Partia polityczna ("partia" od łac. pars 'część'), organizacja społeczna o określonym programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią wpływu. Partie polityczne są organizacjami o charakterze członkowskim (są korporacjami) i dla tego są zaliczane do organizacji społecznych, podobnie jak stowarzyszenia, czy związki zawodowe. Jednak parii politycznych nie zalicza się na ogół do organizacji pozarządowych, do których z kolei należą przede wszystkim stowarzyszenia i fundacje). Powodem niewłączania partii politycznych do organizacji pozarządowych jest zbyt bezpośrednie powiązanie tych pierwszych z władzą publiczną: partie są często wręcz governmental organisations - organizacjami "rządowymi". .

Rodzaje partii politycznych

Podział ze względu na strukturę organizacyjną:
  • partie masowe - skupiające dużą liczbę osób, z której wyłaniają się elity partyjne (częściej spotykana forma wśród partii lewicowych)
  • partie kadrowe - o nielicznej grupie wyspecjalizowanych członków (częściej partie prawicowe)
  • partie komitetowe - pełniące rolę komitetu wyborczego (klasyczne przykłady to amerykańskie partie: Demokratyczna i Republikańska; w Polsce zbliżoną strukturę ma Platforma Obywatelska)
Podział ze względu na charakter programu:
  • partie patronatu - mają na celu zdobycie władzy dla przywódcy i obsadzenie stanowisk państwowych przez elity partyjne
  • partie interesu - dążą do realizacji interesów pewnych grup społecznych
  • partie światopoglądowe - dążą do realizacji programu opartego na określonym światopoglądzie (religijnym, filozoficznym lub ideologicznym)
W Europie partie zwykle dzieli się na obozy zależnie od wyznawanej przez nie ideologii. Podział ten wywodzi się jeszcze z XIX wieku, kiedy między partiami występowały bardzo duże różnice. Współcześnie różnice te objawiają się w większym stopniu w nazwie i w stosowanej retoryce niż w programie. Są więc m.in.:
  • partie socjalistyczne
  • partie socjaldemokratyczne
  • partie konserwatywne - opierają swą ideologię na tradycyjnym ładzie i wartościach utrwalonych w społeczeństwie (np. Partia Konserwatywna w Wielkiej Brytanii)
  • partie liberalne - akcentują wolność jednostki, potrzebę ograniczenia władzy państwowej i jej ingerencji w życie społecznio-gospodarcze (np. Partia Liberalno-Demokratyczna w Japonii, Platforma Obywatelska w Polsce)
  • partie liberalno-konserwatywne
  • partie chadeckie
  • partie liberalno-demokratyczne
  • partie chłopskie - skupiają elektorat chłopski i reprezentują jego interesy; walczą o ubezpieczenia w rolnictwie, zrównanie praw wsi i miasta, poprawę infrastruktury wiejskiej; partie te na ogół charakteryzują się największym elektoratem, a ich powstanie jest często reakcją na rozwój systemu przemysłowego i industrializację; do najczystszych przykładów partii agrarnych można zaliczyć Polskie Stronnictwo Ludowe
  • partie robotnicze - są odpowiedzią na pojawianie się mechanizmów wyzysku związanych z rewolucją burżuazyjną; w naturalnym procesie przekształciły się w większości w partie socjaldemokratyczne, np. brytyjscy laburzyści, wywodzący się od trustów, czyli pierwszych związków zawodowych; skupiają masy robotnicze, których głównymi żądaniami są:
    • poprawa życia robotników,
    • walka o wprowadzanie zaplecza socjalnego, ubezpieczeń społecznych, bezpłatnej służby zdrowia, itp.
    • poprawa warunków pracy robotników
  • partie zielonych - silnie rozwinięte w społeczeństwach zachodnich; powstają ze względu na zagrożenie świata płynące z cywilizacyjnego rozwoju społeczeństwa; np. Zieloni 2004
  • partie narodowe
  • partie protestu - utożsamiane z populizmem politycznym, są odpowiedzią na procesy biurokratyzacji i mechanizmy państwa dobrobytu, wśród obecnych partii do takiej grupy można zaliczyć Samoobronę RP
  • partie chrześcijańsko-narodowe - to partie, które swoją ideologię opierają na autorytetach kościołów i związków wyznaniowych związanych z chrześcijaństwem, są odpowiedzią na głoszoną ideologię socjalistyczną i liberalną; powołują się na uniwersalne wartości pochodzące z religii chrześcijańskiej, utożsamiane są z ideologią konserwatywną; przykładem takiej partii może być Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe
  • partie regionalne - w związku ze scentralizowaniem władzy, a także procesami odnajdowania tożsamości i odrębności pewnych regionów, powstają partie lokalne reprezentujące społeczności lokalne, które walczą o rozwój infrastruktury swojego regionu, specjalne przywileje dla niego, czy dodatkowe subsydia (przykładem może być Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego)
  • partie faszystowskie (obecnie nielegalne) - powstawały w opozycji do systemu demokratycznego; ich doktryna opiera się na nacjonalizmie, absolutyzmie państwowym, elitaryzmu oraz idei wodzostwa; partie te głoszą kult czynu i silnego człowieka, który zdolny jest do realizacji tego czynu; przykładem może być Narodowa Partia Faszystowska Mussoliniego we Włoszech
  • partie komunistyczne - powstały w skutek podziałów w ruchu robotniczym w opozycji do partii socjaldemokratycznych; walczą o emancypację klasy robotniczej i w konsekwencji o osiągnięcie większej sprawiedliwości społecznej przez zniesienie klasowości społeczeństwa; przy czym należy wyraźnie odróżnić partie rządzące w krajach komunistycznych takie jak dawne PZPR czy KPZR, od partii komunistycznych w zachodniej Europie, które mają charakter bliższy raczej socjaldemokracji

