mniej niż 20 mln ludności, oraz państwa mające mniej niż 10 mln ludności. Wszystkie trzy zakresy podrzędne, podobnie jak poprzednio, wzajemnie się wykluczają i dają razem zakres nadrzędny.

Graficzna ilustracja podziału logicznego
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.