Paweł Sudopłatow - (1907 - 1996) - generał NKWD, długoletni wysoki funkcjonariusz radzieckich służb bezpieczeństwa i wywiadu.

Dzieciństwo

Urodzony na Ukrainie w 1907 roku, w miasteczku Melitopol, uciekł z domu i jako dwunastoletni chłopiec wstąpił do Armii Czerwonej, służył m.in. w kompanii łączności.

Początek służby w organach bezpieczeństwa

Karierę w aparacie bezpieczeństwa Czeka rozpoczął w oddziale wywiadowczym jako operator i szyfrant. Na początku lat dwudziestych był młodszym oficerem w Melitopolu, zajmował się m.in. siecią informatorów złożoną z Greków i osadników niemieckich. W 1927 roku awansował i został przeniesiony do Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego ukraińskiego OGPU w Charkowie, tam poznał Emmę Kaganową, agentkę OGPU, z którą wziął ślub w 1928 roku.
W końcowych latach dwudziestych i na początku trzydziestych zajmował wiele różnych stanowisk w ukraińskim oddziale OGPU. W 1933 roku mianowany starszym inspektorem zajmującym się awansami i kadrami.

Zamach na J. Konowalca

W 1935 roku przebywał m.in. w Finlandii, Niemczech, Paryżu, gdzie zajmował się infiltracją ukraińskich nacjonalistów. Zdobywszy zaufanie przywódcy ogranizacji ukraińskich nacjonalistów Jewhena Konowalca, zabił go, dokonując zamachu w Rotterdamie 23 maja 1938 roku. Wręczył mu bombonierkę, w której znajdował się ładunek wybuchowy, przygotowany wcześniej specjalnie na tę okazję przez specjalistów z działu technicznego NKWD.

Wojna domowa w Hiszpanii

Po udanym zamachu na Konowalca, przeniósł się do Hiszpanii, gdzie trwała właśnie wojna domowa, w której potajemie czynny udział brał Związek Radziecki, wspierając wojska republikańskie. W Hiszpanii prowadził działania partyzanckie, jako polski ochotnik w oddziale zorganizowanym i dowodzonym przez radziecką placówkę NKWD w Barcelonie. Brał udział także w transporcie hiszpańskiego złota, które zostało załadowane na radziecki statek, który wyruszył w kurs z Hiszpanii do Związku Radzieckiego, dokładnie mówiąc do Odessy.

Zamach na Lwa Trockiego

Po powrocie z Hiszpanii zajmował się planowaniem zamachu na Lwa Trockiego, politycznego przeciwnika Stalina. Akcja zamachu wykonana w Meksyku 20 sierpnia 1940 roku przez agenta NKWD zakończyła się sukcesem. Trocki zmarł następnego dnia z powodu odniesionych ran.

II wojna światowa

Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej w 1941 roku, Paweł Sudopłatow 5 lipca 1941 roku został mianowany szefem Zarządu Zadań Specjalnych przy NKWD. Zarząd, na czele którego stał, zajmował się m.in. zadaniami specjalnymi: wywiadem na terenie objętym okupacją niemiecką, ogranizowaniem i prowadzeniem partyzantki, organizowaniem sieci agentów, przeprowadzaniem tajnych operacji mających za cel zdezinformowanie nieprzyjaciela itd.
W październiku 1941 roku Sudopłatow awansował ze starszego oficera (odpowiednik pułkownika w wojsku) do stopnia Komisarza Bezpieczeństwa Państwowego III stopnia (odpowiednik gen.ljt), nadal kierując Zarządem zadań specjalnych, który w październiku 1941 roku został powiększony i zreorganizowany w Specjalny Zarząd II NKWD, a w lutym 1942 roku w Niezależny Zarząd IV NKWD do Zadań Specjalnych i Wojny Partyzanckiej.
Sudopłatow wraz z Zarządem IV NKWD odniósł wiele sukcesów prowadząc sabotaż i partyzantkę na tyłach wroga. W swoim pamiętniku wspomina:
W czasie wojny wysłaliśmy 212 oddziałów i grup partyzanckich, liczących 7316 osób, na tyły wroga. Przeszkoliliśmy w zakresie sabotażu dla Armii Czerwonej tysiące oficerów i techników, wysłaliśmy także 3500 cywilnych agentów oraz sabotażystów.
Jednostki spadochronowe NKWD, zrzuciły dodatkowo 3000 specjalnie przeszkolonych partyzantów poza linie wroga.