Partie polityczne w Polsce

Sytuację prawną partii politycznych w Polsce reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej i Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych. Ustawa definiuje partię polityczną jako dobrowolną organizację, występującą pod określoną nazwą, stawiającą sobie za cel udział w życiu publicznym poprzez wywieranie metodami demokratycznymi wpływu na kształtowanie polityki państwa lub sprawowanie władzy publicznej.
Artykuł 13. Konstytucji RP zakazuje istnienia partii odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.
Partia polityczna może korzystać z praw wynikających z ustaw dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji partii politycznych prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Wniosek o wpisanie partii do ewidencji musi być poparty przez co najmniej 1000 obywateli polskich, którzy ukończyli 18 lat i mają pełną zdolność do czynności prawnych.

Finansowanie partii w Polsce

Źródła finansowania partii politycznych w Polsce są jawne. Majątek partii powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, z dochodów z majątku oraz z dotacji i subwencji państwowych. Partia nie może prowadzić działalności gospodarczej, jednak za takową nie uważa się sprzedaży przez partię publikacji z nią związanych i przedmiotów ją symbolizujących.
Od 2001 r. głównym źródłem finansowania partii są subwencje oraz dotacje z budżetu państwa. Subwencje mogą otrzymywać partie, które w ostatnich wyborach do Sejmu przekroczyły próg 3% (jeśli samodzielnie tworzyły komitet wyborczy) lub 6% głosów (jeśli wchodziły w skład koalicyjnego komitetu wyborczego). Dotacje otrzymują partie za każdy głos zdobyty w Sejmie lub Senacie. Zasday finansowania partii politycznyh znajdują się w: 1. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych Dz.U.1997, Nr 604, poz. 98. 2. Ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U.2001, Nr 46, poz. 499.

Publikacja wraz ze zdjęciami jest udostępniona w Encyklopedii "Zgapedia" części portalu zgapa.pl. Treść objęta jest licencją GNU FDL Wolnej Dokumentacji w wersji 1.3 lub dowolnej pózniejszej opublikowanej przez Free Software Foundation i została ona opracowana na podstawie Wikipedii, tutaj możesz znaleźć artykuł źródłowy oraz autorów. Warunki użytkowania Encyklopedii znajdziesz na tej stronie.
Prezentowane filmy poczhodzą z serwisu YouTube, portal zgapa.pl nie jest ich autorem i nie ponosi odpowiedzialności za ich treści.