Projekt Manhattan

Rząd Związku Radzieckiego został poinformowany przez swoich agentów w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, m.in. przez siatkę szpiegowską z Cambridge, o rozpoczęciu wspólnej pracy nad skonstruowaniem bomby atomowej przez USA Wielką Brytanię, i Kanadę (projekt Manhattan).
W związku z tym w 1942 roku, w ZSRR założono Komitet ds. Energii Atomowej, na czele którego stanął ówczesny szef NKWD Ławrientij Beria. Paweł Sudopłatow wchodził w skład komitetu jako Dyrektor ds. Wywiadu. W 1943 roku, dokonano reorganizacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych - NKWD, z którego wyodrębniono wywiad zagraniczny i Służbę Bezpieczeństwa, nazywając ją Ludowym Komisariatem Bezpieczeństwa Państwowego, w skrócie NKGB, specjalny Oddział "S" znany także jako "Grupa Sudopłatowa". Został on powołany do nadzorowania wywiadu atomowego w NKGB i także w GRU.
W 1943 roku Paweł Sudopłatow został także mianowany Szefem II Urzędu Specjalnego, obejmując obie funkcje naraz.
Dzięki agentom, m.in. naukowcom pracującym nad bombą atomową,: Robertowi Oppenheimerowi, Enrico Fermiemu, Leo Szilardowi, Klausowi Fuschowi, i wielu innym agentom-informatorom, prowadzonym przez "grupę Sudopłatowa" (Oddział "S"), zbudowano radziecką bombę atomową w o wiele szybszym czasie, nawet o 10 lat.
Paweł Sudopłatow w swym pamiętniku o sprawie współpracy z amerykańskimi i brytyjskimi naukowcami zanotował:
Najważniejsze dane, które umożliwiły produkcję pierwszej radzieckiej bomby atomowej, nadeszły od naukowców pracujących w Los Alamos w stanie Nowy Meksyk, nad amerykańską bombą atomową - Oppenheimera, Enrico Fermiego i Leo Szylarda.
Oppenheimer, Fermi, Szilard i sekretarka Szilarda są wymieniani w teczkach NKWD z lat 1942 - 1945 jako źródła informacji o pierwszej amerykańskiej bombie atomowej.

Wiele źródeł na temat projektu Manhattan twierdzi, że oskarżenie tych uczonych o szpiegostwo jest niesłuszne.

Lata powojenne i aresztowanie

W latach powojennych Paweł Sudopłatow zajmował się m.in. werbunkiem nowych agentów spośród arystokracji polskiej, niemieckiej. Zajmował się werbunkiem Janusza F.K. Radziwiłła, (Sudopłatow kierował również próbą zwerbowania Jerzego Sosnowskiego, oficera Oddziału II Sztabu Generalnego, który się dostał w 1939 roku w ręce NKWD.)
W 1946 roku, Sudopłatow objął stanowisko Szefa I Biura Specjalnego ds. Dywersji i Wywiadu w Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego, a po śmierci Józefa Stalina, w marcu 1953 roku, mianowano go Głównym Inspektorem Ministerstwa, lecz nigdy tego stanowiska nie sprawował.
Następnie miał objąć obowiązki ministra bezpieczeństwa na Ukrainie lub przedstawiciela MVD w Berlinie. Nie godząc się na przyjęcie owych stanowiska, za pozwoleniem Berii pozostał w Moskwie, obejmując stanowisko szefa nowo utworzonego Oddziału IX przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych - MVD, podległego bezpośrednio ministrowi.
26 czerwca 1953 roku aresztowano Ławrientija Berię, jego zastępców oraz wyższy personel oficerski.

Paweł Sudopłatow został aresztowany 26 sierpnia 1953 roku, rozkaz aresztowania podpisał Iwan Sierow. Został przewieziony na Łubiankę, gdzie osiadł jako więzień nr 8.
Mimo jego stanowczych zaprzeczeń jakoby spiskował z Berią i oświadczeń, że cała jego działalność w ogranach bezpieczeństwa w ciągu ponad 30 lat była legalna, w 1958 roku pięć lat po aresztowaniu został skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego na 15 lat więzienia.

Zwolnienie i rehabilitacja

Paweł Sudopłatow został zwolniony w 1968 roku, natychmiast starał się o rehabilitację i przywrócenie mu emerytury. Oczyszczony z wszystkich win został dopiero w 1991 roku po upadku Związku Radzieckiego.
Zmarł w 1996 roku.
Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.